Stanisław Bretsznajder
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 lipca 1907 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 14 kwietnia 1967 | ||
Miejsce spoczynku | cmentarz Powązkowski | ||
Zawód, zajęcie | inżynier-chemik, | ||
Miejsce zamieszkania | Warszawa | ||
Narodowość | polska | ||
Tytuł naukowy | prof. dr hab. inż. | ||
Alma Mater | Politechnika Warszawska | ||
Uczelnia | Politechnika Warszawska | ||
Wydział | |||
Stanowisko | profesor | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Stanisław Bretsznajder (ur. 19 lipca 1907 w Mikołajowie, zm. 14 kwietnia 1967 w Warszawie)[1] – polski chemik, nauczyciel akademicki i naukowiec, uznawany za prekursora zastosowań modelowania matematycznego w technologii chemicznej i twórcę oryginalnej polskiej szkoły naukowej[2][3][4].
Życiorys
Stanisław Bretsznajder urodził się w 1907 roku. Skończył gimnazjum w Radomiu (1926), inżynierskie studia chemiczne w Warszawie (1930) i uzupełniające studia w zakresie technicznej elektrochemii w Wiedniu. Odbył liczne staże przemysłowe, m.in. w Berlinie. W czasie II wojny światowej współpracował z AK pod pseudonimem „Chemik” (przygotowywanie akcji sabotażowych). Pracował, w Politechnice Warszawskiej (1931–1939, 1949–1967) i Politechnice Śląskiej (1945–1949), jako nauczyciel akademicki i naukowiec ściśle współpracujący z przemysłem chemicznym. Kolejne stopnie naukowe uzyskał w latach: doktorat (1933), habilitacja (1936), profesor nadzwyczajny (1946), profesor zwyczajny (1955)[2][4].
Zmarł w Warszawie w 1967 roku, po ciężkiej chorobie[4]. Został pochowany w alei zasłużonych (grób 73) na cmentarzu Powązkowskim[2][4][5][6].
Okres przed wybuchem II wojny światowej
Stanisław Bretsznajder był synem inżyniera kolejowego. Urodził się w 1907 roku w Mikołajowie nad Morzem Czarnym. Uczył się w Gimnazjum im. Tytusa Chałubińskiego w Radomiu (1926), równocześnie pracując w Miejskim Laboratorium Analitycznym (1923-1925)[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Gmach_G%C5%82%C3%B3wny_Politechniki_Warszawskiej_20040126.jpg/150px-Gmach_G%C5%82%C3%B3wny_Politechniki_Warszawskiej_20040126.jpg)
W latach 1926–1930 studiował chemię w Politechnice Warszawskiej (PW). Po uzyskaniu dyplomu inżyniera-chemika uzupełniał wykształcenie w zakresie elektrochemii technicznej w Wiedniu, jako stypendysta u znanego specjalisty – prof. J. Billitera[2][7][8]. Odbył też staż przemysłowy w kilku zakładach polskich i w firmie „Crebs” w Berlinie[2][4].
W 1931 roku został starszym asystentem w Katedrze Technologii Chemicznej Nieorganicznej PW i zaczął, pod kierunkiem prof. Józefa Zawadzkiego, pracę doktorską na temat dysocjacji termicznej ciał stałych. Stopień doktora nauk technicznych uzyskał w 1933 roku, po czym, po kolejnych praktykach w przemyśle (Mościce, Szopienice, Szarlej, Trzebinia), rozpoczął badania nad wytwarzaniem aluminium z krajowych glin. Wyniki tych badań stały się podstawą dwóch decyzji: o budowie fabryki tlenku glinu (do realizacji tych planów nie doszło z powodu wybuchu wojny)[4] oraz o przyznaniu S. Bretsznajderowi habilitacji i stopnia docenta (1936). Powierzono mu m.in. prowadzenie wykładów nt. „Podstawy procesów przemysłowych”, wcześniej nie powadzonych, łączących w systematyczną całość aspekty fizykochemiczne, technologiczne i inżynieryjne, związanych z powstającą w tym czasie dyscypliną naukową – inżynierią chemiczną. Bretsznajder prowadził też wykłady z elektrochemii technicznej oraz technologii cementu i materiałów wiążących dla studentów PW, a dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego – wykłady z technologii chemicznej. Na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UW zaczął organizować Katedrę Technologii Chemicznej[2].
Okres II wojny światowej
W czasie II wojny światowej (1940-1944) S. Bretsznajder pracował w fabryce odczynników chemicznych J. Tobis w Warszawie. Współpracując z AK produkował, jako „Chemik”, materiały chemiczne do akcji sabotażowych. W okresie powstania warszawskiego przebywał poza Warszawą[2].
