Ulica Herberta Bednorza w Katowicach
Szopienice-Burowiec | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() ulica ks. bpa Herberta Bednorza | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Miejscowość | Katowice | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | 755 m[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Katowic ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ulica księdza biskupa Herberta Bednorza w Katowicach – ulica we wschodniej części Katowic, położona w całości w dzielnicy Szopienice-Burowiec[2]. Jest to jeden z głównych szlaków komunikacyjnych dzielnicy, łączący ulicę Obrońców Westerplatte z ulicą Lwowską[3]. Przy ulicy znajdują się liczne obiekty historyczne i zabytkowe[4], a także siedziby placówek edukacyjnych oraz różnego typu przedsiębiorstw[2].
Przebieg
Ulica rozpoczyna swój bieg od skrzyżowania z ulicą Obrońców Westerplatte, przy przejeździe tramwajowym, po czym kieruje się na południe i przy skrzyżowaniu z ulicą Roździeńską zakręca na wschód. Dalej krzyżuje się z ulicą dra Stanisława Olchawy obok skweru Walentego Roździeńskiego i ulicami: Melchiora Wańkowicza i Wałową. Kończy swój bieg przy skrzyżowaniu z ulicami: Obrońców Westerplatte, Lwowską i Wiosny Ludów, na placu Powstańców Śląskich[2]. Łączna długość ulicy wynosi 755 metrów[1].
Charakterystyka
W 1826 roku przy ulicy wzniesiono drewnianą szkołę dla dzieci z Roździenia i Szopienic. W 1857 roku w miejscu drewnianej szkoły oddano do użytku murowany budynek. Od początku istnienia szkoły językiem wykładowym był język polski (język niemiecki tylko jako pomocniczy)[5]. W dwudziestoleciu międzywojennym przy ulicy działała wytwórnia sygnałów kolejowych Ropag[6]. Po upadku PRL-u, 8 października 1990 roku ulica otrzymała imię biskupa Herberta Bednorza[7].
Ciąg ulic gen. Józefa Hallera – Obrońców Westerplatte – ks. bpa Herberta Bednorza – Lwowska pełni funkcję ulicy głównej[8]. Skwer Walentego Roździeńskiego przy ul. ks. bpa H. Bednorza w założeniu władz miasta jako teren zielony pełni funkcję integrującą[9]. Ulica ks. bpa H. Bednorza to droga publiczna powiatowa klasy ulicy zbiorczej[3]. W 2009 roku pod ulicą zlokalizowany był wodociąg Ø300 i 160 mm oraz gazociąg niskiego ciśnienia o średnicy DN 100 mm[10].
W okresie Rzeszy Niemieckiej ulicę nazywano Schulstraße[11]. W okresie niemieckiej okupacji Polski (lata 1939–1945) ulica nosiła nazwę Hermann Göring Straße na cześć działacza nazistowskiego Hermanna Göringa, w czasach PRL-u ulica Fryderyka Engelsa[12]. W czasach Polski Ludowej przy ulicy mieścił się pomnik bojowników o socjalizm (dziś nie istnieje)[12][13].
Obiekty zabytkowe
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_307.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_307.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Katowice%2C_warzelnia%2C_po_1880%2C_01.jpg/220px-Katowice%2C_warzelnia%2C_po_1880%2C_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_332.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_332.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_353.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_353.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_352.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_352.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_342.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_342.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Katowice_-_Szopienice-Burowiec_337.jpg/220px-Katowice_-_Szopienice-Burowiec_337.jpg)
Przy ulicy ks. bpa H. Bednorza znajdują się następujące historyczne obiekty:
- Dom handlowy – dawna szkoła katolicka (ul. ks. bpa H. Bednorza 1), obiekt wzniesiono w 1875 roku w stylu historyzmu, przebudowano w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku[4].
- Zespół zabudowy dawnego browaru i słodowni braci Mokrskich[14] (ul. ks. bpa H. Bednorza 2a–6); wpisany do rejestru zabytków 13 listopada 1992 roku (nr rej.: A/1506/92[15]), granice ochrony konserwatorskiej obejmują cały zespół zabudowań wraz z otoczeniem, jego układ przestrzenny, zieleń oraz ciągi komunikacyjne. Zespół obejmuje[16]:
- dawną warzelnię (obecnie palarnia kawy) z 1880 roku,
- budynek dawnych piwnic i chłodni (obecnie magazyny), wzniesionych po 1880 roku,
- budynek dawnej słodowni (obecnie hurtownia ryb i magazyn) z około 1890 roku,
- budynek starej kotłowni i maszynowni (obecnie nieużytkowany) z lat osiemdziesiątych XIX wieku,
- budynek maszynowni i kotłowni (obecnie nieużytkowany), wzniesiony pod koniec XIX wieku, przebudowany po 1945 roku,
- budynek dawnej piwiarni (obecnie administracyjny), wzniesiony w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku,
- budynek dawnej stajni (obecnie magazyn), wzniesiony pod koniec XIX wieku,
- budynek mieszkalny i remiza strażacka (obecnie budynek mieszkalny), wzniesiony pod koniec XIX wieku,
- budynek dawnej stajni i bednarni (obecnie magazyn i warsztat) z początku XX wieku,
- budynek dawnego szaletu i altanka (obecnie łaźnia i biuro) z lat trzydziestych XX wieku,
- budynek portierni z lat trzydziestych XX wieku.
