Rafał Kalinowski
Józef Kalinowski | |||
prezbiter | |||
![]() Zdjęcie o. Rafała Kalinowskiego (30 marca 1897) | |||
| |||
Data i miejsce urodzenia | 1 września 1835 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 15 listopada 1907 | ||
Miejsce pochówku | kaplica św. Rafała w sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i św. Rafała Kalinowskiego w Czernej | ||
Przeor klasztoru karmelitów bosych w Czernej | |||
Okres sprawowania | 1882–1885, 1888–1891, 1894–1897 | ||
Przeor klasztoru karmelitów bosych w Wadowicach | |||
Okres sprawowania | 1892–1894, 1897–1898, 1906–1907 | ||
Wyznanie | katolicyzm | ||
Kościół | |||
Inkardynacja | Karmelici bosi | ||
Śluby zakonne | 27 listopada 1881 | ||
Diakonat | 8 stycznia 1882 | ||
Prezbiterat | 15 stycznia 1882 | ||
![]() | |||
|
Beatyfikacja | 22 czerwca 1983 |
---|---|
Kanonizacja | 17 listopada 1991 |
Wspomnienie | 20 listopada |
Patron | sybiraków, oficerów, żołnierzy, osób przeżywających sprawy trudne lub beznadziejne, a także diecezji sosnowieckiej |
Szczególne miejsca kultu | klasztor karmelitów bosych w Wadowicach, |
Zawód, zajęcie | |||
---|---|---|---|
Edukacja | Mikołajewska Szkoła Inżynieryjna w Petersburgu | ||
Rodzice |
| ||
| |||
|
Rafał Kalinowski, właśc. Józef Kalinowski (ur. 1 września 1835 w Wilnie, zm. 15 listopada 1907 w Wadowicach) – polski duchowny rzymskokatolicki, karmelita bosy, przeor karmelickich klasztorów w Czernej i Wadowicach; inżynier, oficer armii Imperium Rosyjskiego w stopniu porucznika, powstaniec styczniowy, sybirak, nauczyciel, wychowawca, święty Kościoła katolickiego.
Ukończywszy wojskową Mikołajewską Szkołę Inżynieryjną w Petersburgu z tytułem inżyniera i stopniem porucznika, pracował wpierw jako wykładowca akademicki, a następnie przy budowie kolei na linii Odessa – Kursk i jako wojskowy w Brześciu Litewskim. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, zrezygnował z pracy w rosyjskim wojsku w obawie przed otrzymaniem rozkazu walki przeciwko rodakom. Mimo iż był przeciwny wszczynaniu powstania styczniowego, włączył się w nie i objął stanowisko ministra wojny w litewskich władzach powstańczych. Pod koniec 1863 roku przekonał się o beznadziejności sprawy i zaniechał działań.
W marcu 1864 roku został aresztowany i skazany na karę śmierci, ale wyrok zmieniono na katorgę na Syberii. Trafił do Usoli, gdzie pracował w warzelni soli. Po ogłoszeniu częściowej amnestii przeniósł się do Irkucka i podjął się pracy nauczyciela domowego. Na zesłaniu przekonał się o swoim powołaniu zakonnym. W 1874 roku został zwolniony z wygnania. Powróciwszy do Polski, Kalinowski był wychowawcą księcia Augusta Czartoryskiego, późniejszego salezjanina i błogosławionego.
W 1877 wstąpił do zakonu karmelitańskiego, miał 42 lata. Po złożeniu pierwszych ślubów i odbyciu studiów teologicznych, przyjął święcenia kapłańskie w dniu 15 stycznia 1882 roku. Trzykrotnie sprawował funkcję przeora klasztoru w Czernej, tyleż razy był przełożonym klasztoru w Wadowicach. Spędził w zakonie 30 lat. Zmarł 15 listopada 1907 roku w Wadowicach. Jan Paweł II kanonizował go 17 listopada 1991 roku w Rzymie.
Życiorys
Pochodzenie i młodość
Józef Kalinowski urodził się 1 września 1835 roku w Wilnie i został ochrzczony 9 września w kościele parafialnym św. Jana[1]. Był synem Andrzeja Kalinowskiego (1805–1878), nauczyciela gimnazjalnego, oraz Józefy z Połońskich[2][3]. Wywodził się z drobnej szlachty pieczętującej się herbem Kalinowa I[4][5]. Matka zmarła kilka dni po jego narodzinach; jego ojciec ożenił się z jej siostrą Wiktorią i to właśnie ona zajmowała się wychowywaniem dziecka[6]. Zmarła po kilku latach małżeństwa i wówczas Andrzej Kalinowski ożenił się po raz trzeci z Zofią z Puttkammerów, córką Maryli Wereszczakówny, charakteryzującą się głęboką pobożnością[a][6][7][8][9]. Józef Kalinowski miał jednego rodzonego brata i kilkoro przyrodniego rodzeństwa. Wychowywaniem dzieci zajęła się krewna Połońskich, Klementyna Szaniawska[3]. Majątek rodziny – wsie Kalinowice i Kalinówka – został skonfiskowany po klęsce Napoleona w Rosji[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Wilno_parafia_%C5%9Bw._Jana_akt_urodzenia_nr_226_z_1835_r._J%C3%B3zef_Kalinowski.jpg/240px-Wilno_parafia_%C5%9Bw._Jana_akt_urodzenia_nr_226_z_1835_r._J%C3%B3zef_Kalinowski.jpg)
W latach 1843–1850 Kalinowski uczył się w Instytucie Szlacheckim w Wilnie, gdzie uczył jego ojciec, nadto w latach 1852–1857 był dyrektorem tejże placówki[10][6]. Była to elitarna szkoła z internatem, z rosyjskim i francuskim językiem wykładowym, przeznaczona dla polskiej, litewskiej, żmudzkiej, niemieckiej i rosyjskiej młodzieży ze szlacheckich i zamożnych rodzin[11]. Polscy nauczyciele „zaznajamiali uczniów ze sprawami ojczyzny” poza oficjalnym programem nauczania, do tego dochodziło samokształcenie w zakresie języka polskiego, polskiej historii i lektura polskich pisarzy[12][3]. Józef Kalinowski interesował się szczególnie przedmiotami ścisłymi i był jednym z najlepszych uczniów w historii Instytutu (jego nazwisko wyryto z tej przyczyny na tablicy marmurowej zamieszczonej na ścianie budynku szkoły)[13][14]. Po skończeniu szkoły miał możliwość wstąpienia na służbę wojskową i kontynuowania studiów, jednak ojciec nie zgodził się wyjazd synów Wiktora i Józefa do Rosji[15].
