Pałac w Mosznej
![]() | |||
![]() Wschodnie skrzydło pałacu | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Moszna | ||
Adres | ul. Zamkowa 1 | ||
Styl architektoniczny | Eklektyczny | ||
Rozpoczęcie budowy | 1896 | ||
Ukończenie budowy | 1914 | ||
Położenie na mapie gminy Strzeleczki ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa opolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Moszna_wnetrze_zamku.jpg/240px-Moszna_wnetrze_zamku.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/6637viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6637viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/6685viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6685viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/6684viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6684viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/6663amid_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6663amid_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/6600viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6600viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/6724viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg/240px-6724viki_Moszna%2C_zesp%C3%B3%C5%82_pa%C5%82acowy._Foto_Barbara_Maliszewska.jpg)
Pałac w Mosznej (niem. Schloss Moschen) – zabytkowa[1] rezydencja położona we wsi Moszna, w województwie opolskim, pomiędzy miastami Prudnik i Krapkowice, na ziemi prudnickiej. W latach 1866–1945 pałac był rezydencją śląskiego rodu Tiele-Wincklerów, potentatów przemysłowych. W latach 1996–2013 Centrum Terapii Nerwic[2]. Pałac jest częściowo udostępniony do zwiedzania[3].
W galerii odbywają się koncerty muzyki kameralnej oraz wystawy dzieł sztuki[4]. W obiekcie odbywa się doroczne Muzyczne Święto Kwitnących Azalii[5] – w maju i czerwcu jest tu popularyzowana muzyka polskich i europejskich kompozytorów, w czasie święta galeria prezentuje wystawy plastyczne, odbywają się tu również plenery malarskie[6].
Architektura
Pałac posiada 365 pomieszczeń i 99 wież i wieżyczek[7]. Powierzchnia wynosi 8 tys. m², a kubatura – 65 tys. m³[8]. W szczycie południowej elewacji pałacu znajduje się herb hrabiowski Franza Huberta von Thiele-Winckler[9], który odbudował go po pożarze w 1896[10].
Park
Obiekt otacza ponad stuhektarowy park[8], który jest częścią parku krajobrazowego z cennym drzewostanem (m.in. trzystuletnie okazy dębów)[11][12] i rzadkimi skupiskami rododendronów[7]. Jedynie oś główna całego konceptu parku ma geometryczny charakter. Tuż za fontanną znajduje się aleja lipowa na końcu której znajduje się marmurowy cokół – pozostałość po pomniku Huberta von Tiele–Wincklera. Po obu stronach alei zachowały się XIX-wieczne kanały wodne, zbudowane w stylu holenderskim i francuskim oraz malownicze stawy.
Historia
Badania archeologiczne wykazały istnienie w miejscu obecnego pałacu śladów średniowiecznej, drewnianej budowli[13]. W ogrodzie pałacowym odkryto na początku XX wieku fragmenty piwnic, które H. Barthel w 1929 roku utożsamił, raczej bezzasadnie, z zamkiem templariuszy, miał on łączyć się podziemiami z zamkiem w Chrzelicach.
Brak informacji o istnieniu pałacu przed 1845. Na podstawie analizy przypałacowego parku uznano, że już w XVIII istniało tu założenie pałacowo-ogrodowe, choć sam budynek mógł być wówczas skromnym dworem. Barokowy pałac w Mosznej był po raz pierwszy wzmiankowany w pracy Johanna Georga Knie z 1845[14]. W tym czasie właścicielami Mosznej była rodzina Seherr-Thoss. W 1853 majątek kupił Heinrich von Erdmansdorf, a w 1866 przemysłowiec Hubert von Tiele-Winckler[15]. Moszna stała się główną rezydencją rodziny Tiele-Wincklerów. Po śmierci Huberta, majątek w Mosznej odziedziczył jego najstarszy syn – Franz Hubert, starosta powiatu prudnickiego[13]. Na mapie okolic Prudnika z drugiej połowy XIX wieku zaznaczony jest budynek na planie prostokąta z silnie wysuniętymi ryzalitami środkowymi, usytuowany prostopadle do osi parkowej[16].
W nocy z 2 na 3 czerwca 1896 z nieokreślonych przyczyn w Mosznej wybuchł pożar. Barokowy pałac wówczas częściowo spłonął. Franz Hubert przystąpił do odbudowy pałacu. Budowa obecnego obiektu zrealizowana została w dwóch fazach. Pierwsza, przypadająca na lata 1896–1900, obejmowała odbudowę spalonej części środkowej oraz dobudowę masywu skrzydła wschodniego[17] w stylu neogotyckim[18]. Faza druga, czyli lata 1913–1914, to dobudowa skrzydła zachodniego[19] w stylu neorenesansowym[18].
