Werbkowice
![]() | Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
wieś | |||
![]() Pałac z I poł. XIX w. (2023) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | hrubieszowski | ||
Gmina | Werbkowice | ||
Wysokość | ok. 200-210 m n.p.m. | ||
Liczba ludności (2021) | |||
Strefa numeracyjna | 84 | ||
Kod pocztowy | 22-550[4] | ||
Tablice rejestracyjne | LHR | ||
SIMC | 0905280[5] | ||
Położenie na mapie gminy Werbkowice ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu hrubieszowskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Werbkowice_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_pw._%C5%9Awi%C4%99tego_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_i_Matki_Boskiej_Nieustaj%C4%85cej_Pomocy_%2802%29_-_DSC02194_v1.jpg/220px-Werbkowice_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_pw._%C5%9Awi%C4%99tego_Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_i_Matki_Boskiej_Nieustaj%C4%85cej_Pomocy_%2802%29_-_DSC02194_v1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Werbkowice-Cerkiew.jpg/220px-Werbkowice-Cerkiew.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Werbkowice_-_pomnik.jpg/220px-Werbkowice_-_pomnik.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Werbkowice_-_Urz%C4%85d_Gminy_-_Urz%C4%85d_Stanu_Cywilnego_-_DSC02186_v1.jpg/220px-Werbkowice_-_Urz%C4%85d_Gminy_-_Urz%C4%85d_Stanu_Cywilnego_-_DSC02186_v1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Werbkowice_-_dawny_dworzec.jpg/220px-Werbkowice_-_dawny_dworzec.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Werbkowice%2C_Dworzec_Hrubieszowskiej_Kolei_Dojazdowej_-_fotopolska.eu_%28239893%29.jpg/220px-Werbkowice%2C_Dworzec_Hrubieszowskiej_Kolei_Dojazdowej_-_fotopolska.eu_%28239893%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Werbkowice_-_niedoko%C5%84czony_wiadukt_nad_torami_%2801%29_-_DSC02308.jpg/220px-Werbkowice_-_niedoko%C5%84czony_wiadukt_nad_torami_%2801%29_-_DSC02308.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Werbkowice_-_most_kolejowy_nad_Huczw%C4%85_%2802%29_-_DSC02316.jpg/220px-Werbkowice_-_most_kolejowy_nad_Huczw%C4%85_%2802%29_-_DSC02316.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Werbkowice_cmentarz13.jpg/220px-Werbkowice_cmentarz13.jpg)
Werbkowice (ukr. Вербковіце) – wieś w Polsce położona w południowo–wschodniej części województwa lubelskiego, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Werbkowice[5][6]. Leży na zachód od Hrubieszowa, na obszarze Kotliny Hrubieszowskiej, głównie na lewym brzegu rzeki Huczwy. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 74.
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa zamojskiego.
Wieś jest sołectwem, siedzibą gminy Werbkowice[7]. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 2941 mieszkańców i była największą co do liczby ludności miejscowością gminy[8].
Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Michała Archanioła w Werbkowicach[9].
Nazwa
Nazwa „Werbkowice” związana jest z ówczesną florą miejscowości i wywodzi się od słowa wierzba. Jej odpowiednikiem języku ruskim jest słowo verba, verbka[10][11]. Aktualnie w takim brzmieniu słowo jest obecne w języku ukraińskim w formie верба, wierba. Ponadto na Śląsku dość znany był ród Wrbskych, co w brzmieniu dzisiejszym należałoby pisać jako Wierzbiccy lub Wierzbowscy.
Historia
Badania archeologiczne wskazują, że pierwsze ślady osadnictwa sięgają tu nawet 5500 lat p.n.e. W wyniku badań w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski na terenie miejscowości odkryto 33 stanowiska (punkty osadnicze)[10]. Najstarszy zabytek, niewielki fragment glinianego naczynia, pochodzi z wczesnego neolitu. Znacznie większy materiał pochodzi z 3800-3100 r. p.n.e. Są to fragmenty charakterystycznych dla kultury wołyńsko-lubelskiej ceramicznych malowanych naczyń[11]. Znaleziono również brązową grecką monetę pochodzącą z około 330 r. p.n.e. z Syrakuz[11]. Sama miejscowość powstała w VII-VIII wieku[10].