Od 1850 roku Kalinowski kształcił się w Instytucie Agronomicznym w Horach-Horkach koło Orszy; zdobyta tam wiedza miała mu umożliwić zarządzanie majątkiem rodziny[10][16]. Początkowo mieszkali wraz z bratem w domach okolicznych wieśniaków lub mieszczan, a na drugim roku wynajęli stancję u jednego z profesorów[17]. Oprócz przedmiotów ogólnych, zgłębiali zagadnienia takie jak: botanika, ogrodnictwo, pszczelarstwo, czy zoologia; Józef jednak w ogóle nie czuł zapału do tego kierunku studiów[18]. Bracia Kalinowscy angażowali się w działalność koła studenckiego[19]. Brak styczności w osobami duchownymi czy jakiegokolwiek ośrodka duchowości sprawiał, że życie religijne studentów podupadało[20]. W 1852 roku Kalinowski za zgodą ojca zrezygnował ze studiowania rolnictwa[21].
Na początku 1853 roku Kalinowski wyjechał do Petersburga, przez pół roku przygotowywał się do podjęcia studiów, a następnie podjął dalszą naukę w Mikołajewskiej Szkole Inżynieryjnej, w której uczyło się dużo Polaków (początkowo zamierzał wstąpić do Szkoły Dróg i Mostów, ale nie został przyjęty z powodu braku miejsc)[22][23]. Program nauczania był przesycony problematyką militarną, w szkole panowała ostra dyscyplina wojskowa (Kalinowski znosił ją z wielkim trudem, jednego razu otrzymał trzy dni aresztu), a młodsi studenci musieli usługiwać starszym, co jednak nie dotyczyło Kalinowskiego, gdyż został on przydzielony do starszego rocznika[24]. Podobnie jak na wcześniejszych etapach edukacji, największe zdolności i zainteresowania wykazywał w kierunku przedmiotów teoretycznych, technicznych i inżynierskich[25]. Słabiej radził sobie z musztrą i fechtunkiem[26]. Ukończywszy ją w 1855 roku ze stopniem „nadzwyczaj celującym”, zdobył tytuł zawodowy i stopień inżyniera-podchorążego, po czym kontynuował studia na tejże uczelni, w wyższych klasach, zwanych Akademią Inżynierii Wojskowej[27][28]. Otrzymał wówczas od uczelni propozycję wzięcia udziału w obronie oblężonego Sewastopola, ale nie skorzystał z niej[28]. Gdy Anglicy zagrażali Petersburgowi od Bałtyku, wraz z innymi uczniami szkoły sypał szańce na wyspie Kronsztad, u ujścia Newy[28]. Udzielał korepetycji (był asystentem) z matematyki oraz mechaniki budowlanej[28].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Rafa%C5%82_Kalinowski_jako_oficer.jpg/240px-Rafa%C5%82_Kalinowski_jako_oficer.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Michailovsk%C3%BD_z%C3%A1mek_%282%29.jpg/240px-Michailovsk%C3%BD_z%C3%A1mek_%282%29.jpg)
4 lipca 1856 roku otrzymał awans na podporucznika i przeniesienie do oddziału praktycznego Akademii[29]. 23 czerwca 1857 roku został adiunktem matematyki na Akademii, a 5 lipca został awansowany na porucznika, a tym samym wszedł do służby czynnej w Korpusie Inżynierskim Akademii i został stałym wykładowcą tejże uczelni[29][30]. Nie odczuwał jednak zapału do pracy dydaktycznej i szczegółowych badań naukowych[31]. W wolnych chwilach podejmował własne próby literackie, pisał poetyckie utwory satyryczne o środowisku petersburskim, ale zaprzestał ich, kiedy usłyszał pochwały pod swoim adresem za swoje wiersze i porady, aby kontynuował pisanie ich[32]. Dużo czasu poświęcał na czytanie, głównie w języku angielskim, ale również francuskim[3]. W okresie wakacji wyjeżdżał na wieś, gdzie pracował jako nauczyciel domowy, np. u generała Zurowa (uczył jego krewnych)[33].
14 kwietnia 1859 roku Józef Kalinowski zrezygnował z pracy w Mikołajewskiej Akademii Inżynierii Wojskowej i wkrótce zatrudnił się w prywatnym przedsiębiorstwie budowy kolei żelaznej na stanowisku technika odcinkowego; do jego zadań należały badania orograficzne i szukanie miejsc najodpowiedniejszych do wytyczenia trasy kolejowej na linii Odessa – Kursk[34][35]. Pod koniec 1859 roku Kalinowski powrócił do Petersburga i wiosną 1860, pracując w biurze Towarzystwa Kolei Żelaznych, opracowywał zebrane dane, ale wkrótce budowa linii kolejowej została wstrzymana[36][37]. Kilka następnych miesięcy spędził w Wilnie i w Studzionkach koło Nieświeża, u swojego brata Wiktora[36]. Wrócił na początku sierpnia i postanowił poświęcić się wojskowej służbie inżynierskiej[36]. 13 października otrzymał przydział w Komendzie Inżynierskiej do twierdzy w Brześciu Litewskim, przybył tam 7 listopada i pozostał tam przez kolejne dwa lata[38][39]. Do jego obowiązków należało rozbudowywanie fortyfikacji i stawianie budynków pomocniczych, np. prochowni[40]. Otworzył też niedzielną szkółkę dla młodzieży[41].
Choć Kalinowski wyniósł z domu wiarę katolicką, w czasie studiów zaniechał przystępowania do sakramentów i jedynie od czasu do czasu wysłuchiwał Mszy świętych[3]. Choć dalej wierzył w Boga i był przekonany o wyższości cywilizacji chrześcijańskiej nad innymi, zobojętniał religijnie, uznał się za sceptyka i popadł w duchowy marazm[42][30][43][44]. Wiadomo jednak, że od czasu do czasu chodził do Kościoła, przebywając u Zurowów próbował nawrócić rosyjskiego arystokratę wyznającego islam, zapoznawał się z pobożnymi lekturami, np. Wyznaniami św. Augustyna, a w 1859 roku uczestniczył w rekolekcjach wielkopostnych[45][3]. Przeżywał rozterki w kwestii tego, jaką drogę życiową powinien objąć i czy powinien wstąpić w związek małżeński[46]. Praca zawodowa zostawiała mu dużo czasu wolnego; nie stronił od życia towarzyskiego i teatru[47]. Jednakże w okresie pracy przy budowie kolei żelaznej powrócił do modlitwy i nie zaniechał już jej nigdy, ale jeszcze nie przystępował do sakramentów[b][48].
