Stefan Cybichowski
![]() Stefan Cybichowski przed 1929 | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 sierpnia 1881 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 stycznia 1940 | ||
Przyczyna śmierci | rozstrzelanie | ||
Miejsce spoczynku | nieznane | ||
Zawód, zajęcie | architekt | ||
![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Grob_cybichowskiego.jpg/240px-Grob_cybichowskiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/PL_Pozna%C5%84_Polish_Underground_State_Memory.jpg/240px-PL_Pozna%C5%84_Polish_Underground_State_Memory.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Stefan_Cybichowski_memory_nameplate.jpg/240px-Stefan_Cybichowski_memory_nameplate.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Pozna%C5%84_Targi2.jpg/240px-Pozna%C5%84_Targi2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Pozna%C5%84_ZSHD.jpg/240px-Pozna%C5%84_ZSHD.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Toru%C5%84_Bielany_klasztor.jpg/240px-Toru%C5%84_Bielany_klasztor.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Brama_Ogrodu_Botanicznego_Poznan.jpg/240px-Brama_Ogrodu_Botanicznego_Poznan.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Pozna%C5%84_willa_Cybichowskiego.jpg/240px-Pozna%C5%84_willa_Cybichowskiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Bydgoszcz%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_MBNP_-_2010.jpg/240px-Bydgoszcz%2C_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_MBNP_-_2010.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Bydgoszcz_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw_Miko%C5%82aja_zmierzch_a1.jpg/240px-Bydgoszcz_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw_Miko%C5%82aja_zmierzch_a1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Brzoza_church.jpg/240px-Brzoza_church.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Bieganowo.jpg/240px-Bieganowo.jpg)
Stefan Cybichowski (ur. 2 sierpnia 1881 w Poznaniu, zm. 6 stycznia 1940 tamże) – polski architekt i działacz społeczny.
Życiorys
W czasie nasilenia Kulturkampfu został przeniesiony wraz z rodzicami do Inowrocławia w kwietniu 1882. Stamtąd w ramach Kulturkampfu Cybichowski wraz z rodziną zostali przeniesieni 1 listopada 1887 do Monasteru w Westfalii. Wrócili do Inowrocławia w 1892. W 1901 ukończył niemieckie Królewskie Gimnazjum w Inowrocławiu.
Studiował architekturę w Królewskiej Wyższej Szkole Technicznej w Charlottenburgu, uzyskując dyplom w 1905 r. Prawie wszyscy architekci z Wielkopolski w tym okresie uzyskiwali wykształcenie na niemieckich uczelniach[1].
Praca w Berlinie
W latach 1906–1909 prowadził w Berlinie następujące budowy:
- budowę gmachu Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych
- rozbudowę i przebudowę Królewskiej Mennicy,
W latach 1907–1909 był docentem Akademii Przemysłowej w Berlinie. Prowadził wykład pt. „Projektowanie budynków”. Pod jego nadzorem projektowano kościoły, teatry, gimnazja, szkoły ludowe, lazarety, itp. W 1910 otrzymał uprawnienia budowniczego rejencyjnego.
W tym czasie uzyskał nagrody w konkursach:
- na kaplicę przy Morskim Oku
- na Ratusz w Spandau
W latach 1909–1910 współtworzył projekt budowy synagogi przy Fasanenstraße w Charlottenburgu[2].
Praca w Poznaniu
Przeprowadził się do Poznania w grudniu 1910. Od grudnia 1910 prowadził w tym mieście własne biuro architektoniczne. W 1912 wszedł w skład Wydziału Technicznego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (istniejącego od 1911). W 1911 wygłosił wykład O zastosowaniu gipsu w budownictwie. 20 stycznia 1914 dał wykład o czworakach. W końcu grudnia 1918 został pierwszym prezesem Koła Architektów Stowarzyszenia Techników w Poznaniu. W 1921 wstąpił do Koła Architektów przy Stowarzyszeniu Inżynierów i Architektów. Do 6 lipca 1925 był jego prezesem. Zastąpił go na stanowisku Marian Pospieszalski. W latach 1919–1922 był naczelnikiem Wydziału Budowlanego w Urzędzie Wojewódzkim. Przeprowadził spolszczenie tego urzędu. W latach 1920–1926 wykładał budownictwo wiejskie na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego.
Był też jednym z organizatorów pierwszych Targów Poznańskich, za co otrzymał dyplom.
Był członkiem Rady Miejskiej w Poznaniu (1919–1925[a]), a później (1927–1931) honorowym radcą Magistratu m. Poznania. Należał także od 1911 do Stowarzyszenia Artystów w Poznaniu[3]. Był członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania.
