SMS A 32
![]() Okręt pod banderą Estonii. | |
Klasa | torpedowiec |
---|---|
Typ | A 26 |
Projekt | 1915 |
Historia | |
Stocznia | Schichau-Werke, Elbląg |
Wodowanie | 15 lipca 1916 |
![]() | |
Nazwa | A 32 |
Wejście do służby | 14 października 1916[1] |
Wycofanie ze służby | 25 października 1917 |
![]() | |
Nazwa | Sulew / Sulev |
Wejście do służby | sierpień 1924 |
![]() | |
Nazwa | Amietist (ros. Аметист) |
Wejście do służby | 6 sierpnia 1940 |
Wycofanie ze służby | 4 lipca 1945 |
Los okrętu | złomowany |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność | pełna: 250 ton |
Długość | 50 m |
Szerokość | 5,32 m |
Zanurzenie | 2,12–2,34 m |
Napęd | |
kocioł parowy Schultz, turbina parowa o mocy 3500 KM, 1 śruba | |
Prędkość | 25 węzłów |
Zasięg | 1500 mil morskich przy 20 węzłach |
Uzbrojenie | |
do 1917: 2 × 88 mm L/30 do 1934: 2 × 76 mm L/50 od 1935: 2 × 75 mm L/50 od 1940: 3 × 45 mm, 3 km 12,7 mm cały czas: 10 min | |
Wyrzutnie torpedowe | do 1934: 1 × 450 mm |
Załoga | do 1934: 29 |
A 32 – torpedowiec niemieckiej marynarki Kaiserliche Marine z okresu I wojny światowej, typu A 26. Brał udział w operacji Albion, w czasie której został utracony na mieliźnie. W 1923 roku wydobyty i przyjęty do służby przez Estonię, w Eesti merejõud nosił imię Sulew. Wraz z pozostałymi estońskimi jednostkami przejęty przez ZSRR w 1940 roku. Podczas II wojny światowej brał udział w ewakuacji Tallinna pod nazwą Amietist. Po wojnie służył w straży granicznej, zezłomowany w latach pięćdziesiątych.
Budowa i opis techniczny
A 32 był torpedowcem typu A 26. Został zbudowany w stoczni Schichau-Werke w Elblągu pod numerem stoczniowym 956. Jego wodowanie odbyło się 15 lipca 1916 roku[2].
Jego całkowita długość wynosiła 50 metrów, szerokość 5,32 metra, zaś zanurzenie 2,12 metra na dziobie i 2,34 metra na rufie[2].
Okręt napędzany był przez turbinę parową produkcji Schichaua, z dwustronnym kotłem olejowym, napędzającą pojedynczą śrubę. Rozwijała ona moc 3500 KM. Okręt mógł rozwinąć 25 węzłów. Zapas 53 ton paliwa pozwalał jednostce na pokonanie 1500 mil morskich przy 20 węzłach[2].
W czasie służby w Kaiserliche Marine torpedowiec uzbrojony był w dwa działa kalibru 88 milimetrów L/40 oraz w wyrzutnię torpedową kalibru 450 milimetrów[3].
Służba
Okręt brał udział w operacji Albion. Działał w ramach bałtyckiej flotylli poszukiwawczej dowodzonej przez komandora porucznika von Rosenberga. Wraz z niszczycielem T 142, torpedowcami A 28 i A 30 oraz 32 uzbrojonymi trawlerami i lugrami wchodził w skład 1 półflotylli dowodzonej przez kapitana Sacha. Zadaniem zespołu była ochrona głównych sił przed brytyjskimi i rosyjskimi okrętami podwodnymi[4]. Flotylla wyruszyła z Lipawy 10 października i już następnego dnia wieczorem dotarła do miejsca przyszłego desantu w zatoce Taga[5]. Okręt uczestniczył 16 października w bitwie koło wyspy Moon. W zespole z trzema kontrtorpedowcami (T 144, T 142, T 130) i pięcioma innymi torpedowcami (A 27, A 28, A 29, A 30 i A 31) atakował cele na zachodniej części wyspy Moon, w miejscu gdzie próbowały przedostać się niemieckie oddziały[6]. Został utracony 25 października 1917 roku w wyniku wyrzucenia przez sztorm na brzeg wyspy Saaremaa[7].
Estończycy zdecydowali się wykorzystać porzuconą przez Niemców jednostkę w 1923 roku. Prace nad podnoszeniem okrętu z dna trwały od września do października, a prowadzone były przy pomocy okrętów „Mardus” i „Meeme”[8] . Przeszedł on remont w Tallinnie, a w skład Eesti merejõud został włączony w sierpniu 1924 roku, pod nazwą „Sulew”[2].
W 1929 roku odbyła się oficjalna podróż do Lipawy. Poza „Sulewem” brały w niej udział dwa niszczyciele: „Lennuk”, na którego pokładzie przebywał dowódca Eesti merejõud Herman Salza oraz „Wambola”. Wizyta trwała od 4 do 8 sierpnia, zaś 9 sierpnia „Lennuk” odwiedził Rygę[a], gdzie doszło do wymiany salw honorowych[9].