Życie prywatne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Maria_z_Gruszeckich_Kalinowska.jpg/240px-Maria_z_Gruszeckich_Kalinowska.jpg)
Wakacje Józef spędzał z rodziną w Musiczach w majątku dziadka Józefa Połońskiego. Z rodziną i sąsiadami często urządzano wspólne wycieczki, spacery, polowania, grzybobrania, jeżdżono konno. Tam jego brat Wiktor Kalinowski zakochał się w swej przyszłej żonie Marii Gruszeckiej ze Studzionek, jego brat Karol poznał Martynę i Sabinę (kolejne swe żony), a Józef Kalinowski zakochał się w Celinie Gruszeckiej[49] (siostra jego bratowej, Marii Gruszeckiej). Był to okres pod koniec jego nauki w Petersburgu (1853–1856). Celina, z którą on bardzo głęboko się zaprzyjaźnił, była osobą bliską jego ideałowi i oni byli związani emocjonalnie[50].
Podczas wakacji 1861 roku wyjechał na leczenie do Ciechocinka. Tam spotkał się z Ludwiką z Drewnockih Młocką, przyjaciólką i krewną Marii Gruszeckiej[51]. Ludwika Młocka starała się swatać Józefa z Celiną Gruszecką. Ale plany matrymonialne, mimo dużego wzajemnego zainteresowania spełzły na niczym, gdyż Józef nie posiadał stałego zajęcia zawodowego, zapewniającego utrzymanie rodziny. Chociaż Józef był nawet gotów kupić ziemię w okolicach Studzionek i zająć się pracą na roli. Matka dziewczyny, podobnie jak żona jego brata Wiktora, była przeciwna małżeństwu. Józef długo żywił sympatię do Celiny, przyciągały go jej uroda i dobroć. Wkrótce jednak wydano ją za mąż za Adama Domańskiego, jednego z największych właścicieli ziemskich powiatu Słuckiego. Ale po roku szczęśliwego małżeństwa, niespodziewanie dla wszystkich, ona zachorowała i zmarła. Józef nigdy jej nie zapomniał, wspominał o niej w listach z wygnania i często się za nią modlił[52].
Powstanie styczniowe
Gdy polskie ziemie w latach 1861–1862 ogarnęła fala demonstracji patriotyczno-religijnych, Kalinowski dystansował się od nich i uznawał za „pobożność sentymentalną”[53]. Spotkawszy się w Warszawie z Piotrem Kobylańskim, przyszłym członkiem Rządu Narodowego, uznał go za skrajnego demagoga, prawdopodobnie stąd też zraził się do stronnictwa czerwonych i nie angażował się głęboko w konspirację, choć bywał na tajnych zebraniach[54]. Krytycznie oceniał też liczenie na interwencję państw zachodnich w polskiej sprawie i ogólnie był przeciwny wszczynaniu powstania[55]. Wiedząc, że powstanie wybuchnie i obawiając się, że brzeska forteca zostanie wykorzystana w działaniach wojennych przeciwko powstańcom, postanowił opuścić wojsko rosyjskie i ponownie zatrudnić się przy budowie kolei[55].
Gdy wybuchło powstanie styczniowe, Józef Kalinowski przebywał w Brześciu Litewskim[56]. Jedynie przez przypadek nie musiał ruszyć do walki zbrojnej przeciwko rodakom biorącym udział w powstaniu[57]. W obawie przed wezwaniem do walki z powstańcami, Kalinowski, będący oficerem carskiej armii w stopniu kapitana, złożył dymisję z wojska i otrzymał ją 17 maja 1863 roku[10][58]. Przebywając w Warszawie dostarczył władzom powstańczym plany twierdz rosyjskich i otrzymał od Józefa Gałęzowskiego propozycję objęcia stanowiska wykonawczego w litewskich władzach powstańczych[59][3]. Pod koniec maja udał się do Wilna i choć krytycznie oceniał tych, którzy wzniecili powstanie styczniowe, objął Wydział Wojny w Wydziale Wykonawczym na Litwie z zastrzeżeniem, że nie będzie prowadził propagandy rewolucyjnej i nie będzie organizował rewolucyjnego odłamu powstania[60]. Zajmował się jedynie militarną stroną powstania, organizował siły zbrojne na Litwie, ale sam nie brał udziału w walkach[61][62]. Nie zgodził się też na wydawanie i wykonywanie na szeroką skalę wyroków śmierci[61]. Jednocześnie podjął pracę w charakterze nauczyciela gimnazjalnego, uczył miernictwa[63].
Gdy znalazł się na Litwie, Kalinowski zorientował się, że powstańcze siły zbrojne są nieliczne, niezdyscyplinowane, rozproszone i słabo uzbrojone, dowódcy partii powstańczych działają w pojedynkę, kontakt z nimi jest bardzo trudny, próby dostarczenia broni z Prus Wschodnich nie dają rezultatów, a do tego wszystkiego informacje na temat walczących nie były pewne[64]. Wiele decyzji wojskowych w ogóle nie docierało do powstańców[65]. W raporcie dla Wydziału Wojny Rządu Narodowego uznał sprawę powstania zbrojnego na Litwie za beznadziejną, toteż sprzeciwiał się rozszerzaniu działań zbrojnych, gdyż pociągnęłoby to za sobą jedynie daremne ofiary[66]. Wkrótce też pozostali członkowie Wydziału Wykonawczego zostali aresztowani[66]. W grudniu 1863 roku Kalinowski zwrócił się do kierownika litewskich władz powstańczych o powiadomienie Rządu Narodowego w Warszawie, że powstanie na Litwie upadło i polecił zaprzestanie dostarczania broni w celu zminimalizowania rosyjskich akcji represyjnych[67][68]. Zaniechał też jakichkolwiek działań[3].
15 sierpnia 1863 roku, spełniając obietnicę daną 14-letniej siostrze, po raz pierwszy od 9 lat przystąpił do sakramentu spowiedzi[69][3][70]. Od tamtej chwili codziennie uczestniczył we Mszy świętej, odbywał cotygodniową spowiedź i zainteresował się teologią[71][72]. Niedługo potem po raz pierwszy powziął zamiar wstąpienia do zakonu (kapucynów), lecz plany te musiał porzucić zaangażowawszy się w konspirację powstańczą[73]. W latach 70. XIX wieku w liście do swej macochy Zofii Kalinowskiej, która boleśnie przeżywała zobojętnienie religijne swojego pasierba, pisał z zesłania, że to między innymi jej zawdzięcza swoje nawrócenie[9].