Początkowo członkowie rodu Tiele-Wincklerów mieli być chowani w krypcie pod pałacową kaplicą. Z uwagi na to, że panowała tam zbyt duża wilgoć, podjęto decyzję o przeniesieniu miejsca rodowych pochówków na mieszczący się w pałacowym parku cmentarz. Jest on udostępniony zwiedzającym[20]. W 1904, 1911 oraz 1912 roku gościem podczas polowań urządzanych przez Franza Huberta von Tiele-Wienckler był cesarz Wilhelm II[7].
Podczas II wojny światowej dostosowano niektóre pomieszczania pałacu dla potrzeb filii lazaretu w Prudniku[19][21]. Pałac nie ucierpiał w wyniku działań wojennych[22]. W 1945 w pałacu kwaterowały oddziały armii radzieckiej. W tym okresie dewastacji uległa większa część wyposażenia pałacowego[8] oraz wywieziono większość przechowywanych tam dzieł sztuki, głównie obrazów i rzeźb[23]. Inspektor oświaty powiatu prudnickiego Stanisław Nabzdyk z profesorem Czaplickim zabezpieczali pozostałe księgozbiory i urządzenia pałacu w Mosznej, przekazując cały ocalały majątek w opiekę jednego z byłych pracowników dworskich. Dwa tygodnie później, podczas ich kolejnej wizyty w pałacu, stwierdzili, że „księgozbiór został przekopany, zabrano niektóre obrazy, figury, meble”. Według dozorcy, do Mosznej mieli przyjechać „żołnierze różnych stopni wojskowych”, którzy następnie wywieźli z pałacu cenniejsze rzeczy. Władze państwowe stwierdziły, że żadna jednostka wojskowa nie wysyłała samochodów do Mosznej[24].
Po wojnie umieszczano w pałacu na krótko różne instytucje, dopiero w 1972 roku stał się siedzibą sanatorium, a od 1996 roku Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Centrum Terapii Nerwic. W 1948 roku na części gruntów dawnego majątku powstała Państwowa Stadnina Koni[8]. Od 2013 funkcjonuje jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która została utworzona na mocy uchwały Sejmiku Województwa Opolskiego z 25 czerwca 2013[25]. Od 2013 w pałacu funkcjonuje hotel i restauracja[7]. Szpital został przeniesiony do budynku nieopodal[26]. W ferie zimowe oraz wakacje letnie w pałacu odbywają się tematyczne kolonie letnie dla dzieci i młodzieży[27].
W latach 2021–2022 przy elewacji pałacu zrealizowano prace renowacyjne. Remont przeprowadzony został przez Województwo Opolskie w ramach unijnych funduszy z polsko-czeskiego programu Interreg V-A[28].
Odniesienie w kulturze
W 1978 na terenie pałacu kręcono film Test pilota Pirxa[29], w 1985 roku Lubię nietoperze[30], w 1990 roku Piggate, w 2009 roku Zamiana i Zemsta dr La Morte, w 2011 roku Daas[29], w 2018 Brigitte Bardot cudowna[31], w 2023 Konopacka. Walka o złoto i W szachu. Ostatnia rozgrywka[32].
Upamiętnienie
23 maja 2022 roku Narodowy Bank Polski wyemitował w nakładzie do 1 mln sztuk monetę okolicznościową o nominale 5 złotych z serii „Odkryj Polskę” – Zamek w Mosznej[33].
Galeria
- Pałac na starej pocztówce
- Pałac w Mosznej z lotu ptaka
-
- Pałac w Mosznej
- Wschodnie skrzydło i oranżeria[34]
- Elewacja ogrodowa
- Środkowe skrzydło w stylu neobarokowym
- Zachodnie skrzydło[35]
- Wieża pałacu
- Widok parku od strony pałacowego tarasu
- Miniatura pałacu w Kowarach
Zobacz też
- Stadnina koni w Mosznej
- Fabryka robotów w Mosznej
- Centrum Terapii Nerwic w Mosznej
- Dom Seiora Amazonka w Mosznej
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ Centrum Terapii Nerwic – Moszna. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-30)]. (pol.).
- ↑ RadosławR. Dimitrow RadosławR., Zamek w Mosznej świeci pustkami, „nto.pl”, 23 lipca 2013 [dostęp 2017-05-01] (pol.).
- ↑ XXXVIII Festiwal 'Muzyczne Święto Kwitnących Azalii' w Mosznej… - Radio Opole [online], opole.pl [dostęp 2024-04-25] .
- ↑ Muzyczne Święto Kwitnących Azalii. O festiwalu. [online], www.mosznazamek.pl [dostęp 2023-03-23] (pol.).
- ↑ WojciechW. Giermaziak WojciechW., Zamek w Mosznej jako dawne Centrum Terapii Nerwic, „Forum Bibliotek Medycznych”, R.10, nr 1, 2017, s.546 .