Pierwsza wzmianka pisana o Werbkowicach pochodzi z 1394, kiedy to wieś została wspomniana jako jedna z miejscowości nowo powstałej parafii w Grabowcu. XV-wieczne Werbkowice były wsią średniej wielkości. Rejestr poborowy z roku 1472 notował w Werbkowicach 4 łany użytków rolnych, młyn o dwóch kołach, zapewne wodny oraz karczmę[10]. Pierwszymi właścicielami wsi była szlachta mazowiecka przybyła na te tereny wskutek rozdawania ziem[11]. Najwcześniejszym właścicielem, w 1401 roku, był Micz, a następnie w 1431 roku - Aleksander[11][12]. Od połowy XV wieku wieś należała do Jana, Jakuba Śmietanki herbu Korczak, Aleksandra oraz Aleksandry Niedospijskiej. Na początku XVI wieku dziedzicem był Paweł Komorowski, a po nim Piotr Ścibor[12]. W 1578 roku wieś należała do Agnieszki Mireckiej i Piotra Stabrowskiego. Wówczas Werbkowice liczyły 3 łany użytków, 5 zagrodników, 4 komorników oraz 1 rzemieślnika[10][12].
Informacja jakoby w I poł. XVII wieku właścicielami wsi byli Zamoyscy odnosi się do Wirkowic[10]. W 1664 roku Werbkowice należały do Andrzeja Wiśniowskiego herbu Prus I[10]. W 1690 w Werbkowicach została erygowana, przez Aleksandra Łaszcza i jego żonę – Katarzynę z Firlejów – cerkiew unicka i szkoła początkowa[10]. W latach 1753–1767 roku dobra, wniesione w posagu przez Mariannę z Firlejów, należały do Karola Sapiehy[12]. W drugiej połowie XVIII wieku dziedzicami części wsi byli Michał Grabowiecki oraz Antoni Gołuchowski, po którym wieś przejęli: Kempisty, Hryniewiecki, Małachowski, Sierakowski i Wojciechowski[12]. W latach 1773–1788 wieś była w posiadaniu Teodora Szydłowskiego. W 1793 roku sprzedał on Werbkowice za 120 tys. złotych polskich Adamowi Kazimierzowi Szydłowskiemu herbu Lubicz[10].
Po Adamie majątek mocno zaniedbany odziedziczył w 1842 roku syn Antoni. W połowie XIX wieku Werbkowice zasłynęły z hodowli owiec. Owczarnia ówczesnego właściciela wsi była jedną z pierwszych i największych w Królestwie Polskim[10]. W roku 1848 liczyła 1945, a w 1860 – 2267 owiec[10]. Od 1872 w Werbkowiach wydobywano torf, którego pokłady sięgały miejscami ponad 3 m[13]. W drugiej połowie XIX wieku powstały: szkoła, gorzelnia, dwa młyny, cegielnia oraz olejarnia. W 1864 Antoni Szydłowski wzniósł nową unicką cerkiew we wsi. W 1875, po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, stała się ona siedzibą parafii prawosławnej[14].
W 1916 przez Werbkowice przeprowadzono kolej wąsko- i normalnotorową, a 12 lat później wybudowano dworzec kolejowy i stację pomp. Obecnie przebiega tamtędy, prowadzący do granicy z Ukrainą, tor Linii Hutniczej Szerokotorowej (LHS). 7 listopada 1919, odłączając się od parafii w Grabowcu, powstała osobna parafia rzymskokatolicka w Werbkowicach. Po I wojnie światowej miały tu miejsce liczne parcelacje majątków ziemskich. W 1919 unicką cerkiew przejął Kościół rzymskokatolicki[14]. W 1926 roku 15,58 ha kupił Skarb Państwa z przeznaczeniem na rozbudowę torów kolejowych[10].
Na początku XX wieku Werbowice należały do Elżbiety Richthofen-Szydłowskiej, a następnie do Edwarda Chrzanowskiego herbu Poraj[12]. Ostatnimi właścicielkami były Teresa Chrzanowska, żona Wincentego Rulikowskiego i jej córka Wincentyna[10][12]. W 1939 w Werbkowicach żyło 1845 osób. W czasie okupacji w 1943 roku majątek na krótko przejęło Generalne Gubernatorstwo, a w roku 1946 dobra o powierzchni 1085,34 ha przejęto na rzecz Skarbu Państwa[10]. 6 kwietnia 1946 roku oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii, przy współpracy ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość, napadły na miejscowość, rozbrajając placówki ludowego Wojska Polskiego[15]. Po II wojnie światowej w byłym majątku i pałacu Antoniego Szydłowskiego został utworzony jeden z Zakładów Doświadczalnych należących do Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa[16], powstałego w 1950 i mającego swoją siedzibę w Puławach.
Ze względu na żyzne gleby, sprzyjające uprawie buraka cukrowego, w 1963 w Werbkowicach uruchomiono najnowocześniejszą wówczas i jedną z największych w kraju cukrownię (dzisiaj jeden z oddziałów Krajowej Spółki Cukrowej S.A.). Fabryka stała się kolejnym, bardzo silnym impulsem do rozwoju miejscowości – dawała zatrudnienie, czym przyciągała ludzi, dla których budowano nowe osiedla.