W nocy z 24 na 25 marca 1864 roku Kalinowski został aresztowany w mieszkaniu rodziców i poddany śledztwu[74]. Wpadł, gdyż jeden z Polaków zaangażowanych we władze powstańcze wyjawił w rosyjskim więzieniu informacje na jego temat współpracownikowi kierownika władz powstańczych na Litwie, który to współpracownik był na usługach Rosjan[75]. Kalinowski początkowo wypierał się uczestnictwa w powstaniu styczniowym, ale w obawie, że to przyczyni się do zintensyfikowania śledztwa w jego najbliższym otoczeniu i przyniesie jego towarzyszom groźne następstwa, postanowił przyznać się i wziąć jak najwięcej winy na siebie, więc 9 kwietnia 1864 roku złożył zeznania, ale podawał nazwiska tylko tych, którzy już zostali aresztowani albo opuścili Litwę[76][77]. 28 maja stanął przed sądem wojennym i przyznał się do winy, ale wskazał na tę okoliczność łagodzącą, że już w grudniu 1863 roku dążył do ograniczenia działań powstańczych[78]. 2 czerwca 1864 roku zapadł wyrok śmierci, ale dzięki staraniom i koneksjom rodziny poddano go rewizji, i 2 lipca tegoż roku orzeczono wyrok 10-letniej katorgi wraz z pozbawieniem szlachectwa i przywilejów stanu[c][79]. Na złagodzenie wyroku rzekomo wpłynął również list, jaki Kalinowski wysłał do Murawiewa-Wieszatiela, i który wywarł duże wrażenie na generale-gubernatorze wileńskim; ów dał się nadto przekonać, że wykonanie wyroku śmierci na osobie uważanej za świętą uczyni ją męczennikiem w oczach Polaków[80][81][82].
Zesłanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Poranek_Sochaczewskiego.jpg/240px-Poranek_Sochaczewskiego.jpg)
11 lipca 1864 roku Kalinowski opuścił Wilno i przybył do Irkucka na wiosnę 1865 tuż przed Wielkanocą[83]. Droga na zesłanie wiodła przez Petersburg, Moskwę, Niżny Nowogród, Kazań, Perm, Tobolsk, Tomsk i Krasnojarsk[84]. W Irkucku zesłańcy byli kierowani do punktów docelowych zesłania; Kalinowski był przekonany, że trafi do kopalni srebra w Nerczyńsku, ale irkucki gubernator dał mu możliwość wybrania miejsca zesłania, i przyszły święty ostatecznie znalazł się w Usoli[85][86]. Znajdowała się tam grupa kilkudziesięciu Polaków, w tym jego towarzysze z Litwy, Jakub Gieysztor i Aleksander Oskierko[86][87]. W czasie katorgi pracował w warzelni soli i przy uprawie warzyw[10]. Praca, wymagająca dużych sił fizycznych, polegała na wyciąganiu osadów mineralnych z kotłów, w których krystalizowała się sól[88]. Mieszkał w koszarach i musiał zakładać kajdany, gdy opuszczał wyspę[88]. W zesłańczym samorządzie rozrastającej się i liczącej kilkaset osób zbiorowości pełnił funkcję sędziego[89].
Na zesłaniu Kalinowski coraz mocniej utwierdzał się w przekonaniu, że powinien wstąpić w stan duchowny[90]. Prowadził ascetyczne życie, cały czas w miarę możliwości pogłębiał swoją wiedzę religijną, zwiększała się też jego żarliwość religijna, co zadziwiało jego współtowarzyszy, nieprzyzwyczajonych do stykania się z wysoce rozwiniętą pobożnością u osób świeckich, a zwłaszcza młodych mężczyzn[91][92]. W wolnym czasie uczył dzieci zesłańców katechezy i przedmiotów ścisłych[93][89]. Gromadził i czytał książki poświęcone teologii[92].
Po ogłoszeniu amnestii z dni 25 maja i 17 lipca 1868 roku został zwolniony z ciężkich robót, ale musiał pozostać na wygnaniu i osiedlić się w guberni irkuckiej; Kalinowski wybrał Irkuck – w mieście tym był polski kościół – i przybył tam 10 sierpnia[94][95]. Pracował tam jako nauczyciel i korepetytor[96]. Przyjaźnił się z polskimi zesłańcami, m.in. z Benedyktem Dybowskim, ale coraz bardziej tęsknił do kraju i liczył na skrócenie czasu zesłania[97]. Czynione przez niego samego i rodzinę zabiegi początkowo nie dawały rezultatów, ale otrzymał pozwolenie na osiedlenie się w Carewie i przejechanie po drodze przez Perm; 24 sierpnia 1872 roku opuścił Irkuck i udał się do Permu z intencją pozostania w tym mieście, zamieszkał na plebanii i pracował jako nauczyciel domowy dla rodziny Diegielewów[98][99].
W lipcu 1873 roku otrzymał pozwolenie na kilkutygodniową wizytę na rodzinnej Litwie (przedłużoną później do dwóch miesięcy); odwiedził brata w Studzionach oraz resztę niewidzianej od 9 lat rodziny, podówczas mieszkającej w Hrozowie na Mińszczyźnie[98][100]. Wracając z urlopu, zatrzymał się w Smoleńsku i oczekiwał na wyniki interwencji podjętej w swojej sprawie przez Artura Niepokojczyckiego, który był krewnym żony brata; starania w celu zwolnienia Kalinowskiego czynił również książę Eugeniusz Lubomirski, który wcześniej zaproponował przyszłemu świętemu wychowywanie i kształcenie swoich dzieci (Kalinowski, nie wiedząc jeszcze, jaki będzie jego los, musiał odmówić)[101]. Podobnie jak i wcześniej, podjął pracę guwernera i mieszkał na okolicznej plebanii, ale obawiając się braku możliwości realizacji planów wstąpienia w stan duchowny, dokształcał się w zakresie inżynierii, m.in. czytając dzieła dotyczące budowy portów[102]. 2 lutego 1874 roku otrzymał ukaz zwalniający go z wygnania, ale nie dający prawa do zamieszkania na rodzinnej Litwie, jedynie w Królestwie Polskim[103][10]. Kalinowski udał się do Warszawy i od kwietnia do września mieszkał u przyrodniego brata Gabriela w mieszkaniu na Krakowskim Przedmieściu[103][104][105].
