Odporyszów
wieś | |||
![]() Kościół w Odporyszowie | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | tarnowski | ||
Gmina | Żabno | ||
Wysokość | 224 m n.p.m. | ||
Liczba ludności (2011) | 937[2] | ||
Strefa numeracyjna | 14 | ||
Kod pocztowy | 33-240[3] | ||
Tablice rejestracyjne | KTA | ||
SIMC | 0838039 | ||
Położenie na mapie gminy Żabno ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego ![]() | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/PL-Odporysz%C3%B3w%2C_dzwonnica_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82a_Oczyszczenia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_2013-05-31--12-44-11-001.jpg/220px-PL-Odporysz%C3%B3w%2C_dzwonnica_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82a_Oczyszczenia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_2013-05-31--12-44-11-001.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Matka_Boska_Odporyszowska.jpg/220px-Matka_Boska_Odporyszowska.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Portret_pami%C4%99ciowy_Jana_Wn%C4%99ka.jpg/220px-Portret_pami%C4%99ciowy_Jana_Wn%C4%99ka.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Epitafium_Jana_Wn%C4%99ka.jpg/220px-Epitafium_Jana_Wn%C4%99ka.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Ks._Stanis%C5%82aw_Morgenstern.jpg/220px-Ks._Stanis%C5%82aw_Morgenstern.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tablica_Stanis%C5%82awa_Morgensterna.jpg/220px-Tablica_Stanis%C5%82awa_Morgensterna.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Gr%C3%B3b_ks._Stanis%C5%82awa_Morgensterna_w_Odporyszowie.jpg/220px-Gr%C3%B3b_ks._Stanis%C5%82awa_Morgensterna_w_Odporyszowie.jpg)
Odporyszów – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim w powiecie tarnowskim w gminie Żabno. W latach 1954–1968 wieś była siedzibą gromady Odporyszów w powiecie dąbrowskim w województwie krakowskim. W latach 1969–1972 obszar Odporyszowa był częścią gromady Dąbrowa Tarnowska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. We wsi znajduje się m.in. Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej, w którym posługują księża misjonarze św. Wincentego a Paulo[4].
Geografia
Lokalizacja
Odporyszów leży na północny zachód, w odległości 18 kilometrów od Tarnowa[5]. Od wschodu graniczy ze wsią Morzychna, od południa z Sieradzą, od zachodu z miastem Żabnem i wsią Podlesie Dębowe, a od północy z Borkiem i Buczem – częściami wsi Wielopole. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 975.
Części wsi
Integralnymi częściami Odporyszowa są: Grobla, Podolszynie, Podwałcze, Sołtystwo, Studzienki[6].
1 lipca 1925 do gminy Odporyszów włączono przysiółek Morzychna z gminy Bagienica[7].
Środowisko naturalne
Miejscowość jest położona na wysokości 224 m n.p.m. w obrębie Płaskowyżu Tarnowskiego, w centralnej części zapadliska przedkarpackiego, które jest rowem przedgórskim Karpat. Niektóre z dolinek, przecinających atrakcyjnie ukształtowany teren Odporyszowa są głęboko wcięte, a nachylenie ich zboczy przekracza 30°. Dominują żyzne gleby darniowo–bielicowe i piaszczysto–gliniaste. W Odporyszowie występują tzw. prądy wstępujące sprzyjające szybownictwu. Najważniejszym ciekiem wodnym okolicy jest rzeka Dunajec – dopływ Wisły, swoje wody prowadzą Breń – dopływ Wisły i Żabnica – dopływ Brnia.
Klimat
Okolice Odporyszowa to tzw. „biegun ciepła”, gdzie klimat jest jednym z najcieplejszych w Polsce: umiarkowanie wilgotny, z długim okresem wegetacyjnym, sporym nasłonecznieniem, słabymi wiatrami, średnią roczną opadów 600–700 mm, średnią roczną liczbą dni pogodnych 138. Dogodne warunki klimatyczne i jeden z najdłuższych w kraju okres wegetacji roślin, sprzyjają uprawie warzyw i zbóż oraz sadownictwu[8].
Historia
XIV–XIX wiek
Dokument wydany 26 stycznia 1385 w Krakowie przez królową Jadwigę Spytkowi z Melsztyna, nadający prawa magdeburskie dla jego miast Żabna i Brzeska oraz imiennie wymienionych wsi jest pierwszym źródłem pisanym, w którym pojawia się nazwa wsi. Nie ma w nim jednak żadnych wzmianek o istnieniu kościoła i parafii[9]. Jan Długosz po 1470 w Liber beneficiorum, używając nazwy „Opporzyschow” i „Oporzischow”, podaje, że wieś składa się z czterech łanów kmiecych, z których płaci się dziesięcinę dziekanowi krakowskiemu oraz wymienia drewniany kościół pw. św. Małgorzaty i szkołę ludową[10]. W czasach starożytnych niedaleko Odporyszowa, wzdłuż Dunajca i Wisły przebiegał tzw. „bursztynowy szlak”, w wiekach średnich wiodły trakty handlowe na Węgry i Ruś Kijowską.