Okres po zakończeniu II wojny światowej
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Politechnika_%C5%9Al%C4%85ska_-_Wydzia%C5%82_Chemiczny2.jpg/150px-Politechnika_%C5%9Al%C4%85ska_-_Wydzia%C5%82_Chemiczny2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Politechnika_%C5%9Al%C4%85ska_-_Wydzia%C5%82_Chemiczny1.jpg/150px-Politechnika_%C5%9Al%C4%85ska_-_Wydzia%C5%82_Chemiczny1.jpg)
W latach 1945–1949 S. Bretsznajder pełnił m.in. funkcję doradcy technicznego i kierownika naukowego w zespole odbudowującym zniszczone Państwowe Zakłady Syntezy Chemicznej w Dworach k. Oświęcimia[2][4]. W tym samym czasie pracował na Politechnice Śląskiej, jako kierownik Katedry Technologii Nieorganicznej; był też dziekanem Wydziału Chemicznego[2][3][4].
W 1949 roku S. Bretsznajder wrócił do Warszawy i objął stworzoną dla niego Katedrę Inżynierii Chemicznej II, którą w 1951 nazwano Katedrą Projektowania Technologicznego. W Katedrze prowadził zajęcia dydaktyczne oraz nowatorskie badania, związane z projektowaniem procesów technologicznych, w tym np. z modelowaniem i powiększaniem skali procesów, kinetyką reakcji kontaktowych i topochemicznych. Wykłady S. Bretsznajdera dotyczyły również zagadnień projektowania reaktorów chemicznych, co w Polsce miało znaczenie przełomowe[4].
W latach 1950–1952 Bretsznajder był dziekanem Wydziału Chemicznego PW, a od 1965 roku – członkiem Senatu uczelni[4].
Dorobek naukowy
W dorobku naukowym Stanisława Bretsznajdera znajduje się m.in.[2]:
- 171 publikacji w czasopismach krajowych i zagranicznych,
- 17 monografii, książek oraz rozdziałów w zbiorowych opracowaniach książkowych,
- 36 patentów (w tym 6 zastrzeżonych w innych krajach),
- 2 przekłady monografii
oraz liczne wystąpienia na krajowych i międzynarodowych konferencjach, zjazdach i kongresach[2].
Książkę Stanisława Bretsznajera „Własności gazów i cieczy”[9] przetłumaczono na język angielski, a „Zasady ogólne technologii chemicznej”[10] – na język rosyjski i słowacki[2].
S. Bretsznajder był opiekunem ponad 150 magisterskich prac dyplomowych, 10 prac doktorskich i trzech prac habilitacyjnych[2].
Działalność pozauczelniana
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Stanis%C5%82aw_Bretsznajder_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Stanis%C5%82aw_Bretsznajder_-_gr%C3%B3b.jpg)
W latach 1949–1965 S. Bretsznajder był m.in.[2]:
- dyrektorem naukowo-technicznym Głównego Instytutu Chemii Przemysłowej,
- kierownikiem Zakładu Fizykochemicznych Podstaw Technologii Chemicznej w Instytucie Chemii Fizycznej PAN,
- przewodniczącym Podsekcji Chemii i Technologii Nieorganicznej PAN,
- przewodniczącym Sekcji Inżynierii i Aparatury Chemicznej w Polskim Komitecie Normalizacyjnym,
- wiceprezesem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1953-56).
Był też członkiem[2]:
- Rad Naukowych Instytutu Chemii Fizycznej PAN, Instytutu Chemii Ogólnej i Instytutu Badań Jądrowych,
- Komitetu Nauk Chemicznych PAN,
- Rady Ekonomicznej przy Urzędzie Rady Ministrów,
- Głównej Rady Chemii w Komitecie Nauki i Techniki,
- Rady Naukowo-Technicznej przy Ministrze Przemysłu Chemicznego.
Członkiem korespondentem PAN został w 1954 roku, a członkiem rzeczywistym – w 1961 roku[2].
Odznaczenia, nagrody, opinie
Stanisław Bretsznajder został odznaczony:
Otrzymał również liczne nagrody, w dziedzinie nauki i postępu technicznego, m.in.[2]:
- Nagrodę Ministra Szkolnictwa Wyższego I stopnia,
- Nagrodę Ministra Przemysłu Chemicznego,
- Nagrodę Specjalną „Mistrza Techniki”.