Wychowawstwo
Zamieszkawszy w Warszawie, Kalinowski początkowo zwlekał z podjęciem pracy w charakterze nauczyciela w obawie, że utrudni mu to realizację powołania zakonnego, i poprzestawał na zajęciach dorywczych, np. redagował „Gazetę Rolniczą”[106]. W końcu jednak, polecony przez przyjaciela z zesłania księciu Władysławowi Czartoryskiemu, otrzymał propozycję zajęcia się kształceniem jego syna, Augusta; propozycję przyjął[107]. 20 września 1874 roku Kalinowski przybył do Sieniawy i spotkał się tam z Czartoryskimi[108]. Wbrew spodziewaniom księcia Władysława Czartoryskiego, Kalinowski nie wpajał jego potomkowi wiedzy i umiejętności potrzebnych w przyszłości politykowi i mężowi stanu, ale wrażliwość religijną[108][109]. Czartoryski nie wyrażał otwarcie sprzeciwu wobec takiego stanu rzeczy, ale Kalinowski mimo to zastanawiał się czy nie wyjechać do Permu i skorzystać z propozycji objęcie obowiązków guwernera dla jednej z tamtejszych rodzin, lecz w końcu pozostał w obawie, aby ktoś inny nie zmarnował zainteresowań religijnych Augusta Czartoryskiego[110].
Pod koniec października 1874 roku Czartoryscy i Kalinowski ruszyli w Europę, zwiedzili Paryż, Wiedeń, Strasburg, Genuę, Mediolan i Wenecję[110][111]. Gdy byli w Paryżu, Kalinowski starał się izolować młodego Czartoryskiego od osób z otoczenia Hotelu Lambert, zabierał go ze sobą do paryskich kościołów, wspólnie odmawiali modlitwy poranne i wieczorne, rozmawiali na temat problemów życia wewnętrznego[112]. Kalinowski uczył młodego Czartoryskiego matematyki, fizyki, geografii, literatury polskiej oraz filozofii chrześcijańskiej; czytali także żywoty świętych[113]. Plany umieszczenia, za radą Kalinowskiego, Augusta Czartoryskiego w kolegium jezuickim w Vaugirard pod Paryżem upadły, gdy w lutym 1875 roku młody książę zapadł na gruźlicę; wspólnie z Kalinowskim udali się do miejscowości Mentona nad Morzem Śródziemnym, gdzie klimat był korzystniejszy[114]. Krążyli między Paryżem, Sieniawą a Mentoną, byli także w Davos[115]. Gdy August Czartoryski postanowił poświęcić się Bogu, Kalinowski uznał swoją pracę za skończoną i na wiosnę 1877 roku zrezygnował z wychowywania księcia, ale jako że nie było dlań zastępstwa, towarzyszył mu jeszcze do lipca[116].
Choć Czartoryscy traktowali go jak członka rodziny, szanowali go za doświadczenia powstańcze i zesłańcze oraz za pobożność, prawość i praktykowanie miłości bliźniego, Kalinowski nie czuł się zbyt dobrze przebywając w Paryżu i stykając się z polską arystokracją z powodu swego zamiłowania do samotnictwa, męczyło go stałe przebywanie z domownikami, uważał, że jego maniery i obycie są niewystarczające dla arystokratycznego towarzystwa[117].
Życie zakonne
Józef Kalinowski myślał o wstąpieniu w stan duchowny od czasu, gdy został aresztowany przez Rosjan za udział w powstaniu styczniowym, i od tamtej pory nie rozstawał się z tą myślą[118]. Choć początkowo planował wstąpić do kapucynów, pod wpływem siostry Marii Ksawery od Jezusa, czyli Marii Witoldowej Czartoryskiej z domu Grocholskiej, siostry Władysława Czartoryskiego i ciotki swego wychowanka, a także Izabelli Działyńskiej, wybrał ostatecznie zakon karmelitański[119]. Już w 1876 roku Kalinowski zwrócił się listownie do prowincjała karmelitów w Austrii z prośbą o podanie warunków przyjęcia do nowicjatu[120].
5 lipca 1877 roku Kalinowski zamieszkał w klasztorze zakonnym karmelitów w Grazu, w prowincji austro-węgierskiej[121]. 26 listopada tegoż roku rozpoczął nowicjat i odbyły się jego obłóczyny; wonczas Józef Kalinowski przyjął imię Rafała od św. Józefa[122][123]. Nowicjat, którego mistrzem był dawny wojskowy o. Terezjusz, wymagał podejmowania wielu praktyk ascetycznych, św. Rafał oceniał, że było to bardziej wymagające doświadczenie od zesłania[123]. 26 listopada 1878 roku złożył pierwsze śluby zakonne, a następnie odbył trzyletnie studia teologiczno-filozoficzne w zakonnym kolegium położonym w Györ na Węgrzech[124][125][10]. W 1880 roku uzyskał zwolnienie z poddaństwa rosyjskiemu carowi i został obywatelem Galicji[126]. 27 listopada 1881 roku złożył śluby wieczyste na ręce generała Zakonu Karmelitów Bosych i dzień później wyjechał do klasztoru w Czernej pod Krakowem[127][10]. 6 stycznia 1882 roku Kalinowski otrzymał z rąk biskupa Albina Dunajewskiego święcenie subdiakonatu, dwa dni później – diakonatu, a 9 dni później – święcenia kapłańskie[126][128].
Carat zlikwidował wszystkie klasztory karmelitańskie na obszarach I Rzeczypospolitej, jedyną istniejącą placówką był klasztor w Czernej[129]. Nie było kontaktów z kierownictwem zakonu i nie przyjmowano nowych kandydatów, a zakonnicy byli starzy i schorowani[129]. Gdy św. Rafał przybył do Czernej, w klasztorze było jedynie trzech Polaków oraz Austriak, Belg i Francuz[130].
W kilka miesięcy po święceniach został wybrany trzecim dyskretem (doradcą przeora) klasztoru w Czernej, a następnie, przez definitorium generalne, socjuszem magistra nowicjuszy[131]. Trzeciemu zakonowi karmelitańskiemu w Łobzowie służył również jako kierownik duchowy[132] 29 listopada 1882 roku, pomimo braku wymaganego na to stanowisko stażu zakonnego, został wybrany przeorem jedynego na ziemiach polskich klasztoru karmelitańskiego[131][133]. 15 sierpnia 1884 roku został mianowany wizytatorem klasztoru karmelitanek w Krakowie[134]. Od 1885 roku był spowiednikiem dla sióstr karmelitanek z klasztoru przy ul. Łobzowskiej w Krakowie[134]. W kwietniu 1885 roku kapituła generalna w Linzu zakonu wybrała go na czwartego definitora prowincji austro-węgierskiej (w 1897 został trzecim definitorem, a w 1903 – drugim)[131]. W 1888 roku po raz kolejny został przeorem klasztoru karmelitańskiego w Czernej i wówczas podjął starania o wyremontowanie budynków klasztornych[135]. W 1894 roku został wybrany przeorem klasztoru w Czernej po raz trzeci i ostatni[131][10].
