Władysław Gurgacz
![]() | |||
Kraj działania | Polska | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 2 kwietnia 1914 | ||
Data i miejsce śmierci | 14 września 1949 | ||
Miejsce pochówku | Cmentarz Rakowicki | ||
Wyznanie | katolicyzm | ||
Kościół | |||
Prezbiterat | 1942 | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Władysław Gurgacz, ps. Ojciec, Sem (ur. 2 kwietnia 1914 w Jabłonicy Polskiej, zm. 14 września 1949 w Krakowie) – polski jezuita, uczestnik podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego po II wojnie światowej. Kapelan Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej (PPAN). Stracony w więzieniu Montelupich.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz1.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Wi%C4%99zienie_%22Montelupich%22_-_tu_zosta%C5%82_rozstrzelany_ks._W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz%2C.jpg/220px-Wi%C4%99zienie_%22Montelupich%22_-_tu_zosta%C5%82_rozstrzelany_ks._W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz%2C.jpg)
Był synem Jana i Marii Gurgaczów. Absolwent gimnazjum w Korczynie. W 1931 wstąpił do Towarzystwa Jezusowego w Starej Wsi, a w sierpniu 1942 z rąk bp. Teodora Kubiny otrzymał na Jasnej Górze święcenia kapłańskie[1]. W latach 1945–1947 był kapelanem szpitalnym w Gorlicach, a później (1947–1948) u sióstr służebniczek w Krynicy. Tu wiosną 1948 związał się z oddziałem zbrojnym powstałej jesienią 1947 antykomunistycznej Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej i był jego kapelanem[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz_primicja.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_Gurgacz_primicja.jpg)
2 lipca 1949 został aresztowany przez UB w Krakowie, a następnie w procesie pokazowym przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie, na wniosek prokuratora wojskowego Henryka Ligięzy 13 sierpnia 1949 został skazany w trybie doraźnym na karę śmierci przez sędziów Władysława Stasicę i Ludwika Kiełtykę. Wyrok wykonano 14 września 1949 przez rozstrzelanie na podwórzu więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie, według relacji naocznego świadka egzekucji, wykonano ją „strzałem katyńskim”, w tył głowy. Katem wykonującym wyrok był prawdopodobnie Władysław Szymaniak, w protokole określony jako „dowódca plutonu egzekucyjnego”[3][2].
Symboliczny grób ks. Władysława Gurgacza znajduje się na Cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie (kwatera LXXXII, rząd 3, miejsce 52)[4][5]. Zrehabilitowany został 20 lutego 1992.
3 grudnia 2019 zidentyfikowano szczątki ks. Władysława Gurgacza odnalezione w październiku 2018 podczas prac ekshumacyjnych na Cmentarzu Rakowickim[6].
14 września 2021 spoczął w nowej Kwaterze Wojennej Żołnierzy Podziemia Niepodległościowego 1939–1963 na cmentarzu przy ul. Prandoty w Krakowie[7][8].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Gr%C3%B3b_ks._W%C5%82adys%C5%82awa_Gurgacza.jpg/220px-Gr%C3%B3b_ks._W%C5%82adys%C5%82awa_Gurgacza.jpg)
Ordery i odznaczenia
Postanowieniem 9 listopada 2007 r. za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej został odznaczony pośmiertnie przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[9]. Przekazanie orderu nastąpiło 14 czerwca 2008 r.
Upamiętnienie
- W miejscowości Łabowa w 2019 został odsłonięty pomnik upamiętniający ks. Władysława Gurgacza.
- Film Gurgacz. Kapelan Wyklętych wszedł na ekrany w 2018. Reżyserem i autorem scenariusza był Dariusz Walusiak[10].
- Jego imieniem nazwano ulice w Krakowie na Grzegórzkach[11], w Nowym Sączu (Dęblina)[12], w Warszawie[13] w Krynicy-Zdroju przy kościele pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego[14] oraz w Żeleźnikowej Wielkiej.
- Drużyną harcerską noszącą imię ks. Gurgacza jest 1 Starosądecka Drużyna Harcerzy „Leśni” ZHR.
- Na Hali Łabowskiej w Beskidzie Sądeckim znajduje się obelisk postawiony ku jego czci, przy którym corocznie spotykają się byli żołnierze Armii Krajowej i PPAN[15].