- Willa mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 5), wybudowana w 1899 roku w stylu historyzmu, według projektu architekta H. Ritschela[4].
- Kamienica mieszkalna z oficyną (ul. ks. bpa H. Bednorza 7/7a), wzniesiona pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu z elementami neogotyku[4].
- Kamienice z oficynami (ul. ks. bpa H. Bednorza 9, 11/11a), wybudowane pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu[4].
- Ceglany budynek szkoły (ul. ks. bpa H. Bednorza 13), pochodzący z początku XX wieku[4].
- Kamienica mieszkalna – dawna apteka Graefego (ul. ks. bpa H. Bednorza 14), została wzniesiona w 1892 roku w stylu historyzmu, obiekt projektował architekt H. Ritschel[4]. Obiekt wpisano do rejestru zabytków 7 kwietnia 2023 roku (nr rej. A/1165/23)[17].
- Gmach dawnej szkoły ewangelickiej (ul. ks. bpa H. Bednorza 15), wybudowany na początku XX wieku, posiada cechy stylów: historyzmu ceglanego, neogotyku, modernizmu[4].
- Kamienica mieszkalna – dawna willa dra Stauba (ul. ks. bpa H. Bednorza 16), wzniesiona w 1892 roku w stylu historyzmu, zaprojektował ją architekt H. Ritschel[4].
- Kościół Ewangelicko-Augsburski Zbawiciela (ul. ks. bpa H. Bednorza 20); wpisany do rejestru zabytków 30 grudnia 2002 roku (nr rej.: A/76/02[15]), wpis do rejestru zabytków obejmuje budynek kościoła wraz z najbliższym otoczeniem w ramach działki (z wyjątkiem ogrodzenia)[16]; kościół zaprojektował architekt H. Ritschel, wzniesiono go w latach 1899–1901, w stylu neogotyckim, z cegły klinkierowej. W otoczeniu znajdują się: neogotycka plebania, wybudowana w latach 1907–1908, dawna apteka Graefe'go, dawna willa dra Stauba. W kościele zachowało się epitafium poświęcone mieszkańcom Roździenia[18].
- Plebania ewangelicka i dom parafialny (ul. ks. bpa H. Bednorza 20), wzniesiony w latach 1907–1908 w stylu historyzmu[4]. Znajduje się tu siedziba Fundacji z Pasją, a w przeszłości redakcji gazety Miesięcznik Roździeński. W wyniku wybuchu gazu 27 stycznia 2023 obiekt został w znacznej części zniszczony, a dwie osoby zginęły[19]. W kolejnych dniach został całkowicie rozebrany.
- Kamienica mieszkalna – dawna kamienica F. Mixy (ul. ks. bpa H. Bednorza 22), wybudowana w 1908 roku dla Franza Mixy[20], posiada cechy stylu modernizmu i klasycyzmu[4].
- Zabytkowa kamienica mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 43)[4]; wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego; w budynku zachowały się formy historycznej stolarki okiennej i drzwiowej, historyczny rodzaj pokrycia dachu (dachówka), detal architektoniczny i wystrój elewacji[10].
- Ceglany budynek dawnej stacji kolejowej (ul. ks. bpa H. Bednorza 45), wzniesiony na początku XX wieku[4].
- Zabytkowa murowana kamienica (ul. ks. bpa H. Bednorza 49)[21][22]; wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego.
- Zabytkowy budynek administracyjny[23] (tzw. „willa Jacobsena”[24][25]) z początku XX wieku (ul. ks. bpa H. Bednorza 60); wpisany do rejestru zabytków 17 czerwca 1982 roku (nr rej.: A/1042/22[15][26]), granice ochrony obejmują obiekt w ramach ogrodzenia[16]; kamienica jest murowana z cegły.
Instytucje
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Kattowitz_Schoppinitz_-_Evangelische_Kirche.jpg/220px-Kattowitz_Schoppinitz_-_Evangelische_Kirche.jpg)
Przy ulicy ks. bpa H. Bednorza swoją siedzibę mają według stanu z 2020 roku: przedsiębiorstwa handlowo-usługowe[2], Elbud Katowice[27], banki, niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej[28], Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej – Oddział Eksploatacji Budynków nr 13[29], parafia Ewangelicko-Augsburska w Katowicach-Szopienicach (ul. ks. bpa H. Bednorza 20), Szkoła Podstawowa nr 55 Specjalna[30], Zespół Szkół Przemysłu Spożywczego im. J. Rymera I Wojewody Śląskiego (Technikum nr 10 i Branżowa Szkoła I stopnia nr 7)[31] oraz Podstacja Pogotowia Ratunkowego Szopienice[32].
