Jeżogłówka
![]() Jeżogłówka gałęzista | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | pałkowate | ||
Rodzaj | jeżogłówka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Sparganium L. Sp. Pl. 971. 1 Mai 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Sparganium erectum Linnaeus[3] | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Atlas_roslin_pl_Je%C5%BCog%C5%82%C3%B3wka_pojedyncza_3346_7997.jpg/220px-Atlas_roslin_pl_Je%C5%BCog%C5%82%C3%B3wka_pojedyncza_3346_7997.jpg)
Jeżogłówka (Sparganium L.) – rodzaj roślin jednoliściennych zaliczany w niektórych systemach klasyfikacyjnych (m.in. system Cronquista z 1981, system Reveala z lat 1994–1999 i 2007) do monotypowej rodziny jeżogłówkowatych (Sparganiaceae). W ujęciu Angiosperm Phylogeny Website i według systemu APG IV z 2016 rodzaj włączany jest do rodziny pałkowatych (Typhaceae). Obejmuje w zależności od ujęcia 19[4] do 21 gatunków[5]. Rośliny te występują głównie w strefie umiarkowanej półkuli północnej[5]. Związane są z brzegami wód.
Zasięg geograficzny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Sparganium_angustifolium.jpg/220px-Sparganium_angustifolium.jpg)
Jeżogłówki występują głównie w północnej części strefy umiarkowanej na półkuli północnej, część gatunków ma zasięg okołobiegunowy. Największe zróżnicowanie występuje we wschodniej Azji i w Ameryce Północnej. Nieliczne gatunki występują na południu w Meksyku i na wyspach Oceanu Spokojnego sięgając po Nową Zelandię[6]. W Europie obecnych jest 7 gatunków[7]. W Polsce rosną cztery gatunki, jeden podgatunek podnoszony w niektórych ujęciach do rangi gatunku i mieszaniec[8].
- Gatunki flory Polski[8]
Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej[8], druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)[5]
- jeżogłówka gałęzista Sparganium erectum L. em. Rchb. s.s.
- jeżogłówka najmniejsza Sparganium natans L.
- jeżogłówka pojedyncza Sparganium emersum Rehmann
- jeżogłówka pokrewna Sparganium angustifolium F. Michx.
- jeżogłówka różnolistna Sparganium ×diversifolium Graebn. ≡ Sparganium × splendens Meinsh.
- jeżogłówka zapoznana Sparganium neglectum Beeby ≡ Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) K.Richt.
Morfologia
- Pokrój
- Byliny zielne, zanurzone lub bagienne, nierzadko z częścią liści zanurzonych lub pływających na powierzchni i częścią liści wzniesionych nad powierzchnię wody. Wznoszące się lub unoszące w wodzie łodygi wyrastają z pełzającego kłącza[6][9].
- Liście
- Bifacjalne, równowąskie, płasko rozpostarte lub zgięte wzdłuż, z kilem, zwykle gąbczaste, równolegle unerwione, całobrzegie[6][9].
- Kwiaty
- Drobne, jednopłciowe, krótkoszypułkowe, zebrane w złożone, kuliste kwiatostany. Drobnych, łuskowatych listków okwiatu jest 1–6 w kwiatach męskich i 3–4 w kwiatach żeńskich. Pręcików jest od 1 do 8. Słupek górny, zwykle z jednego owocolistka rzadziej z 2 lub 3 (słupek synkarpiczny). W owocolistku (owocolistkach) zalążek jest pojedynczy[6][9].
- Owoce
- Suche, z trwałym okwiatem i szypułką, często też z zachowanym słupkiem i znamieniem. Morfologia dojrzałych owoców odgrywa istotną rolę taksonomiczną[9][6].
Biologia i ekologia
Kwiaty są bezwonne i wiatropylne, rzadziej zapylane są przez bzygowate[7]. Kwitnienie przypada na okres od późnej wiosny do końca lata, jest krótsze u roślin występujących na wyższych szerokościach północnych i na wyższych wysokościach. Owoce dojrzewają późnym latem i jesienią[6]. Są istotnym składnikiem diety kaczkowatych jesienią i wczesną zimą[7]. Liczba chromosomów n = 15[6].
Systematyka
- Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj jeżogłówka włączany jest do rodziny pałkowatych (Typhaceae). Rodzina ta stanowi grupę siostrzaną dla rodziny bromeliowatych Bromeliaceae, wraz z którymi tworzy klad bazalny rzędu wiechlinowców (Poales)[2].
- Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Typhanae Thorne ex Reveal, rząd pałkowce (Typhales Dumort.), rodzina jeżogłówkowate (Sparganiaceae F. Rudolphi)[10].
- Wykaz gatunków[5]
- Sparganium americanum Nutt.
- Sparganium androcladum (Engelm.) Morong
- Sparganium angustifolium Michx. – jeżogłówka pokrewna
- Sparganium confertum Y.D.Chen
- Sparganium emersum Rehmann – jeżogłówka pojedyncza
- Sparganium erectum L. – jeżogłówka gałęzista
- Sparganium eurycarpum Engelm.
- Sparganium fallax Graebn.
- Sparganium fluctuans (Engelm.) B.L.Rob.
- Sparganium glomeratum (Laest. ex Beurl.) Beurl.
- Sparganium gramineum Georgi
- Sparganium hyperboreum Laest. ex Beurl.
- Sparganium japonicum Rothert
- Sparganium kawakamii H.Hara
- Sparganium limosum Y.D.Chen
- Sparganium × longifolium Turcz. ex Ledeb.
- Sparganium natans L. – jeżogłówka najmniejsza
- Sparganium × oligocarpon Ångstr.
- Sparganium probatovae Tzvelev
- Sparganium rothertii Tzvelev
- Sparganium × speirocephalum Neuman
- Sparganium × splendens Meinsh.
- Sparganium stoloniferum (Buch.-Ham. ex Graebn.) Buch.-Ham. ex Juz.
- Sparganium subglobosum Morong
- Sparganium yunnanense Y.D.Chen
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-10-25] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-06-13].
- ↑ Sparganium. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-11-04]. (ang.).
- ↑ a b c d Sparganium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-12].
- ↑ a b c d e f g Sparganium. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-11-04]. (ang.).
- ↑ a b c David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 871, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 170, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, London: Elsevier, 2010, s. 231. ISBN 978-0-12-374380-0.
- ↑ Crescent Bloom: Sparganiaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-04]. (ang.).
- BioLib: 42801
- EoL: 32643
- Flora of China: 130772
- Flora of North America: 130772
- GBIF: 2702260
- identyfikator iNaturalist: 61117
- IPNI: 30015179-2
- ITIS: 42312
- NCBI: 4729
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:39598-1
- Tela Botanica: 87247
- identyfikator Tropicos: 40002461
- USDA PLANTS: SPARG
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55259
- CoL: 8W3NS