Truman Capote
![]() Truman Capote (1959, foto: Roger Higgins) | |||
Imię i nazwisko | Truman Streckfus Persons | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 30 września 1924 | ||
Data i miejsce śmierci | 25 sierpnia 1984 | ||
Dziedzina sztuki | pisarz | ||
Epoka | |||
Ważne dzieła | |||
| |||
![]() | |||
| |||
|
Truman Garcia Capote (wymowa [ˈtruː.mən kaˈpoʊ.ti]), właściwie Truman Streckfus Persons (ur. 30 września 1924 w Nowym Orleanie, zm. 25 sierpnia 1984 w Los Angeles) – amerykański pisarz i scenarzysta.
Życiorys
Pochodził z Południa, dzieciństwo spędził w Luizjanie, Alabamie i Missisipi. Po ukończeniu szkoły średniej przez pewien czas pracował jako goniec w redakcji tygodnika The New Yorker, co stworzyło mu okazję do nawiązania pierwszych kontaktów literackich. Otwarcie przyznawał się do swojej homoseksualności. Był w związku z Newtonem Arvinem, profesorem literatury College’u im. Smitha.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Truman_Capote_1924_1.jpg/180px-Truman_Capote_1924_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Truman_Capote_by_Jack_Mitchell.jpg/180px-Truman_Capote_by_Jack_Mitchell.jpg)
Debiutował jako nowelista zbiorem Zatrzaśnij ostatnie drzwi (1943, Shut the Final Door), po którym wydał kilka jeszcze tomów opowiadań wyróżniających się subtelnością psychologicznego rysunku postaci, ulotnością nastroju i wdziękiem stylistycznym, ale uznaną pozycję literacką zdobył dzięki dwóm powieściom – Inne głosy, inne ściany (1948, Other Voices, Other Rooms), zawierające wyraźne pierwiastki autobiograficzne opowieści o dojrzewaniu uczuciowym młodego chłopca, i Harfa traw (1951, The Grass Harp), której bohaterowie uciekają w dzieciństwo, chroniąc się w ten sposób przed okrucieństwem „normalnego” życia, i rezydują gromadnie w rozrosłym drzewie.
Podobne przesłania zawiera opowiadanie Śniadanie u Tiffany’ego (1958, Breakfast at Tiffany’s), portretujące młodą dziewczynę, która nie chce stabilizacji i nawet na wizytówce umieszcza informację, że znajduje się permanentnie „w podróży”.
Natomiast ostatnia z szeroko znanych powieści Capote’a, Z zimną krwią (1966, In Cold Blood), utrzymana jest w zupełnie odmiennym tonie i napisana inną techniką; jest to swoista „powieść dokumentalna”, drobiazgowo rekonstruująca szczegóły krwawej zbrodni, popełnionej przez dwóch recydywistów na czteroosobowej rodzinie farmerskiej z miasteczka Holcomb, a następnie przedstawiająca równie szczegółowo przebieg procesu i zachowanie się zabójców przed wyrokiem i po nim, aż po sam dzień egzekucji.
Najbardziej oryginalne utwory Capote’a z pierwszego okresu twórczości nie znalazły w zasadzie naśladowców, natomiast powieść Z zimną krwią dała na swój sposób początek fali „powieści dokumentalnych”, które ze szczególnym zapałem uprawiać zaczął Mailer. Po ogromnym międzynarodowym sukcesie Z zimną krwią w twórczości Capote’a nastąpiło swoiste „zawirowanie”.
Przez wiele lat pracował nad zamierzoną na proustowską skalę powieścią Answered Prayers, której nigdy nie ukończył (duży fragment ukazał się za życia autora w jednym z czasopism). Zachowane trzy rozdziały wydano w 1987, z podtytułem The Unfinished Novel (Wysłuchane modły. Powieść nieukończona), w opracowaniu M. Foksa. Powieść, o wyraźnie autobiograficznym charakterze, portretująca nowojorskie środowisko artystyczne wraz z jego międzynarodowymi koneksjami, wywołała wzburzenie z powodu agresywnych i drastycznych charakterystyk wielu luminarzy amerykańskiego życia artystycznego i intelektualnego.