Śmierć
28 października 1939 został aresztowany w ramach Intelligenzaktion Posen przez Gestapo wraz z grupą profesorów i osadzony w Forcie VII. Zmarł 6 stycznia 1940, rozstrzelany przez hitlerowców w Forcie VII. Rodzina nie wiedziała o jego śmierci i jeszcze po wojnie liczyła na odnalezienie go żywego. Jego symboliczna mogiła znajduje się na Cmentarzu parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu (kwatera św. Łukasza-18-61).
Życie prywatne
Był synem Bronisława (profesora gimnazjalnego filozofii i języka polskiego) oraz Marty Bischoff. Brat Zygmunta Cybichowskiego, prawnika.
Był żonaty (od 1912) z Barbarą Mieczkowską (ur. 1888). Miał dzieci: Helenę (ur. 1913), Irenę (1916), Stanisława (1918), Barbarę (1919) i Katarzynę (1925).
Dzieła
Preferowana przez Cybichowskiego architektura odwoływała się do form klasycystycznych, które dominowały przez pierwsze dziesięciolecie Drugiej Rzeczypospolitej. Sięgał też po rozwiązania neobarokowe.
- projekty gruntownego remontu kościołów w Bydgoszczy: Klarysek, farnego św. Marcina i Mikołaja, pobernardyńskiego (1922)[4]
- Międzynarodowe Targi Poznańskie (1924-29) – Budynek administracyjny (Pawilon 101) i Pałac Targowy (Pawilon 12), a także niezachowane pawilony PeWuKi[5]
- Palmiarnia Poznańska w Parku Wilsona w Poznaniu, 1927 (niezachowana, zastąpiona nowym, większym budynkiem)
- Zespół Szkół Handlowych w Poznaniu, 1927–1928, ul. Śniadeckich 54, w stylu modernistycznym
- kościół św. Stanisława Kostki w Poznaniu o układzie bazyliki, 1928–1930 oraz 1936-37
- Kościół Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy w Zdziechowie koło Gniezna 1937–1939[6]
- klasztor Dominikanów w Poznaniu wraz z kaplicą, ul. Libelta, projekt z 1938, rozpoczęcie prac 1939 (po wojnie projekt został zmodyfikowany przez władze jako zbyt dominujący)[7]
- szkoła ss. Urszulanek przy dzisiejszej Al. Niepodległości 43 w Poznaniu, 1923 oraz internat, 1931; projekt zmodyfikowany po wojnie przez władze
- juwenat (niższe seminarium duchowne) i klasztor Redemptorystów w Toruniu na Bielanach, 1927–1930
- Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej w Chełmży, 1927
- Seminarium zagraniczne (Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej) w Poznaniu, ul. Lubrańskiego, 1936 (nie zachowane)
- klasztor ss. Karmelitanek Bosych (obecnie Szpital Ginekologiczno-Położniczy Świętej Rodziny) w Poznaniu, ul. Jarochowskiego, 1927
- pałac biskupi w Gnieźnie
- odnowienie katedry w Gnieźnie (plac przed katedrą, sufragania[8] oraz Seminarium Duchowne, 1935)
- odnowienie kościoła franciszkańskiego w Gnieźnie
- główne wejście do teatru w Gnieźnie
- odnowienie Złotej Kaplicy w Katedrze Poznańskiej, 1912
- muzeum diecezjalne w Poznaniu
- rozbudowa Szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, w stylu neoklasycystycznym, ul. Garbary / Długa, 1930–1933
- przebudowa Teatru Polskiego w Poznaniu, 1928[9]
- kościół św. Józefa w Tczewie, 1929[10]
- przebudowa Katedry św. Michała Archanioła w Łomży, styl gotycki, 1934
- przebudowa pałacu biskupiego i budowa seminarium w Pelplinie
- przebudowa na liceum pałacu w Rydzynie
- Bank Włościański w Poznaniu, neobarok, Plac Wolności 9, 1897-1920[11].
- przebudowa kościoła św. Marcina w Poznaniu (wyprostowanie kościoła, sklepienie nad główną nawą, nowy chór, powiększenia kościoła do przyjęcia 1 tys. osób), 1925–1927[12]
- 45-metrowa wieża i Dom Katolicki przy kościele św. Marcina w Poznaniu, 1932 (wieża zniszczona podczas II wojny światowej, dom rozebrany po wojnie)
- kaplica zewnętrzna Matki Bożej z Lourdes przy kościele św. Marcina w Poznaniu, 1932
- fabryka Pebeco przy ul. Głównej w Poznaniu (dziś Nivea Polska S.A.)[13]
- zakład przemysłowy Fabryki Kosmetyków dla firmy Falkiewicz, przy ul. Gnieźnieńskiej 1934.