- Tablice poświęcone pamięci ks. Władysława Gurgacza i poległym członkom PPAN znajdują się w kościele NSPJ w Nowym Sączu oraz w kościele św. Antoniego w Krynicy-Zdroju.
- 2 listopada 2010 w Krakowie na murze więzienia przy ul. Montelupich odsłonięto tablicę upamiętniającą jego i innych działaczy organizacji niepodległościowych zamordowanych w latach 1945–1956 w tym więzieniu[16].
- W 2003 bursa jezuitów przy w ul. św. Ducha 2 w Nowym Sączu otrzymała imię ks. Władysława Gurgacza SI, a na budynku bursy, 18 października 2003, odsłonięto tablicę pamiątkową o następującej treści:
Ksiądz Władysław Gurgacz, Jezuita, kapelan Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej (PPAN). Stracony zbrodniczym wyrokiem sądowym władz komunistycznych w Krakowie 14 września 1949 r. w 35 roku życia, 7 roku kapłaństwa i 18 życia zakonnego. Służył Bogu, Ojczyźnie i człowiekowi. Anno Domini 2003
- Poczta Polska wyemitowała 1 marca 2020 roku znaczek pocztowy o nominale 3,30 złotych upamiętniający osobę o. Gurgacza. Znaczek stanowi kolejną edycję z okazji Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Znaczek przedstawia ryngraf kapłana z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej i polskim orłem. Na przywieszce znajduje się fotografia portretowa w sutannie i płaszczu. Projekt znaczka przygotowała Marzanna Dąbrowska. Druk wykonano techniką offsetową na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie 90 tys. sztuk[17].
- W kościele św. Stanisław bpa w Tęgoborzy, 17 września 2023 r. została odsłonięta tablica upamiętniającej ks. Władysława Gurgacza, który przez chorobę w roku 1947 (lipiec - wrzesień) mieszkał na starej plebanii w tej miejscowości. Tablica powstała z inicjatywy Fundacji „Osądź mnie, Boże” im. ks. Władysława Gurgacza a sfinansował Instytut Pamięci Narodowej o następującej treści[18][19]:
PRO MEMORIA KS. WŁADYSŁAW GURGACZ SJ PS. „OJCIEC”, „SEM” 1914-1949 KAPELAN DZIAŁAJĄCEGO W BESKIDZIE SĄDECKIM ODDZIAŁU ŻANDARMERIA POLSKIEJ PODZIEMNEJ ARMII NIEPODLEGŁOŚCIOWCÓW ZA WIERNOŚĆ OJCZYŹNIE ZAMORDOWANY PRZEZ KOMUNISTÓW 14 WRZEŚNIA 1949 W WIĘZIENIU PRZY ULICY MONTELUPICH W KRAKOWIE OD LIPCA DO WRZEŚNIA 1947 POSŁUGIWAŁ W TEJ PARAFII Fundacja „Osądź mnie, Boże” im. ks. Władysława Gurgacza Instytut Pamięci Narodowej 2023
- Zbiory pamiątek po o. Władysławie Gurgaczu – obrazy olejne i akwarele jego autorstwa, własnoręcznie zdobiona stuła, krzyżyk nowicjacki, kielich, patena, ryngraf oraz tabliczka nagrobna z pierwszego grobu zamordowanego kapłana – prezentowane są na stałej ekspozycji Muzeum Towarzystwa Jezusowego Prowincji Polski Południowej w Starej Wsi.
- W maju 2023 kościelne władze zatwierdziły modlitwę o beatyfikację ks. Władysława Gurgacza[18].
Galeria
- Tablica ku czci ks. W. Gurgacza na Bursie Jezuitów w Nowym Sączu
- Ulica ks. Władysława Gurgacza w Krakowie
- Obelisk Wł. Gurgacza na Łabowskiej Hali
- Pomnik ks. W. Gurgacza w krakowskim Parku Jordana
- Pomnik w Łabowej, odsłonięty 11 października 2019
- Tablica pamięci w Jabłonicy Polskiej
- Tablica na ul. Senackiej 3 w Krakowie – tam, gdzie został skazany na śmierć
Zobacz też
- Ks. Florian Zając – „Kapłan Niezłomny”
Przypisy
- ↑ FilipF. Musiał FilipF., Poznaj historię Jezuity Wyklętego! [online], 2014 .