Okręt poddawany był kilku remontom, podczas których wprowadzano w nim modyfikacje. W 1932 roku główny maszt jednostki został skrócony. Większy remont torpedowiec przeszedł w latach 1934–1935. W jego trakcie dodano dodatkową wyrzutnię torped oraz wymieniono działa główne na 75 mm L/50[b] — spowodowało to wzrost etatów z 29 do 36 ludzi. Ostatni, całoroczny remont, okręt przeszedł w 1938 roku[10].
W związku z reformą języka estońskiego z połowy lat 30. nazwa okrętu została skorygowana na „Sulev”[2].
„Sulev” brał udział w internowaniu polskiego okrętu podwodnego ORP „Orzeł”. Znajdował się on przy polskiej jednostce w momencie wręczania załodze decyzji o internowaniu, 15 września 1939 roku około godziny 11:25[11]. W momencie ucieczki „Orła”, około 2 godziny po północy 18 września, „Sulev” pełnił służbę wartowniczą. Po podniesieniu alarmu załadowano działo okrętu i przygotowano się do ataku. Rozkaz wystrzału nie został jednak wydany, co pozwoliło Polakom uciec z portu[12]. Torpedowiec uczestniczył w poszukiwaniu uciekiniera – między 18 a 19 września przeszukiwał on obszar na zachód od Tallinna, do półwyspu Tahkuna na wyspie Hiuma[13].
W wyniku okupacji Estonii przez Armię Czerwoną okręt został jako dozorowiec włączony 6 sierpnia 1940 roku w skład Floty Bałtyckiej Marynarki Wojennej ZSRR[7]. Nową nazwę — „Amietist” (ros. Аметист, pol. ametyst) nadano mu 26 października[7]. Już 17 października został przekazany szkole wojsk granicznych NKWD jako szkolny okręt patrolowy, jednak w wyniku agresji niemieckiej na ZSRR powrócił 22 czerwca 1941 na listę marynarki jako dozorowiec[7]. W tym czasie nastąpiło przezbrojenie okrętu — artylerię stanowiły trzy działa kalibru 45 mm uzupełnione trzema karabinami maszynowymi 12,7 mm — co spowodowało zwiększenie liczby załogantów do 42 osób. Okręt osłaniał pierwszy konwój w trakcie ewakuacji Tallinna 28 sierpnia 1941 roku[10]. Brał następnie udział w obronie Leningradu[7].
„Amietist” powrócił do wojsk granicznych NKWD 15 czerwca 1945 roku, a z listy okrętów wojennych wykreślono go 4 lipca tego roku[7]. Służbę zakończył w latach 50., po czym został zezłomowany[14].
Uwagi
- ↑ Nie ma informacji, czy towarzyszył mu „Sulew”.
- ↑ O ile nie jest to literówka w Ehlers 2012 ↓, s. 50
Przypisy
- ↑ Torpedoboot 1915 / german-navy.de
- ↑ a b c d e Ehlers 2012 ↓, s. 50.
- ↑ Sieche 1985 ↓, s. 172.
- ↑ Kosiarz 1979 ↓, s. 306.
- ↑ Kosiarz 1979 ↓, s. 318–319.
- ↑ Kosiarz 1979 ↓, s. 337–338.
- ↑ a b c d e f Bierieżnoj 1994 ↓, s. 68-69.
- ↑ Sammalsoo 1999 ↓.
- ↑ Baszkirow i in. 2002 ↓, s. 22.
- ↑ a b Ehlers 2012 ↓, s. 50–51.
- ↑ Sammalsoo 2014 ↓, s. 93–94.
- ↑ Sammalsoo 2014 ↓, s. 95–96.
- ↑ Sammalsoo 2014 ↓, s. 96.
- ↑ Ehlers 2012 ↓, s. 51.
Bibliografia
- Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918-1940. „Okręty Wojenne”, s. 50–51, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2012 (111). (pol.).
- Leonid G. Baszkirow, Andres Waldre, Nikołaj W. Mitiuckow, John A. Rodriges. Niszczyciele Spartak i Awtroił cz. IV. „Okręty Wojenne”, s. 24–28, 2002. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. Nr 54 (4/2002). (pol.).
- Peedu Sammalsoo. 15 jalga kiilu all: 75 aastat suurtükilaeva “Meeme” hukkumisest. „Meremees”, s. 34–36, 1999. nr 17–18. (est.).
- Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979, seria: Historia morska. ISBN 83-215-3234-9. (pol.).
- Peedu Sammalsoo. Tallińska epopeja ORP Orzeł we wrześniu 1939 r.. „Technika Wojskowa – Historia”, s. 92-98, wrzesień/październik 2014. Warszawa: Magnum X. ISSN 2080-9743. Nr 5 (29). (pol.).
- Erwin Sieche: All the World's Fighting Ships 1906–1921. Londyn: Conway Maritime Press Ltd, 1985, s. 172. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
- Siergiej Bierieżnoj: Trofiei i rieparacii WMF SSSR. Sprawocznik. Jakuck: 1994. (ros.).
- p
- d
- e
Typ A 1 | |
---|---|
Typ A 26 | |
Typ A 56 |
|
- p
- d
- e
Niszczyciele | |||||
---|---|---|---|---|---|
Okręty podwodne |
| ||||
Torpedowiec |
| ||||
Kanonierki |
| ||||
Stawiacze min | |||||
Lodołamacze |
| ||||
Tender |
|