- Skład i biura firmy Greger, ul. 27 Grudnia w Poznaniu (1931)[14]
- Fabryka Mebli Sroczyńskiego przy ul. Bogusławskiego 10 w Poznaniu (1923)[15]
- Elektrownia Miejska w Poznaniu na terenie byłego Fortu Roon (Fortu Czecha) na prawym brzegu Warty (obecnie Elektrociepłownia Poznań Garbary EC-I), 1924–1925, oddana do użytku 23 listopada 1929
- Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Toruniu (obecnie Sejmik Wojewódzki), 1933, proj. F. Krzywdy-Polkowskiego ze zmianami S. Cybichowskiego
- reprezentacyjne wejście do Ogrodu Botanicznego na Ogrodach w Poznaniu
- Kościół św. Doroty w Strzałkowie koło Gniezna, 1934
- Kościół św. Katarzyny w Rynarzewie, gm. Szubin, 1913
- kościoły: św. Wawrzyńca w Gołańczy (1924–1931), Najświętszego Serca Jezusa i św. Anny w Kiszewie, Ryczywole (1924-25), pw. św. Marcina w Kuczkowie k. Pleszewa (1927), Bruszewie, Sokolnikach k. Wrześni, Górnej Brodnicy, pw. Chrystusa Króla w Jarocinie (po 1930), Inowrocławiu, Lubichowie (1929), Trzemesznie, św. Teresy w Kruszwicy (1923), Cielczy (1912), Gniewkowie, Jeleńcu k. Tucholi, proj. kościoła w Helu (1931-1933), Kościół św. Józefa w Tczewie (1932–1936), kościół w Łasinie, Rybnie i Legbądzie, kościół w Niedamowie (1933), kościół w Krynicy Zdroju, kościół w Samsiecznie,
- rozbudowa i neobarokowa stylizacja kościoła św. Mikołaja w Fordonie (obecnie Bydgoszcz), proj. 1923, bud. 1927-1933[4]
- nowe kościoły w Bydgoszczy: Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (1926–1928), św. Antoniego Padewskiego, 1935[4]
- kościół Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Brzozie, 1935[4]
- dom towarowy „The Gentleman”, na narożniku ul. Paderewskiego i Szkolnej w Poznaniu, 1939, w stylu modernistycznym
- przebudowa kościoła pw. św. Trójcy w Noskowie, gm. Jaraczewo
- odnowienie Kościoła Najświętszego Serca Jezusowego i Matki Boskiej Pocieszenia w Poznaniu[16]
- liczne projekty dworów i pałaców ziemiańskich, m.in. pałac Grabskich w Bieganowie wybudowany przez Edwarda Grabskiego
- projekt przebudowy prezbiterium kościoła w Biezdrowie, 1924–1926
- pomnik poległych w Trzemesznie
- willa własna w Poznaniu
- kamienica przy Ratajczaka 14
- willa dla dra Bolesława Pinkowskiego przy ul. Libelta 6 (obecnie Libelta 31), 1930-1931[17]
- kamienica przy ul. Pocztowej 1 w Poznaniu[18] (dziś ul. 23 Lutego)
- willa dra Władysława Łabędzińskiego przy ul. Śniadeckich 44 w Poznaniu[19]
- hotel Imperial przy ul. 27 Grudnia w Poznaniu[20] (niezrealizowany?)
- przebudowa Dworu w Chwaliszewie (1927)[21]
- kościół św. Mikołaja we Wszemborzu
Przez wiele lat uważano, że prywatne archiwum Cybichowskiego zaginęło. Dopiero w 1998 dzięki prywatnym kontaktom pracownika Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu córka architekta Helena Cybichowska przekazała do zbiorów MKZ dokumentację projektową budynków z terenu Poznania, Wielkopolski i Pomorza[22].
Wyróżnienia
W zasługę za zaprojektowanie ok. 100 obiektów sakralnych na terenie Wielkopolski i Pomorza, otrzymał tytuł honorowego Szambelana papieskiego.
Kazimierz Sobkowicz w swej książce o poznańskich architektach nazwał go „niekwestionowanym rekordzistą projektów budowli sakralnych”.
Uwagi
- ↑ wystąpił z Rady podczas kadencji 1922–1925
Przypisy
- ↑ Kazimierz Sobkowicz, Architekci Wielkopolscy: biogramy, dzieła, stowarzyszenia. Cz. I, lata 1886-1939. Poznań 1988, ISBN 83-00-2483-2.
- ↑ Joanna Jadwiga Białkiewicz: Stefan Cybichowski: Jego twórczość na tle epoki. arch.pk.edu.pl, 2015-12. s. 1 (PDF: 2). [dostęp 2019-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-16)].
- ↑ Album stowarzyszenia artystów, Poznań 1911.