Rafał Kalinowski, studiując dzieje karmelitów, doszedł do przekonania, że o rozwoju danego zakonu decydują nowe powołania zakonne, dlatego też postanowił postawić nowy klasztor ze szkołą i internatem, w którym młodzi chłopcy mogliby od wczesnego wieku przyswajać sobie karmelitańską pobożność[136]. Uzyskał dla tego celu poparcie generała karmelitów, o. Hieronima Marię Gottiego, a także biskupa Albina Dunajewskiego i Stolicy Apostolskiej[137]. Nowy klasztor miał stanąć w Wadowicach[137]. W 1892 roku, choć budowa fundamentów kościoła i klasztoru dopiero ruszała, został wybrany przeorem wadowickiego klasztoru i był nim do 1894[138][10]. Urząd ten sprawował również w latach 1897–1898 oraz 1906–1907[139][10].
W 1899 roku został wikariuszem prowincjała i wizytatorem wszystkich klasztorów karmelitanek bosych w Galicji[138]. W 1899 roku został wikariuszem prowincjonalnych wszystkich galicyjskich klasztorów karmelitanek bosych[140]. W latach 1899–1900 był wikariuszem prowincji klasztorów karmelitanek bosych w Galicji[10]. W 1900 roku został wybrany na delegata na kapitułę prowincjonalną w Linzu, ale nie mógł w niej wziąć udziału z powodu choroby[10]. W 1903 roku zaczął pisać Wspomnienia, swoją autobiografię obejmującą życie świeckie z lat 1835–1877[141]. Poświęcał się też pracy naukowej, pisał na temat dziejów polskich karmelitanek bosych, badał życie, działalność i kult m. Teresy Marchockiej[142][130]. Przełożył także wiele dzieł religijnych z języka francuskiego na polski[142]. W 1906 roku ponownie został przeorem klasztoru w Wadowicach[141].
Kalinowski nie miał uzdolnień ku kaznodziejstwu (miał braki w uzębieniu, był nieśmiały i zacinał się), ale był cenionym spowiednikiem charakteryzującym się niezwykłą intuicją i dążącym do wzbudzenia skruchy w penitencie, nieraz spowiadał po kilkanaście godzin[143]. Sam spowiadał się kilka razy na tydzień i prawie codziennie odprawiał drogę krzyżową[144].
Św. Rafał Kalinowski spędził w zakonie 30 lat[131]. Był słabego zdrowia, często chorował, prawdopodobnie był też gruźlikiem[145]. Przed śmiercią obawiał się długiego czyśćca[146]. Zmarł 15 listopada 1907 roku w wadowickim klasztorze karmelitów o godzinie 8 rano[147]. Został pochowany w grobie ziemnym na czerneńskim cmentarzu przyklasztornym[148]. W 1937 roku, w związku z toczącym się procesem beatyfikacyjnym, jego szczątki przeniesiono do kaplicy św. Jana od Krzyża w czerneńskim klasztorze[148].
Tablica przodków
![]() | ||
Dziadkowie | ![]() ![]() | Józef Połoński Karolina NN |
Rodzice | ![]() (10.12.1805–24.03.1878) Józefa Połońska (~1800–1835) | |
św. Rafał Józef Kalinowski OCD herbu Kalinowa (1.09.1835–15.11.1907) |
Osoba
Był konserwatystą, krytykował samowładztwo carów i warcholstwo dawnej polskiej szlachty[151]. Lubił język rosyjski, zdarzało mu się wtrącać do polszczyzny rusycyzmy i pisać po francusku grażdanką[152]. Był przekonany o równości kobiety i mężczyzny, uważał kobiety za istoty rozważniejsze od mężczyzn, i sądził, że ich obecność wpływa na mężczyzn uszlachetniająco[153]. Posługiwał się językiem polskim, francuskim, rosyjskim, łacińskim, niemieckim, angielskim, włoskim i hiszpańskim[130]. Bolał nad rozłamami na łonie chrześcijaństwa i żywił nadzieję na jedność Kościoła[154]. Przez ponad 20 lat przyjaźnił się ze św. Albertem Chmielowskim i często gościł go w Czernej[135][155].
Kult
Rafał Kalinowski jest pierwszym karmelitą kanonizowanym po św. Janie od Krzyża[156]. Szerzył duchowość karmelitańską[10]. Ożywienie zakonu karmelitańskiego w Polsce było owocem pracy świętego[157]. Wśród biografów Kalinowskiego istnieje zgoda, że święty karmelita stał się faktycznym odnowicielem zakonu karmelitańskiego w Polsce[157][158][159][10]. Od lat 80. XIX wieku Kalinowski był uważany za świętego[160]. W 1863 roku Jakub Gieysztor stwierdził, iż jeszcze wówczas niepraktykujący Józef Kalinowski nadaje się bardziej na biskupa, niżeli dowódcę wojskowego[161]. Kalinowski nie został skazany na karę śmierci za udział w powstaniu styczniowym między innymi dlatego, że Murawiew został przekonany przez jednego ze swoich podwładnych, iż skazanie osoby uważanej przez Polaków za świętą sprawi, że stanie się on w ich oczach męczennikiem[81]. Na zesłaniu sybiracy rzekomo stosowali inwokację litanijną zawierającą słowa „Przez modlitwy Kalinowskiego wysłuchaj nas Panie!”[92]. Gdy władze carskie usunęły z Usoli duchownych, w sprawach duchowych zesłańcy zwracali się do Kalinowskiego[92].
Wyniesienie na ołtarze
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/%C5%9Aw._Rafa%C5%82_Kalinowski%2C_kaplica_w_Czernej%2C_2024.jpg/220px-%C5%9Aw._Rafa%C5%82_Kalinowski%2C_kaplica_w_Czernej%2C_2024.jpg)
W 1927 roku polscy karmelici bosi postanowili podjąć starania o rozpoczęcie procesu informacyjnego, będącego pierwszym etapem procesu kanonizacyjnego, co zaaprobowano przez kapitułę generalną zakonu w 1931 roku[162]. Proces kanonizacyjny formalnie otwarto 5 maja 1934 roku w Krakowie, przesłuchano 89 osób, w większości świadków naocznych[162][163]. 18 października 1937 roku dokonano ekshumacji szczątków[164]. Gdy proces informacyjny został w styczniu 1938 roku zakończony na szczeblu diecezjalnym, akta procesu trafiły do watykańskiej Kongregacji Obrzędów[164]. 4 kwietnia 1943 roku papież Pius XII podpisał dekret Non obstat[164]. 25 września 1953 roku w Krakowie otwarto proces apostolski super virtutibus et miraculis in specie z udziałem 47 świadków, a zamknięto w dniu 20 października 1956 roku[164][163].