Podczas nauki w Trinity School, w Nowym Jorku Capote w teście inteligencji uzyskał wynik 215 punktów[1].
Pisarz w 94 proc. zapamiętywał dosłowną treść wszystkich rozmów, które przeprowadzał. Ta umiejętność ułatwiła napisanie powieści Z zimną krwią[1].
Zmarł w wieku niespełna 60 lat, w domu swej starej przyjaciółki Joanne Carson. Przyczyną śmierci była choroba wątroby (związana z alkoholizmem Trumana w ostatnich latach przed śmiercią).
W filmie
W 1976, w filmie Zabity na śmierć, wystąpił jako milioner Lionel Twain.
Filmy biograficzne
W 2005 Bennett Miller wyreżyserował film pod tytułem Capote, który przedstawia okres życia pisarza podczas pisania książki Z zimną krwią. Tytułowego bohatera zagrał Philip Seymour Hoffman. Film zyskał przychylne opinie krytyków filmowych i otrzymał wiele prestiżowych nagród i nominacji.
W 2006 powstał film Bez skrupułów w reżyserii Douglasa McGratha, który opowiada również o okresie z życia Trumana, w którym pracował nad książką Z zimną krwią. W rolę Capote’a wcielił się Toby Jones. Film opowiada głównie o relacjach między Trumanem Capote’em a oskarżonym o morderstwo, na podstawie którego powstała powieść, Perrym Smithem.
Twórczość
- Letnia przeprawa (Summer Crossing), (pierwsza powieść, wydana dopiero w 2005)
- Inne głosy, inne ściany (Other Voices, Other Rooms), (powieść, 1948)
- Drzewo nocy i inne opowieści, w Polsce wydane pod tytułem Miriam (A Tree of Night and Other Stories) (1949)
- Harfa traw (The Grass Harp) (sztuka, 1951)
- House of Flowers (musical, 1954)
- The Muses Are Heard (reportaż, 1956)
- Śniadanie u Tiffany’ego (Breakfast at Tiffany’s) (powieść, 1958)
- Z zimną krwią (In Cold Blood) (powieść, 1966)
- A Christmas Memory (pamiętniki, 1966)
- Muzyka dla kameleonów (Music for Chameleons) (opowiadania, 1980)
- Wysłuchane modlitwy. Powieść nieukończona (Answered Prayers: The Unfinished Novel) (1986)
- Psy szczekają (The Dogs Bark) (opowiadania, 1982)
Przypisy
Linki zewnętrzne
- AlbinA. Krebs AlbinA., Truman Capote is Dead at 59; Novelist of Style and Clarity, nytimes.com, 26 sierpnia 1984 [dostęp 2014-09-02] (ang.).
- ISNI: 0000000368641755, 0000000121326091
- VIAF: 51686739
- ULAN: 500252062
- LCCN: n79104227
- GND: 118518992
- NDL: 00435241
- LIBRIS: hftwwq4152qtsfm
- BnF: 11895085z
- SUDOC: 026765977
- SBN: CFIV022708
- NLA: 35025739
- NKC: jn20000601124
- DBNL: capo001
- BNE: XX1721230
- NTA: 068954395
- BIBSYS: 90053007
- CiNii: DA01098791
- Open Library: OL239800A
- PLWABN: 9810681213705606
- NUKAT: n93080601
- J9U: 987007312008705171
- PTBNP: 26765
- CANTIC: a11408352
- LNB: 000037496
- NSK: 000007316
- BNA: 000046916
- CONOR: 7041379
- BNC: 000035750
- ΕΒΕ: 62055
- BLBNB: 000626173
- KRNLK: KAC199604381
- LIH: LNB:V*16820;=BD
- PWN: 3883130
- Britannica: biography/Truman-Capote
- Universalis: truman-capote
- БРЭ: 2043460
- NE.se: truman-capote
- SNL: Truman_Capote
- Catalana: 0014690
- DSDE: Truman_Capote
- Hrvatska enciklopedija: 10724