Tłuszczak (ptak)
![]() | Ten artykuł dotyczy ptaka. Zobacz też: tłuszczak – rodzaj nowotworu. |
Steatornis caripensis[1] | |||
von Humboldt, 1817 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | Steatornithiformes | ||
Rodzina | Steatornithidae[2] | ||
Rodzaj | Steatornis[3] | ||
Gatunek | tłuszczak | ||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
| |||
|
Tłuszczak[5] (Steatornis caripensis) – gatunek ptaka, jedyny przedstawiciel rzędu tłuszczakowych (Steatornithiformes)[5] i rodziny tłuszczaków (Steatornithidae)[5]. Występuje w północnych i północno-zachodnich regionach Ameryki Południowej oraz w Panamie[6]. Nie jest zagrożony.
Systematyka
Monotypowa rodzina tłuszczaków tradycyjnie była zaliczana do lelkowych (Caprimulgiformes). Ptak ten najbliżej spokrewniony jest z nocolotami (Nyctibiidae), dawniej również zaliczanymi do lelkowych, a obecnie do własnego rzędu nocolotowych (Nyctibiiformes)[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[6][7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Steatornis_caripensis_MHNT_ZON_STEA_1.jpg/240px-Steatornis_caripensis_MHNT_ZON_STEA_1.jpg)
Morfologia
Długość ciała 40–49 cm, masa ciała 350–485 g[7]. Jest ptakiem smukłym o długich skrzydłach. Upierzenie kasztanowobrązowe z licznymi białymi plamkami; spód ciała jaśniejszy. Długi, haczykowaty, bocznie spłaszczony dziób z długimi i sztywnymi wibrysami. Tęczówka brązowa[7].
Zasięg występowania
Występuje w Panamie i Kolumbii na wschód po Wenezuelę, Trynidad, Gujanę i północną Brazylię oraz na południe po Ekwador, Peru i Boliwię; odnotowano go także w Kostaryce[7].
Ekologia
Prowadzi nocny tryb życia, dzień spędza w jaskiniach. W odróżnieniu od ptaków z rzędu lelkowych, nie odżywia się owadami, tylko owocami palm z rodzaju olejowców (Elaeis), oraz kilku tropikalnych gatunków z rodziny wawrzynowatych.
Tłuszczak jest jednym z nielicznych gatunków ptaków, które nawigują w locie przy użyciu echolokacji (wykorzystują ją również wschodnioazjatyckie salangany). W trakcie gwieździstej nocy dobrze widzi, choć gniazduje w zupełnej ciemności. To w jaskiniach orientuje się w przestrzeni za pomocą odbitego echa. Precyzja jest jednak słabsza niż u nietoperzy[8].
Gniazduje kolonijnie na półkach skalnych wysoko w górze, zwykle w ciemnych jaskiniach. W zniesieniu 2–4 jaja w Trynidadzie, 1–3 w Wenezueli. Inkubacja trwa 32–35 dni. Wysiadywaniem jaj oraz obowiązkami rodzicielskimi zajmują się oboje rodzice. Pisklęta rodzą się prawie nagie, w wieku 30 dni są pokryte puchem. Dorastają powoli ze względu na to, że są karmione owocami. Opuszczają gniazdo w wieku 88–125 dni[7].
Status
IUCN od 1994 roku uznaje tłuszczaka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej, od 1988 roku klasyfikowano go jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na utratę siedlisk[4].
Przypisy
- ↑ Steatornis caripensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Steatornithidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-03-27] (ang.).
- ↑ Steatornis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-03-27] (ang.).
- ↑ a b Steatornis caripensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Steatornithidae Bonaparte, 1842 – tłuszczaki – Oilbird (wersja: 2021-01-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-08-07].
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-08-07]. (ang.).
- ↑ a b c d e Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 5: Barn-Owls to Hummingbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 1999, s. 251. ISBN 978-84-87334-25-2. (ang.).
- ↑ Henryk Szarski: Historia zwierząt kręgowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Britannica: animal/oilbird
- Universalis: guacharo-des-cavernes
- БРЭ: 1934153
- SNL: fettfugl