Lista biskupów Faras
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Excavations_at_Faras_066.jpg/220px-Excavations_at_Faras_066.jpg)
Lista biskupów Faras – jeden z najważniejszych dokumentów odnalezionych przez polską misję archeologiczną w Faras, wypisany na tynku w niszy ściany wschodniej dawnego baptysterium katedry[1]. Zawiera 27 imion. Podaje miesiąc śmierci biskupa oraz długość jego episkopatu. Najstarszą część listy datuje się na ok. 902 r. po Chr. Została ona sporządzona w części w języku greckim, w części w koptyjskim. W całości widać wyraźne wpływy staronubijskiej ortografii. Zabytek ten nie zachował się dobrze do naszych czasów, głównie z powodu wilgoci[2]. Na podstawie Listy ustalono chronologię rozwoju malarstwa w Faras (dzięki zwyczajowi, według którego biskup najpóźniej w drugim roku po objęciu stanowiska umieszczał swój portret w katedrze), co pomogło w ustalaniu dziejów malarstwa nubijskiego oraz koptyjskiego w okresie od początku VIII do końca XIII w.[3]
Opis Listy
Lista, o wymiarach 58x87 cm, pierwotnie znajdowała się na ścianie w niszy w południowo-wschodnim narożniku katedry w Faras (na prawo od wizerunku Chrystusa Emmanuela, umieszczonego w środku niszy), obecnie prezentowana jest w Muzeum Narodowym Sudanu w Chartumie. Została spisana czarnym atramentem w 31 liniach. Wyróżnia się pięć kolumn, w których znajdują się kolejno (od lewej): 1. imię, 2. słowo: „lat”, 3. lata episkopatu, 4. miesiąc śmierci i 5. dzień śmierci biskupa. Pozycje ostatnich biskupów z Listy zostały uzupełnione o dodatkowe dane – zawierają określenie „Biskup Pachoras”, imię „duchowego” ojca oraz wiek zmarłego[2].
Na podstawie stylu pisma można stwierdzić, że listę tworzyły różne osoby z wyjątkiem pierwszych piętnastu pozycji, które zostały spisane przez jednego człowieka, oraz pozycji nr 19 i 20, które również wykonał jeden skryba. Ponadto, w przypadku imion nr 16 i 20, widoczna jest renowacja istniejących wcześniej napisów, polegająca na ponownym nakreśleniu liter czarnym tuszem lub napisaniu imienia od nowa (przez inną osobę niż oryginalnie)[2].
Biskupi, których imiona zostały umieszczone na Liście
![Przedstawienie ukazujące biskupa Petrosa I oraz stojącego za nim św. Piotra. Malowidło pochodzi z Katedry w Faras, natomiast obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Nieznany_-_Malowid%C5%82o_%C5%9Bcienne_-_Biskup_Petros_pod_opiek%C4%85_%C5%9Aw._Piotra-1.jpg/220px-Nieznany_-_Malowid%C5%82o_%C5%9Bcienne_-_Biskup_Petros_pod_opiek%C4%85_%C5%9Aw._Piotra-1.jpg)
- Aetios – pierwszy biskup Faras reprezentujący odłam melchicki. Jego imię znane jest jedynie z Listy biskupów umieszczonej na ścianie Katedry w Faras (Listy biskupów). Mianowany najprawdopodobniej przez metropolitę Dongoli, sprawował swój urząd w latach 620–630. Imię biskupa, którego początek jest rekonstrukcją autorstwa Stefana Jakobielskiego, świadczy o jego bizantyjskim pochodzeniu. Aetios uznawany jest za fundatora najstarszej faraskiej katedry[4].
- Sarapion
- Pozycja nieczytelna z powodu złego stanu zachowania zabytku.
- Pilatos – biskup Faras, którego imię znane jest z Listy biskupów oraz z dwóch monogramów zachowanych na elementach architektonicznych, co świadczyło o jego działalności budowlanej. Monogramy mają kształt krzyża, przy każdym z zakończeń ramion umieszczono litery odnoszące się do jego imienia oraz napis ΠΟΛΛΑΤΑ ΕΤΙ (jest to formuła często pojawiającą się w Faras i oznacza „na wiele lat”)[2].
- Paulos – biskup-proedros Faras, którego urzędowanie przypada na wczesny VIII w. W pobliżu Katedry odkryto dwie stele fundacyjne datowane na 707 r. i zapisane w języku greckim i koptyjskim, które wymieniają biskupa Paulosa jako fundatora przybytku powstałego na miejscu katedry Aetiosa[2].
- Mena – biskup Faras, który zmarł ok. 730 r.
- Mathaios – biskup Faras, który zakończył swój urząd w 766 r.
- Ignatios – biskup Faras urzędujący do 802 r.
- Joannes I – biskup Faras, który zakończył swój urząd w 809 r.
- Joannes II – biskup Faras, najpewniej objął urząd po 809 r.
- Markos – biskup Faras, sprawował urząd pomiędzy 810–826 r.
- Khael I – biskup Faras urzędujący do 827 r.
- Thomas – biskup Faras, pełnił swój urząd do 862 r.
- Iesou I – biskup Faras pełniący urząd do ok. 866 r.
- Kyros – biskup Faras, który swój urząd objął w późnym IX w., a zmarł w 902 r. Należał do odłamu monofizyckiego i pochodził z terenów Nubii. Jego wizerunek zachował się na fresku w katedrze w Faras i stanowi najstarszy zabytek spośród portretów biskupich zdobiących ściany budowli. Obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Chartumie[5].