17–22 kwietnia 1978 odbyła się we wsi VII Międzynarodowa Sesja Studentów Archeologii, co było związane z prowadzonymi pracami archeologicznymi w tym rejonie kraju[17]. W latach 1987–1989 wybudowano w Werbkowicach młyn gospodarczy. W 2006 roku młyn sprzedano w ręce prywatne, a jego właścicielami zostali Władysław Brzozowski oraz Wojciech Goławski[10].
Demografia
W 1827 Werbkowice liczyły 60 domostw i 346 mieszkańców. Obecnie Werbkowice są dużą miejscowością. W 2001 roku liczyły one 350 domów i 3100 mieszkańców, a pod koniec 2006 roku 3053 mieszkańców[10].Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 2941 mieszkańców[8]. W 2016 wieś liczyła 2867 mieszkańców[10] i była największą miejscowością gminy Werbkowice.
- Populacja mieszkańców Werbkowic w latach 1998–2021[18].
- Piramida wieku mieszkańców Werbkowic w 2002 roku[18].
Zabytki
Zabytki nieruchome zapisane w NID[19]:
- Cerkiew prawosławna, obecnie kościół rzymskokatolicki parafia pw. NMP i św. Michała (drewniany, 1870) dzwonnica drewniana, cmentarz kościelny – A/302 z 24.10.1984
- Pałac (1 poł. XIX) – 205/56 z 9.05.1957 oraz zespół pałacowy: oficyna, rządcówka, stajnia, ogrodzenie z bramą wjazdową, park – A/174 z 14.07.1977
- Układ komunikacyjny kolejki wąskotorowej Werbkowice-Hrubieszów (1915) – A/502 z 27.11.1992
Gminny program ochrony zabytków wymienia dodatkowo zabytki[20]:
- Szkoła (ul. Kopernika 28), murowana, 1890 r.
- Szkoła murowana, lata 1926–1928
- Dworzec kolejowy, murowany, 1928 r.
- Magazyn węgla przy dworcu, 1. połowa XX w.
- Stacja pomp przy dworcu, 1928 r.
- Wieża ciśnień, 1945 r.
- Figura MB Niepokalanego Poczęcia, kamienna, 1770 r.
- Figura św. Jana Nepomucena, kamienna, XIX w.
- Figura św. Jana Nepomucena, kamienna, 1908 r.
- Cmentarz grzebalny, czynny – XIX w.
- Cmentarz prawosławny, nieczynny – XIX w.
- Stanowiska archeologiczne
Sport
W Werbkowicach funkcjonuje Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy Kryształ Werbkowice – amatorski klub piłkarski, założony w 1973 roku. Obecnie (sezon 2023/2024) drużyna seniorów gra w IV lidze, grupie lubelskiej[21]. Piłkarze Kryształu Werbkowice rozgrywają mecze na stadionie Gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Werbkowicach o pojemności 2500 miejsc.
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 144958
- ↑ Wieś Werbkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-02-09] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-02-09] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1457 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ Strona gminy, sołectwa [dostęp 2024-01-03]
- ↑ a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Opis parafii na stronie diecezji
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Werbkowice. werbkowice.pl, 2016-12-01. [dostęp 2022-03-19]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
- ↑ a b c d e Zofia Dyda: Przewodnik po Gminie Werbkowice. Zamość: 2001. ISBN 83-910236-0-5.
- ↑ a b c d e f g Symbole Gminy Werbkowice. werbkowice.pl, 2011-07-15. [dostęp 2023-05-03]. (pol.).
- ↑ Werbkowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 217 .
- ↑ a b Zabytki powiatu hrubieszowskiego. Hrubieszów: Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, 2011, s. 147. ISBN 978-83-931607-0-9.
- ↑ Krzysztof Jóźwiak AK i UPA razem na czerwonych – Rzecz o Historii, 15 września 2017.
- ↑ Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach.
- ↑ Antoni Walentyn, VII Międzynarodowa Sesja Studentów Archeologii, w: Mówią Wieki, nr 9/1978, s. 18, ISSN 0580-0943.
- ↑ a b Werbkowice w liczbach. Werbkowice - Dane demograficzne [online], Polska w liczbach [dostęp 2022-03-19] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2023, s. 36 [dostęp 2024-02-10] [zarchiwizowane 2024-01-26] (pol.).
- ↑ Zestawienie Gminnej Ewidencja Zabytków. ugwerbkowice.bip.lubelskie.pl, 2022-03-18. [dostęp 2024-02-09]. (pol.).
- ↑ Skarb - Kryształ Werbkowice [online], www.90minut.pl [dostęp 2024-02-03] .
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Werbkowice
Wsie |
|
---|---|
Kolonie |
|
Integralne części wsi |
|