Komunikacja
Ulicą ks. bpa Herberta Bednorza kursują linie autobusowe Zarządu Transportu Metropolitalnego. Na ulicy zlokalizowany jest jeden przystanek autobusowy – Szopienice Bednorza. W październiku 2020 roku kursowały tam linie nr: 44, 72, 74, 108, 109, 906N i 920. Linie te łączą bezpośrednio z sąsiednimi dzielnicami Katowic oraz miastami, w tym z Chorzowem i Siemianowicami Śląskimi[33].
Zobacz też
- Architektura Katowic
- Parafia Ewangelicko-Augsburska w Katowicach-Szopienicach
- Roździeń
- Zmiany nazw ulic i placów w Katowicach
Przypisy
- ↑ a b Urząd Miasta Katowice: Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ a b c d OpenStreetMap: Mapa Podstawowa. www.openstreetmap.org. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ a b Rada MiastaR.M. Katowice Rada MiastaR.M., UCHWAŁA NR XL/925/13 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 11 września 2013 r. w sprawie zaliczenia dróg na terenie miasta Katowice do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych [online] [dostęp 2020-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-22] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Studium... 2012 ↓, Załącznik Z I.9 28/36.
- ↑ Szaraniec 1996 ↓, s. 220.
- ↑ MichałM. Bulsa MichałM., Wytwórnia Sygnałów Kolejowych "Ropag", „Roździeń”, 9/218, wrzesień 2013, s. 13, ISSN 1426-0085 .
- ↑ Bulsa 2018 ↓, s. 49.
- ↑ Studium... 2012 ↓, s. 75.
- ↑ Studium... 2012 ↓, s. 20.
- ↑ a b Urząd Miasta Katowice: 105. Uchwała w sprawie uchwalenia: miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru położonego w rejonie ulicy Wałowej w Katowicach. Uchwała nr XLVIII/993/09 z dnia 26 X 2009 r.. www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-06-29]. (pol.).
- ↑ Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego: Floetzkarte des Oberschlesischen S. No 27 Sect. Rosdzin. www.mapywig.org. [dostęp 2020-10-23]. (niem.).
- ↑ a b MichałM. Bulsa MichałM., MichałM. Malina MichałM., Nieistniejący pomnik przy ul. ks. bpa H. Bednorza, „Roździeń”, 8/217, sierpień 2013, s. 9, ISSN 1426-0085 .
- ↑ MichałM. Bulsa MichałM., BarbaraB. Szmatloch BarbaraB., Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 100, ISBN 978-83-7729-502-1 .
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2020-10-23]
- ↑ a b c Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2020-10-23] .
- ↑ a b c Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 19 maja 2023 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2023-06-01]
- ↑ Bulsa 2018 ↓, s. 51.
- ↑ Wybuch gazu w Katowicach. Zawaliła się plebania. Pod gruzami znaleziono dwie martwe osoby [online], Onet Wiadomości, 27 stycznia 2023 [dostęp 2023-01-30] (pol.).
- ↑ Michał Bulsa, Michał Malina. Kamienica Franza Mixy przy ul. Bednorza 22. „Roździeń”. 9/218, s. 11, wrzesień 2013. ISSN 1426-0085.
- ↑ Studium... 2012 ↓, Załącznik Z I.9 4/36.
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Uchwała nr VII/93/07 Rady Miasta Katowice z dnia 26.02.2007 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru południowo-zachodniej części dzielnicy Szopienice w Katowicach. www.bip.katowice.eu. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013. www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Michał Bulsa, Michał Malina. Willa Jacobsena. „Roździeń”. 6/215, s. 20, czerwiec 2013. ISSN 1426-0085.
- ↑ Jabłoński 2003 ↓, s. 46.
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 7 października 2022 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-10-14]
- ↑ Elbud Katowice: Kontakt. elbud.katowice.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Medicover: Centrum Medicover - Katowice Bednorza. www.medicover.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach: Oddział Eksploatacji Budynków Nr 2. kzgm.katowice.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Szkoła Podstawowa nr 55 Specjalna w Katowicach: Kontakt. sp55.edupage.org. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Zespół Szkół Przemysłu Spożywczego: Nasz adres. www.zsps.org.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Medycyna Praktyczna: Podstacja Pogotowia Ratunkowego Szopienice. placowki.mp.pl. [dostęp 2020-10-23]. (pol.).
- ↑ Zarząd Transportu Metropolitalnego: Rozkład jazdy ZTM. rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2020-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-29)]. (pol.).
Bibliografia
- MichałM. Bulsa MichałM., Ulice i place Katowic, wyd. trzecie, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2018, ISBN 978-83-63780-28-9 (pol.).
- LeszekL. Jabłoński LeszekL., Na trasie Balkan Ekspresu - Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic, Katowice: CRUX, 2003, s. 38, 43, 44, 45, ISBN 83-918152-3-4 .
- Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.
- Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012 (pol.).
- LechL. Szaraniec LechL., Osady i osiedla Katowic, Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, ISBN 83-905115-0-9 .
- p
- d
- e