- Andreas – biskup Faras sprawujący swój urząd do 903 r.
- Kollouthos – biskup Faras, który pełnił urząd do 923 r.
- Stephanos – biskup Faras, który sprawował swój urząd do 926 r.
- Elias – biskup Faras sprawujący swój urząd z tytułem metropolity do 953 r.
- Aaron – biskup – metropolita Faras, który sprawował swój urząd do 972 r.
- Petros I – biskup – metropolita Faras należący do odłamu monofizyckiego, który sprawował swój urząd w latach 974–999. Sportretowany na fresku zamieszczonym w katedrze. Na przedstawieniu ukazano stojącego za nim Piotra apostoła, po którym nosił swoje imię[6].
- Joannes III – biskup Faras sprawujący swój urząd od 997 r. do 21. 09. 1005 r. Jego ciało zostało pochowane w grobowcu przylegającym do południowo-wschodniej ściany katedry[5]. Wraz z nim rozpoczyna się okres urzędowania biskupów reprezentujących odłam melchicki. W czasie swojego pontyfikatu przeprowadził prace remontowe katedry[6].
- Merkourios – biskup Faras, który pełnił urząd od 1031 do 1052 r. Jego portret znajdował się na ścianie w katedrze; brak koptyjskiego nakrycia głowy wskazuje na przynależność biskupa do odłamu melchickiego[6]. Inskrypcja umieszczona na steli nagrobnej Merkouriosa nazywa go synem („duchowym”) biskupa Joannesa[5].
- Petros II – biskup Faras sprawujący swój urząd do 1062 r.
- Georgios – biskup Faras służący w katedrze do 1097 r. Jego wizerunek przedstawiony na ścianie katedry jest ostatnim biskupim portretem w tej budowli. Strój biskupa wskazuje na jego przynależność do odłamu monofizyckiego[6].
- Khael II – biskup Faras, pełnił swój urząd do 1124 r.
- Iesou II – ostatni z Listy biskupów z Faras, służył w katedrze do 1170 lub 1175 r.[6]
W 1005 r. objął swój urząd w Faras biskup melchicki Marianos, jednak jego imię nie zostało zawarte na Liście biskupów. Urząd biskupa katedry sprawował najprawdopodobniej do 1031 r. Zmarł w 1036 r., a inskrypcja nagrobna wskazuje jako miejsce śmierci Quasr Ibrim (co przypuszczalnie stało się przyczyną pominięcia jego imienia na Liście)[2]. Wizerunek biskupa Marianosa pod opieką Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Chrystusa zachował się w Katedrze, a obecnie znajduje się w Polsce w Muzeum Narodowym w Warszawie[5].
Przypisy
- ↑ StefanS. Jakobielski StefanS., Some New Data to the History of Christian Nubia as Found in Faras' Inscriptions, „Klio”, 51, 1969, s. 499 [dostęp 2016-05-24] .
- ↑ a b c d e f StefanS. Jakobielski StefanS., A history of the bishopric of Pachoras on the basis of Coptic inscriptions = Dzieje biskupstwa pachoras na podstawie inskrypcij koptyjskich, Warszawa: PWN, 1972 [dostęp 2016-05-24] .
- ↑ KazimierzK. Michałowski KazimierzK., Od Edfu do Faras: polskie odkrycia archeologii śródziemnomorskiej, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974 [dostęp 2016-07-08] .
- ↑ GodlewskiG. W. GodlewskiG., ZychZ. I. ZychZ., Pachoras: the Cathedrals of Aetios, Paulos and Petros : the architecture, Warsaw: Warsaw University Press, 2006, ISBN 83-235-0167-X [dostęp 2016-06-01] (ang.).
- ↑ a b c d Richard A.R.A. Lobban Richard A.R.A., jr., Historical Dictionary of Ancient and Medieval Nubia, Scarecrow Press, 9 grudnia 2003, ISBN 978-0-8108-6578-5 [dostęp 2016-06-01] (ang.).
- ↑ a b c d e TadeuszT. Gołgowski TadeuszT., Z problematyki ikonografii biskupów Pachoras, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie / Muzeum Narodowe .”, 1967, s. 175–190, ISSN 0509-6936 [dostęp 2016-06-01] (pol.).
Bibliografia
- Godlewski W., Zych I., Pachoras: the Cathedrals of Aetios, Paulos and Petros: the architecture, Warszawa 2006.
- Gołgowski T., Z problemtyki ikonografii biskupów Pachoras, Rocznik Muzeum Narodowego 11, 1967, 175-190.
- Jakobielski S., Faras III. A History of the Bishopric of Pachoras on the Basis of Coptic Inscriptions, Warszawa 1972.
- Jakobielski S., Some New Data to the History of Christian Nubia as Found in Faras' Inscriptions, Klio 51, 1969, 499-503.
- Lobban R. A., Historical Dictionary of Ancient and Medieval Nubia, Scarecrow Press, 2003.
- Michałowski K., Od Edfu do Faras. Polskie odkrycia archeologii śródziemnomorskiej, Warszawa 1983.
- p
- d
- e
Malowidła |
|
---|---|
Chrześcijaństwo |
|
Dawne organizacje państwowe | |
Stanowiska archeologiczne |
|
Instytucje | |
Ludzie |