Józef Szarawara, profesor Politechniki Śląskiej, autorytet w zakresie technologii chemicznej[12], napisał[2]:
Prof. S. Bretsznajder był wybitnym uczonym i nauczycielem, był prekursorem matematycznego opisu wyników badań doświadczalnych, był twórcą oryginalnej polskiej szkoły technologii chemicznej. Był człowiekiem o ujmującym sposobie bycia, który siłą swojego charakteru, szerokich horyzontów myślowych, wiedzy i kultury – zapisał się trwale w pamięci tych wszystkich, którzy się z nim zetknęli.
W 1977 przez Politechnika Warszawska, Instytut Chemii w Płocku, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego (Oddział przy Zakładzie Głównym PKN Orlen SA) i Polskie Towarzystwo Kalorymetrii i Analizy Termicznej rozpoczęły organizację cyklicznych Seminariów Analizy Termicznej im. Stanisława Bretsznajdera. Pierwsze seminarium tego cyklu zorganizowano w Płocku w 1977 roku[13]. Kolejne seminaria, cieszące się rosnącym zainteresowaniem, odbyły się w latach 1977, 1979, 1983, 1986, 1989, 1993, 1998, 2002, 2007[4][14] (termin 10th International Seminar on Thermal Analysis and Calorimetry to the memory of Prof. St. Bretsznajder – 28–30 września 2011[15]) i 2016[16].
Przypisy
- ↑ Bretsznajder Stanisław, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-11-26] .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Józef Szarawara: Prof. zw. dr hab. inż. Stanisław Bretsznajder (1907–1967). Stowarzyszenie Przyjaciół Wydziału Chemicznego. [dostęp 2014-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-19)]. (pol.).
- ↑ a b Wybrane życiorysy: Profesor Stanisław Bretsznajder (1907–1967). W: 50 lat Instytutu Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk. Kronika. Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Chemii Fizycznej, 2005, s. 40–41. ISBN 83-913520-9-9. [dostęp 2011-09-17]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Józef Piłatowicz: Stanisław Bretsznajder (1907–1967). [w:] Prac. Hist. BGPW – Nr 68 [on-line]. bcpw.bg.pw.edu.pl. [dostęp 2011-09-17]. (pol.).
- ↑ Aleja Zasłużonych; 47. Stanisław Bretsznajder (1907-1967). [w:] Zwiedzanie Cmentarza Powązkowskiego [on-line]. www.sowa.website.pl. [dostęp 2015-11-01].
- ↑ Elżbieta Borysowicz: Wykaz zmarłych Profesorów Politechniki Warszawskiej pochowanych na Powązkach w Warszawie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 2015, s. 16. ISBN 978-83-7814-461-8.
- ↑ Jean Billiter. Notiz über das Siemens-Billiter-Verfahren. „Zeitschrift für Elektrochemie und angewandte physikalische Chemie”. 23 (21–22), s. 325–327, 1. November 1917. ISSN 0372-8323. (niem.).
- ↑ A.J. Allmand. The Billiter alkali-chlorine cells. „Trans. Faraday Soc.”, s. 3–9, 1913. DOI: 10.1039/TF9130900003. ISSN 0014-7672. (ang.).
- ↑ S. Bretsznajder: Własności gazów i cieczy. Warszawa: Wydawnictwo Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1962.
- ↑ S. Bretsznajder, W. Kawecki, J. Leyko, R. Marcinkowski: Podstawy ogólne technologii chemicznej. Warszawa: WNT, 1973.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450
- ↑ Doktorat h.c. – prof. Józef Szarawara. „Forum Akademickie”, 1998. [dostęp 2017-02-07].
- ↑ Historia. [w:] Instytut Chemii Politechniki Warszawskiej, Płock [on-line]. www.ich.pw.plock.pl. [dostęp 2016-07-06]. (pol.).
- ↑ IX Krajowe Seminarium im. Prof. St. Bretsznajdera, red. Barbara Pacewska, wyd. Instytut Chemii, Politechnika Warszawska, Wydział Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii w Płocku (materiały seminaryjne), Płock 2007, isbn 8391011941, 9788391011942 (według books.google.com, obecnie niedostępne).
- ↑ 10th International Seminar on Thermal Analysis and Calorimetry to the memory of Prof. St. Bretsznajder, Płock, 28-30 September 2011r. www.ich.pw.plock.pl. [dostęp 2016-07-06]. (ang.).
- ↑ Home [online], bretsznajder2016.pw.plock.pl [dostęp 2016-05-07] .
- PWN: 3880616
- PAN: BRETSZNAJDER, Stanisław