Zarodziec owalny
![]() Trofozoity P. ovale, rozmaz krwi w barwieniu Giemsy | |
Systematyka | |
Domena | eukarionty |
---|---|
Supergrupa | Sar |
Nadtyp | Alveolata |
Typ | Myzozoa |
Podtyp | apikompleksy |
Gromada | Aconoidasida |
Rząd | krwinkowce |
Rodzina | Plasmodiidae |
Rodzaj | zarodziec |
Podrodzaj | Plasmodium |
Gatunek | zarodziec owalny |
Nazwa systematyczna | |
Plasmodium ovale Stephens, 1922 |
Zarodziec owalny (Plasmodium ovale) – gatunek prostista zaliczany do apikompleksów, jeden z kilku pasożytów wewnątrzkomórkowych, które wywołują malarię u ludzi.
Morfologia
W retikulocytach gatunek ten przybiera pierścieniowatą formę, które zajmują 3/4 objętości komórki (która przyjmuje owalny lub nieregularny kształt).
Ekologia
Występuje w klimacie równikowym (tropikalnym), głównie w rejonach, w których temperatura w ciągu doby nie spada poniżej 16 °C. Jest jednak gatunkiem stosunkowo rzadkim.
Zasięg występowania tego gatunku jest ściśle skorelowany z występowaniem jego wektorów, tj. niektórych komarów widliszków (Anopheles): widliszek plamistoskrzydły (A. maculipennis), A. quadrimaculatus, A. gambiae oraz innych lokalnych gatunków.
Chorobotwórczość
Zarodziec owalny wywołuje odmianę malarii nazywany malarią trzydniową (trzeciaczką) o okresie inkubacji wynoszącym 10–17 dni oraz napadach o średniej intensywności i nietypowych objawach, występujących co 48 godzin przez 2–3 tygodnie. Czasami po 6–10 napadach dochodzi do samoistnego wyleczenia. Niekiedy zakażenie może także przebiegać bezobjawowo.
Cykl życiowy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Plasmodium-cykl-rozwojowy.jpg/400px-Plasmodium-cykl-rozwojowy.jpg)
Pokolenie bezpłciowe rozmnaża się w organizmie człowieka na drodze schizogonii, natomiast pokolenie płciowe rozmnaża się w organizmie samicy komara na drodze sporogonii.
Samica komara wraz z ukłuciem wprowadza do krwi człowieka sporozoity, które następnie wnikają do wątroby (trwa to 30–60 minut). Sporozoity rozwijają się dalej (schizogonia pozakrwinkowa), przyjmują formę okrągłą lub owalną, a ostatecznie przekształcają się w pierścieniowy schizont.
Schizonty dojrzewają, po czym dzielą się wielokrotnie na merozoity, których część pełni funkcję rezerwuaru (hipnozoity), zaś większość infekuje hepatocyty oraz erytrocyty. W tych ostatnich zachodzi schizogonia krwinkowa, podczas której forma pierścieniowa przekształca się w trofozoit i schizont (zajmują one wówczas nawet objętości 2/3 krwinki). W pełni dojrzałe schizonty (merocyty) dzielą się (merulacja) i rozpadają na 8–12 merozoitów, które zarażają dalej kolejne erytrocyty.
Po 4–18 dniach z części merozoitów powstają makrogametocyty i mikrogametocyty, które dostają się do jelita komara, gdy zainfekowany człowiek zostanie ponownie ugryziony. Mikrogametocyt przekształca się w 4–6 ruchliwych mikrogamet, natomiast makrogametocyt w jedną nieruchliwa makrogametę (sporogonia). Obie gamety łącza się tworząc ruchliwą, uwicioną zygotę (ookinetę). Ta następnie wnika pod nabłonek jelita komara i przekształca się w oocystę, która z kolei przekształca się w sporocystę, po której pęknięciu uwalniane są sporozoity, przedostające się do gruczołów ślinowych komara.
Leczenie
Lekiem z wyboru w leczeniu malarii wywołanej przez zarodźca owalnego jest chlorochina. Na obszarach gdzie spotykane są szczepy oporne na chlorochinę, lekiem pierwszego rzutu jest artesunat albo meflochina.
Zobacz też
Bibliografia
- AntoniA. Deryło AntoniA. (red.), Parazytologia i akaroentomologia medyczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 136, ISBN 978-83-01-13804-2 .
- Britannica: science/Plasmodium-ovale
- NCBI: 36330