Po 6-letniej weryfikacji dokumentów procesu, 5 października 1962 roku Kongregacja Obrzędów stwierdziła ważność wszystkich dotychczas przeprowadzonych etapów[165]. 11 października 1980 roku papież Jan Paweł II podpisał dekret o heroiczności cnót Rafała Kalinowskiego[166]. 22 czerwca 1983 roku Rafał Kalinowski został beatyfikowany przez Jana Pawła II na krakowskich Błoniach, a 17 listopada 1991 roku w Rzymie – kanonizowany[166][10][167]. Za cud konieczny do beatyfikacji uznano całkowite uzdrowienie ks. Władysława Misia z powodującego ciągły ból uszkodzenia drugiego kręgu kręgosłupa, natomiast do kanonizacji – szybkie, kompletne i trwałe uzdrowienie 7-letniego Aleksandra Romana, który uległ poważnemu wypadkowi samochodowemu, po którym lekarze nie dawali chłopcu szans na przeżycie[d][168][169].
W Kościele katolickim obchodzi się wspomnienie liturgiczne w dies natalis, 15 listopada, u karmelitów także 19 listopada, natomiast w polskim Kościele – 20 listopada; wspomnienie ma rangę wspomnienia obowiązkowego[170][171].
Upamiętnienie
W 100. rocznicę śmierci Rafała Kalinowskiego Senat RP wydał uchwałę, w której osobę świętego uznano za wzór patrioty, oficera, inżyniera, wychowawcy i kapłana[10].
Rafał Kalinowski jest patronem Sybiraków, oficerów, żołnierzy, kolejarzy, inżynierów, diecezji sosnowieckiej także osób przeżywających sprawy trudne lub beznadziejne[10]. Jest też patronem Saperów w Ordynariacie Polowym WP[172]. Od 22 listopada 2005 r. patronuje Zespołowi Szkół Nr 1 w Krakowie z Technikum Komunikacyjnym nr 25 w Krakowie[173]. Jego imieniem nazwano tunel drogowy pod dworcem kolejowym w Krakowie.
W 2022 r. Poczta Polska wyemitowała upamiętniający Kalinowskiego znaczek pocztowy w dwóch wariantach o łącznym nakładzie 144 tys. sztuk i nominale 3,90 zł[174].
Twórczość
- Wspomnienia 1835–1877
- Listy (pełny zbiór korespondencji Rafała Kalinowskiego z lat 1856–1907)
- Świętymi bądźcie
- Kartki z księgi mojego życia
- Maryja zawsze i we wszystkim (1901)
- Myśli i słowa
- Klasztory karmelitanek bosych w Polsce, na Litwie i Rusi. Ich początek, rozwój i tułactwo w czasie rozruchów wojennych w XVII wieku. Rzecz osnuta na kronikach klasztornych (1900–1904)
- Żywot wielebnej Matki Teresy od Pana Jezusa Marchockiej, klasztorów karmelitów bosych we Lwowie i Warszawie fundatorki (1901)
- Cześć Matki Boskiej w Karmelu polskim (1905)
Zobacz też
Zobacz też kategorie: Parafie pod wezwaniem św. Rafała Kalinowskiego, Świątynie pod wezwaniem św. Rafała Kalinowskiego.
- Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- Polscy święci i błogosławieni
- Modlitwa za wstawiennictwem świętych
- beatyfikowani i kanonizowani przez Jana Pawła II
- kult świętych
- kościoły pod wezwaniem św. Rafała Kalinowskiego
- Tunel Rafała Kalinowskiego w Krakowie
Uwagi
- ↑ Andrzej Kalinowski był niezamożnym nauczycielem wywodzącym się z drobnej szlachty, natomiast ojciec Zofii, Wawrzyniec Puttkamer, był majętnym hrabią, tak więc małżeństwu Kalinowskiego z Puttkamerówną niedaleko było do mezaliansu (→ Stabińska 2001 ↓, s. 13).
- ↑ Gdy pracował przy budowie kolei, Józef Kalinowski zapoznał się z książeczką do nabożeństwa czy też modlitewnikiem, który przywiózł ze sobą jeden z jego współpracowników. Książeczka ta wywarła na przyszłym świętym duże wrażenie i mogła dać mu impuls do nawrócenia (→ Stabińska 2001 ↓, s. 48).
- ↑ Jego brat, Gabriel Kalinowski, za udział w powstaniu został zesłany do Szedryńska. Bracia spotkali się w Permie i odbyli razem podróż do Jekaterynburga w początkach katorgi (→ Bender 1977 ↓, s. 83). Zesłany został również jego brat Karol Kalinowski (w lutym 1863 roku) (→ Adamska 2003 ↓, s. 20).
- ↑ Beatyfikacji dożyły trzy osoby, które znały św. Rafała osobiście (→ Stabińska 2001 ↓, s. 252).
Przypisy
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 9.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 11–12.
- ↑ a b c d e f g h i Czesław Gil OCD: Osoba i dzieło – chronologia życia. karmel.pl. [dostęp 2015-09-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-31)]. (pol.).
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 10.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 8.
- ↑ a b c Prokop 2007 ↓, s. 12.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 11.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 14.
- ↑ a b Stabińska 2001 ↓, s. 15.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Encyklopedia Katolicka, tom 16, Lublin 2012, kolumny 1149–1152.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 11–13.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 14–15.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 27.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 15.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 15–16.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 13.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 18.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 20.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 18–19.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 19.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 21.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 30.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 21–23.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 22–25.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 24.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 31.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 31–32.
- ↑ a b c d Bender 1977 ↓, s. 26.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 27.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 14.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 37–38.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 37.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 36.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 38.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 36.
- ↑ a b c Bender 1977 ↓, s. 40.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 24.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 40–41.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 27.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 42.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 44.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 33–35.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 15–16.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 47.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 47–48.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 26–27.
- ↑ Immakulata J. Adamska OCD: Młodość. karmel.pl. [dostęp 2015-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-31)]. (pol.).
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 42–43.
- ↑ Szlachecki syn. W: Maria Grażyna Zieleń: Św. Rafał Kalinowski. Przyjaźń i miłość w życiu św. Rafała. Poznań: Flos Carmeli Sp. z o.o., 2017, s. 15–16.
