Opieńka bezpierścieniowa
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | obrzękowcowate | ||
Rodzaj | opieńka | ||
Gatunek | opieńka bezpierścieniowa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Armillaria tabescens (Scop.) Emel Le Genre Armillaria (Strasbourg): 50 (1921) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/2013-12-23_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel_393504.jpg/240px-2013-12-23_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel_393504.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/2015-08-07_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel_544839.jpg/240px-2015-08-07_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel_544839.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/2011-09-14_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel.jpg/240px-2011-09-14_Armillaria_tabescens_%28Scop.%29_Emel.jpg)
Opieńka bezpierścieniowa (Armillaria tabescens (Scop.) Emel) – gatunek grzybów z rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Armillaria, Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1772 r. Giovanni Antonio Scopoli, nadając mu nazwę Agaricus tabescens. W 1916 r. mykolodzy Carleton Rea & John Ramsbottom uznali go za odmianę opieńki miodowej. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1921 r. L. Emel[1].
Synonimy naukowe[2]:
- Agaricus monadelphus Morgan, 1883
- Agaricus tabescens Scop. 1772
- Armillaria mellea var. tabescens (Scop.) Rea & Ramsb. 1917
- Armillariella tabescens (Scop.) Singer 1943
- Clitocybe monadelpha (Morgan) Sacc. 1887
- Clitocybe tabescens (Scop.) Bres. 1900
- Collybia tabescens (Scop.) Sacc. 1887
- Fungus tabescens (Scop.) Kuntze 1898
Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r.[3]
Morfologia
- Kapelusz
Średnicy 2–10 cm, początkowo płasko półkulisty z garbem na środku, następnie płaski. Brzeg kapelusza długi czas pozostaje podwinięty. Kolor rdzawobrązowy, ochrowobrązowy z ziarnistymi, drobnymi brązowymi łuseczkami, wyraźniej skupionymi pośrodku kapelusza[4].
- Blaszki
Gęste, nieco zbiegające na trzon, najpierw kremowe, później brązowe[4].
- Trzon
Grubości do 1,5 cm i wysokości 5–15 cm, walcowaty, zagięty, pełny i włóknisty. U starszych okazów wydrążony albo z watowatym jednolitym wypełnieniem. Pod kapeluszem białawy i błyszczący, niżej w kolorze od ochrowobrązowego do brązowoczerwonego, u nasady ciemniejszy. Charakterystyczną cechą jest brak pierścienia[4].
W kapeluszu białawy, sprężysty i twardy w trzonie brązowy, włóknisty, twardy. smak i zapach niewyraźny[4].
Biały.
Występowanie i siedlisko
Gatunek znacznie rzadszy, niż opieńka ciemna czy opieńka miodowa. W piśmiennictwie naukowym do 2003 r. na terenie Polski stwierdzono występowanie opieńki bezpierścieniowej tylko w Górach Świętokrzyskich i w Bieszczadach[3].
Rośnie zarówno na martwych, jak i żywych drzewach liściastych, głównie na bukach[4].
Znaczenie
- Pasożyt i saprotrof. Wywołuje u zaatakowanych drzew chorobę o nazwie opieńkowa zgnilizna korzeni prowadzącą do obumarcia drzewa i powodującą białą zgniliznę drewna[5].
- Grzyb jadalny. Nadaje się do gotowania, smażenia, marynowania, może też być przyrządzany na różne inne sposoby, jednakże zawiera pewne związki chemiczne, które w stanie surowym dla niektórych ludzi mogą być szkodliwe. Dlatego też należy go najpierw obgotować przez około 5 minut i odlać wywar, po czym dopiero poddaje się go dalszej obróbce termicznej[6].
Gatunki podobne
Przez grzybiarzy opieńka bezpierścieniowa często nie jest odróżniana od opieńki miodowej (Armillaria mellea) lub opieńki ciemnej (Armillaria ostoyae). W dawnych atlasach grzybów zwykle opieńki miodowej nie odróżniano od opieńki ciemnej[6] lub wszystkie te trzy gatunki określane były nazwą opieńka miodowa[7]. Z punktu widzenia grzybiarzy nierozróżnianie tych gatunków nie ma większego znaczenia, gdyż wszystkie są jadalne. Opieńka miodowa ma kapelusz z bardzo drobnymi kosmkami, nieraz całkowicie nagi, natomiast opieńka ciemna ma na kapeluszu wyraźne, duże kosmki i występuje tylko na drzewach iglastych (głównie na świerku)[4].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum. [dostęp 2013-09-15]. (ang.).
- ↑ Species Fungorum. [dostęp 2013-09-20]. (ang.).
- ↑ a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ Żółciak A. Taksonomia i nomenklatura rodzaju Armillaria (Fr.: Fr.) Staude. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, seria A. 2003;2(952):5–21.
- ↑ a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.