- ↑ a b c d Historia – Zamek Moszna [online], www.moszna-zamek.pl [dostęp 2017-04-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-19] (pol.).
- ↑ a b c d l, Zamek Moszna - Historia zamku [online], www.zamek-moszna.info.pl [dostęp 2017-05-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-05-15] (pol.).
- ↑ Herb hrabiowski von Tiele-Winkler. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ Moszna. Moschen. [dostęp 2024-02-03].
- ↑ M.M. Czekalski M.M., Zabytkowy park w Mosznej, „Rocznik Dendrologiczny”, vol.38, 1989, s.108 .
- ↑ Jak z bajki, „Spotkania z zabytkami : informator popularnonaukowy”, R.19 (nr 7), 1995, s.20 .
- ↑ a b Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 148.
- ↑ Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 149.
- ↑ Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 147.
- ↑ Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 150.
- ↑ Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 152.
- ↑ a b Zamek w Mosznej – zwiedzanie, historia, „Onet Podróże”, 21 września 2015 [dostęp 2017-05-01] (pol.).
- ↑ a b Cichoń-Bitka 1987 ↓, s. 153.
- ↑ AnnaA. Majdecka-Strzeżek AnnaA., Ogrody wiecznej pamięci w krajobrazie kulturowym, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” (z.3), 2016, s. 33 .
- ↑ Kasza 2020 ↓, s. 221.
- ↑ GunterG. Grundmann GunterG., Pałac w Mosznej i hrabiowska rodzina von Tiele-Wincklerów, „Zeszyty Edukacji Kulturalnej”, nr 40, 2003, s. 97 .
- ↑ TomaszT. Hankiewicz TomaszT., Pałace i dwory, cz.2, seria: Nasza Polska, Warszawa: De Agostini Polska, [cop. 2011], s. 15 .
- ↑ FranciszekF. Dendewicz FranciszekF., Maj 1945 roku na Ziemi Prudnickiej, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 22 (808), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 31 maja 2006, s. 10–11, ISSN 1231-904X .
- ↑ Moszna Zamek Sp. z o.o. z siedzibą w Mosznej w BIP województwa opolskiego.
- ↑ Centrum Terapii Nerwic w Mosznej. [dostęp 2018-04-03].
- ↑ Kolonie tematyczne dla dzieci w Pałacu Moszna [online], hugoyorck.pl [dostęp 2023-10-10] .
- ↑ RadosławR. Dimitrow RadosławR., Remont pałacu na wykończeniu! Obiekt odzyskał swój dawny blask [online], Nowa Trybuna Opolska, 3 lutego 2023 [dostęp 2023-03-23] (pol.).
- ↑ a b BartoszB. Sadliński BartoszB., Pałac w służbie kinematografii, „Gazeta Prudnik24”, Maciej Dobrzański – redaktor naczelny, 16 (140), Prudnik: Usługi Marketingowe i Finansowe Jarosław Wojdyło, 31 lipca 2018, s. 26, ISSN 2300-7958 .
- ↑ Halina Krüsch Czopowik, Bajkowy zamek w Mosznej, 2012-03-01
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., Tu dziś kręcili film: Piotr Machalica w Prudniku [online], Teraz Prudnik!, 19 października 2018 [dostęp 2024-01-21] (pol.).
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., Wyjątkowy Prudnik filmowy, „Tygodnik Prudnicki”, 16 (1679), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 19 kwietnia 2023, s. 9–10, ISSN 1231-904X .
- ↑ AndrzejA. Dereń AndrzejA., Zamek Moszna – 5 złotych [online], Teraz Prudnik!, 2 czerwca 2022 [dostęp 2022-09-28] (pol.).
- ↑ Oranżeria zbudowana na przełomie XIX i XX wieku w stylu neogotyckim
- ↑ Zachodnie skrzydło zabudowane w latach 1912-1914 w stylu neorenesansowym
Bibliografia
- Maria Cichoń-Bitka. Historia zamku w Mosznej. „Opolski Informator Konserwatorski”. 4, 1987. Opole: WOINTE.
- Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.
Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Zamku w Mosznej.
- p
- d
- e
Istniejące dwory | |
---|---|
Istniejące pałace |
|
Istniejące zamki | |
Nieistniejące dwory |
|
Nieistniejące pałace | |
Nieistniejące zamki |
- p
- d
- e
powiat brzeski |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
powiat głubczycki |
| ||||||
powiat kędzierzyńsko-kozielski |
| ||||||
powiat kluczborski |
| ||||||
powiat krapkowicki |
| ||||||
powiat namysłowski |
| ||||||
powiat nyski |
| ||||||
powiat oleski |
| ||||||
powiat opolski |
| ||||||
powiat prudnicki |
| ||||||
powiat strzelecki |
|