- ↑ Studia w Mikołajewskiej Szkole Inżynierskiej w Petersburgu (1853-1859). W: Rafał S. Niziński: Święty Rafał Kalinowski – świadek wierności. Poznań: Flos Carmeli Sp. z o.o., 2008, s. 32. ISBN 978-83-88570-38-4.
- ↑ Okres poszukiwań drogi życia i kryzysów duchowych. W: Polscy Święci. Święty Rafał Kalinowski. Warszawa: Towarzastwo Uniwersiteckie Fides et ratio, 2009, s. 7.
- ↑ Kapitan rosyjskiej armii carskiej. W: Maria Grażyna Zieleń: Karmelitański żeń-szeń: przyjaźń i miłość w życiu św. Rafała (Józefa Kalinowskiego). Poznań: Flos Carmeli Sp. z o.o., 2008, s. 68–69.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 48–49.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 50–51.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 51.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 34.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 54–55.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 35.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 52.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 53–55.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 54.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 155.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 55.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 55–60.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 60.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 57.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 63.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 61.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 62.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 62.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 18–19.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 63.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 36.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 37.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 65.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 65–66.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 68.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 70.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 38.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 23.
- ↑ a b Stabińska 2001 ↓, s. 67.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 208.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 82–89.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 17.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 40.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 89.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 28.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 90.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 91.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 92.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 92–93.
- ↑ a b c d Immakulata J. Adamska OCD: Katorżnik i osiedleniec. karmel.pl. [dostęp 2015-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-31)]. (pol.).
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 43.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 52.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 94–100.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 100–101.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 106–107.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 60.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 109–112.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 112.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 113.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 114.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 62.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 119.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 95.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 119–120.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 64.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 121.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 39.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 122.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 41.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 124–127.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 130.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 125–126.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 127–129.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 131.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 122–123.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 136.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 136–138.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 138.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 68–69.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 69.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 139.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 70–71.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 139–140.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 71.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 140.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 119.
- ↑ a b Adamska 2003 ↓, s. 46.
- ↑ a b c Adamska 2003 ↓, s. 47.
- ↑ a b c d e Prokop 2007 ↓, s. 72.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 167.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 141.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 142.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 143.
- ↑ Bender 1977 ↓, s. 144–145.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 145.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 146.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 126.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 72–73.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 147.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 144.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 170–184.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 212–218.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 240.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 243.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 78.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 81.
- ↑ Marek Jerzy Minakowski: Józef Rafał Kalinowski h. Kalinowa (ID: psb.24937.8). [w:] Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [on-line]. sejm-wielki.pl. [dostęp 2020-11-20].
- ↑ Święty Rafał Kalinowski. geni.com. [dostęp 2020-11-20].
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 246.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 40.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 43.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 63–64.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 157.
- ↑ Adamska 2003 ↓, s. 48.
- ↑ a b Bender 1977 ↓, s. 148.
- ↑ Vera Schauber, Hanns Michael Schindler, Ilustrowany leksykon świętych, przeł. ks. Paweł Tkaczyk, Ryszard Zajączkowski, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2002, s. 362.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 120.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 66.
- ↑ Stabińska 2001 ↓, s. 56.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 83.
- ↑ a b Stabińska 2001 ↓, s. 250.
- ↑ a b c d Prokop 2007 ↓, s. 84.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 84–85.
- ↑ a b Prokop 2007 ↓, s. 85.
- ↑ Prokop 2007 ↓, s. 86.
- ↑ Szczepan Praśkiewicz OCD: Cud zatwierdzony kanonicznie do beatyfikacji Sługi Bożego Rafała Kalinowskiego. karmel.pl. [dostęp 2015-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-31)]. (pol.).
- ↑ Szczepan Praśkiewicz OCD: Cud zatwierdzony kanonicznie do kanonizacji błogosławionego Rafała Kalinowskiego. karmel.pl. [dostęp 2015-10-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-31)]. (pol.).
- ↑ Kalendarz liturgiczny diecezji polskich. Stan na 30 października 2011 r.. KKBiDS. [dostęp 2012-03-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-21)]. (pol.).
- ↑ Raphael vom heiligen Josef Kalinowski. [w:] Ökumenisches Heiligenlexikon [on-line]. heiligenlexikon.de. [dostęp 2015-11-07]. (niem.).
- ↑ „Sylwetki Saperów”, Kolejne pokolenie, s. 12.
- ↑ Nadanie Szkole imienia – Zespół Szkół Nr 1 w Krakowie [online] [dostęp 2022-05-31] (pol.).
- ↑ 2022.11.11. Św. Rafał Kalinowski. kzp.pl. [dostęp 2024-05-24]. (pol.).
Bibliografia
- Janina Immakulata Adamska: Biorę życie takim, jakim ono jest. Rzecz o św. Rafale Kalinowskim. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2003. ISBN 83-7305-096-5. OCLC 749226387.
- Ryszard Bender: Powstaniec-zakonnik. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1977. OCLC 1203501687.
- Krzysztof Rafał Prokop: Św. Rafał Kalinowski. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007, seria: Wielcy ludzie Kościoła. ISBN 978-83-7318-982-9. OCLC 234356071.
- Jadwiga Stabińska: W nawróceniu i w ciszy. Święty Rafał Kalinowski. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2001. ISBN 83-7305-006-X. OCLC 69511558.
Linki zewnętrzne
- Czytelnia. 20 listopada. Święty Rafał Kalinowski, prezbiter. [w:] Internetowa Liturgia Godzin [on-line]. brewiarz.pl. [dostęp 2020-11-20].
- O. Rafał Kalinowski. Święty polskiego Karmelu. „Nasza Arka”. Nr 11 (35), 2003. Kraków: Wydawnictwo AZ sp. z o.o.. ISSN 1640-615X. OCLC 749209417. [dostęp 2020-11-20].
- Rafał od św. Józefa (Józef Kalinowski). Święty. [w:] Krakowska Prowincja Zakonu Karmelitów Bosych [on-line]. karmel.pl. [dostęp 2020-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-28)].
- Benignus Józef Wanat. Święty Rafał od św. Józefa (Józef Kalinowski). (PDF). „Folia Historica Cracoviensia”. Nr 15/16, s. 55–75, 2010. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. ISSN 0867-8294. OCLC 922219128. [dostęp 2020-11-20].
- Józef Kalinowski. [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [on-line]. ipsb.nina.gov.pl. [dostęp 2020-11-20].
- Kalinowski Józef, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-11-20] .
- Rafał Kalinowski – publikacje w bibliotece Polona
- p
- d
- e
|