- ↑ a b DawidD. Golik DawidD., FilipF. Musiał FilipF., Ksiądz Władysław Gurgacz: Kapelan żołnierzy wyklętych. Wbrew komunistom i woli zakonu - Mobilna INTERIA w INTERIA.PL, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” (1-2 (108-109)), web.archive.org, 2014, ISSN 1641-9561 [dostęp 2023-09-11] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-02] (pol.).
- ↑ Akta ks. Władysława Gurgacza w IPN. ipn.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-22)]. [dostęp 2010-11-09].
- ↑ Wyszukiwarka grobów. rakowice.eu. [dostęp 2012-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
- ↑ Lokalizacja kwatery na wikimapia.org.
- ↑ Zidentyfikowano szczątki o. Władysława Gurgacza SJ. jezuici.pl.
- ↑ Ks. Władysław Gurgacz spoczął na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. diecezja.pl.
- ↑ Ks. Władysław Gurgacz spoczął na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. onet.pl.
- ↑ M.P. z 2008 r. nr 15, poz. 158.
- ↑ EwaE. Biedroń EwaE., Portal Diecezji Tarnowskiej - „Gurgacz. Kapelan Wyklętych” w kinach [online], diecezja.tarnow.pl [dostęp 2023-09-11] (pol.).
- ↑ wikimapia.org.
- ↑ wikimapia.org.
- ↑ Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, dnia 10 listopada 2017 r., poz. 10147.
- ↑ wikimapia.org.
- ↑ EwaE. Biedroń EwaE., MarianM. Kostrzewa MarianM., Portal Diecezji Tarnowskiej - Spotkanie na Hali Łabowskiej - msza święta za śp. ks. Władysława Gurgacza i Żołnierzy Wyklętych [FILMY, ZDJĘCIA] [online], diecezja.tarnow.pl, 2019 [dostęp 2023-09-11] (pol.).
- ↑ Tablica upamiętniająca ofiary reżimu komunistycznego 1945-56. PAP, 2010-11-02. [dostęp 2019-09-04].
- ↑ Ryngrafy żołnierzy wyklętych. W: Urszula Skwarkowska-Żak, Michał Kazimierczuk, Seweryn Leszczyński: Księga znaczków pocztowych 2020. Warszawa: PWPW • Poczta Polska, 2021, s. 26-27.
- ↑ a b Instytut GośćI.G. Media Instytut GośćI.G., W Tęgoborzu odsłonięto tablicę pamięci ks. Władysława Gurgacza [online], Instytut Gość Media, 19 września 2023 [dostęp 2023-09-19] .
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej-I.P.N. Kraków Instytut Pamięci Narodowej-I.P.N., W Tęgoborzu odsłonięto tablicę pamięci ks. Władysława Gurgacza [online], Instytut Pamięci Narodowej - Kraków [dostęp 2023-09-19] (pol.).
Bibliografia, linki
- Władysław Gurgacz SJ, Refleksje. Opracowała Maria Chodyko przy współpracy Krzysztofa Dorosza SJ, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 216.
- Danuta Suchorowska-Śliwińska: Postawcie mi krzyż brzozowy: prawda o ks. Władysławie Gurgaczu, Kraków: Wyd. WAM – Księża Jezuici, 1999.
- Dawid Golik, Filip Musiał: Władysław Gurgacz. Jezuita wyklęty, Kraków: Wyd. WAM – Księża Jezuici, 2014.
- Paweł Fornal. Dwunastu niezłomnych. Antoni Żubryd. „Brzozowska Gazeta Powiatowa”, s. 37, nr 3 (130) z marca 2015. ISSN 1642-8420.
- Dawid Golik, Filip Musiał, Ksiądz Władysław Gurgacz: Kapelan żołnierzy wyklętych. Wbrew komunistom i woli zakonu. Pierwodruk w: Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej, nr 1-2(108-109), Warszawa 2010. Oryginalny tytuł: „Maluczko i skończy się ścieżka zarośnięta cierniem...”
- Roksana Szczypta-Szczęch, Ks. Władysław Gurgacz. Niezłomny jezuita