- ↑ a b c d Wysocka Agnieszka: Kościoły projektu Stefana Cybichowskiego w Bydgoszczy i okolicach miasta. [w.] Kronika Bydgoska XXX 2008. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009. ISSN 0454-5451
- ↑ Targi Poznańskie, projekty budynków | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1924 – 1929 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Kościół św. Stanisława Kostki na Winiarach | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1928–1937 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Kościół i klasztor Dominikanów | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1938–1939 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Dawid Jung, Sufragania: Antoni Laubitz (1861-1939) [w:] 13 pomysłów na Gniezno i okolice. Przewodnik tematyczny dla turystów (red. nauk. Armin Mikos von Rohrscheidt), Gniezno 2016, s. 120.
- ↑ Teatr Polski, przebudowa | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1928 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Filip Burno, Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymsko-katolickie w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2912, s. 124.
- ↑ Bank Włościański | Projekty Stanisława Boreckiego i Stefana Cybichowskiego | 1897–1920 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Kościół św. Marcina, przebudowa | Stefan Cybichowski | 1925–1932 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Fabryka Pebeco przy ul. Chlebowej 4/8 | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1930–1934 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Skład i biura firmy Greger | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1931 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Fabryka mebli J. Sroczyńskiego przy ul. Bogusławskiego 10 | 1923 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ * Stefan Cybichowski: Przebudowa kościoła Jezuitów. Projekty Stefana Cybichowskiego. 1921-1923. MKZ. CYRYL. Cyfrowe Repozytorium Lokalne Poznań. [dostęp 2014-08-05]. (pol.).
- ↑ Willa przy ul. Libelta | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1930– 1931 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Kamienica przy ul. Pocztowej 1 | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1935–1939 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Willa dra Władysława Łabędzińskiego przy ul. Śniadeckich 44 | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1924 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Hotel Imperial | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1938 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Dwór w Chwaliszewie | Projekty Stefana Cybichowskiego | 1927 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
- ↑ Projekty Stefana Cybichowskiego | 1912 – 1939 | MKZ [online], cyryl.poznan.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
Bibliografia
- W. Czarnecki – M. Olszewski, Straty i martyrologia ludności polskiej w Poznaniu 1939–1945, Poznań 1973
- Wielkopolski słownik biograficzny, przew. kom. red. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski, wyd. 2, PWN, Warszawa – Poznań 1983, ISBN 83-01-02722-3, s.120
- Maria Rutowska, Straty osobowe i materialne kultury w Wielkopolsce w latach II wojny światowej, Warszawa; Poznań, PWN, 1984, ISBN 83-01-04801-8
- Zbigniew Zakrzewski, Ulicami mojego Poznania. Przechadzki z lat 1918 – 1939, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 1985, ISBN 83-210-0431-X
- „Zeszyty Architektury Polskiej, dwumiesięcznik”, nr 4-5 (17-18), 1986, ISSN 0239-3549
- Władysław Czarnecki, To był też mój Poznań. Wspomnienia architekta miejskiego z lat 1925-1939, w wyb. i oprac. Janusza Dembskiego, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 1987, ISBN 83-210-0665-5
- Maria Rutowska, Edward Serwański, Losy polskich środowisk artystycznych w latach 1939–1945. Architektura, sztuki plastyczne, muzyka i teatr. Problemy metodologiczne strat osobowych, Poznań, Instytut Zachodni, 1987, ISBN 83-85003-09-6 („Prace Instytutu Zachodniego”, ISSN 0860-2913, nr 49)
- Zbigniew Zakrzewski, Wspominam Poznań
- Zbigniew Dworecki, Poznań i poznaniacy w latach II RP 1918–1939, Poznań, Media Rodzina of Poznań, 1994, ISBN 83-85594-06-X
- Henryk Kondziela, Cybichowski Stefan, [w:]Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 1, Poznań, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, 2000, ISBN 83-900862-7-1
- Filip Burno, Kościoły rzymskokatolickie kresów II Rzeczypospolitej i ich znaczenie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, ISSN 0023-5865, T. 50, 2005, s. 115-140
- Atlas architektury Poznania, pod red. Janusza Pazdera, Poznań, Wydaw. Miejskie, 2008, ISBN 978-83-7503-058-7
- Marek Rezler: Sylwetki zasłużonych poznaniaków. Biogramy historyczne. W: Wielka Księga Miasta Poznania. Wyd. 1. Poznań: Dom Wydawniczy „Koziołki Poznańskie”, 1994, s. 732. ISBN 83-901625-0-4.
- Stefan Cybichowski: Przebudowa kościoła Jezuitów. Projekty Stefana Cybichowskiego. 1921-1923. MKZ. CYRYL. Cyfrowe Repozytorium Lokalne Poznań. [dostęp 2014-08-05]. (pol.).
- PWN: 3888563