W ciągu swej historii, Odporyszów wielokrotnie był najeżdżany przez obce wojska. W 1572 garstka miejscowych wojowników odparła atak tatarskich i kozackich hord. Za panowania króla Jana Kazimierza, podczas „potopu szwedzkiego” w 1655, Odporyszów zasłynął męstwem polskich oddziałów zbrojnych, składających się ze szlachty, rycerzy i chłopów, którzy odnieśli spektakularne zwycięstwo nad innowiercami. Od tamtego wydarzenia, uznanego za przejaw cudownej pomocy Matki Boskiej, Odporyszów staje się celem pielgrzymek polskiego rycerstwa i prostego ludu, przeobrażając się w miejsce kultu[11].
Jan Wnęk
Okres świetności Odporyszowa wiąże się z postacią ks. Stanisława Morgensterna, posła do sejmu krajowego Galicji, który zlecił Janowi Wnękowi[12] wykonanie rzeźb do 52 kaplic[13]. Jan Wnęk[14], miejscowy rzeźbiarz, cieśla i konstruktor, w latach 1866–1869, na oczach tysięcy pielgrzymów, wykonał szereg lotów z kościelnej dzwonnicy na własnoręcznie skonstruowanej maszynie do latania. Pionierskie wyczyny śmiałka, ze względu na brak dokumentalnych potwierdzeń nie zyskały dotychczas miejsca w oficjalnej historii awiacji, wciąż trwają starania o przyznanie Wnękowi tytułu „pioniera światowego lotnictwa, pierwszego lotnika”. Ostatni, niefortunny lot, zakończony upadkiem i w konsekwencji śmiercią „Ikara znad Dunajca” odbył się w wigilię Zielonych Świątek 1869[15].
Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej
Pierwsza wzmianka o parafii w Odporyszowie w „Liber beneficiorum” Jana Długosza pochodzi z okresu po 1470 i odnosi się do kościoła pw. św. Małgorzaty, który istniał do początku XVIII w. Wedle relacji Długosza, do kościoła należała rola i sadzawka, ponadto proboszcz pobierał dziesięcinę z Czarnych Niw. Podczas najazdu szwedzkiego, gdy wojska Karola Gustawa spaliły pobliskie miasteczko Żabno, garść szlachty z rycerstwem i ludem, okopana w lesie niedaleko kościoła uderzyła na wojska szwedzkie, rozpraszając je i topiąc w pobliskich bagnach. Wedle do dzisiaj opowiadanej legendy, obrońcom Odporyszowa przyszła z pomocą Matka Boska, wyprowadzając zdrój czystej wody z siedmiu źródełek, tryskających z wyschniętej ziemi[16]. W tzw. „studzience”[17] krystaliczne źródło bije do dziś. W następstwie zwycięstwa nad innowiercami, obraz Matki Boskiej[18] został otoczony kultem, który rozszerzał się i gromadził coraz większe rzesze pielgrzymów. Pątnicy, przybywający przed oblicze Pani Powiśla pozostawiali liczne wota i zapisy w kronikach. Wtedy pojawił się zamysł budowy nowej, jednonawowej świątyni w stylu barokowym, którą po 30 latach ukończono w 1702, a w jej głównym ołtarzu umieszczono cudowny obraz.
Nową świątynię konsekrował 16 września 1714 biskup Michał Szembek, opat komendatoryjny mogilski i sufragan krakowski. Kościół otrzymał tytuł Najświętszej Maryi Panny, w późniejszych wiekach wzbogacany o różne tajemnice z życia Matki Bożej, obecnie Oczyszczenia NMP, święto popularnie zwane Matki Boskiej Gromnicznej. Podczas rozbiorów Polski, z rozkazu arcyksięcia Austrii Józefa II zrabowano wszystkie wota. Nastał okres oziębłości religijnej i spadku liczby pielgrzymów.
31 marca 1849 proboszczem połączonych parafii w Żabnie i Odporyszowie został ks. Stanisław Morgenstern[19], który przystąpił do przywracania świetności sanktuarium oraz budowy na terenie parafii 52 kapliczek na wzór kaplic palestyńskich. Rzeźby do nich, w liczbie ok. 500 wykonał miejscowy artysta ludowy Jan Wnęk[20].
W 1905 opiekę nad sanktuarium objęli księża misjonarze. W 1915 kościół został uszkodzony wskutek działań wojennych. Zniszczony od wybuchu armatniego dach budynku oraz dzwonnicę wyremontowano po zakończeniu I wojny światowej, a następnie w 1928 zbudowano nową zakrystię, pierwotną przekształcając na kaplicę boczną. 15 sierpnia 1937 uroczystej koronacji cudownego obrazu dokonał biskup tarnowski Franciszek Lisowski.
Obecnie, w miejscowym kościele[21] znajdują się: ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, ze św. Wojciechem i św. Stanisławem, ołtarze boczne z obrazami św. Katarzyny, Chrystusa Bolesnego, św. Józefa, chrzcielnica marmurowa, ambona rokokowa, organy 11-głosowe[22], stacje Męki Pańskiej, witraże wykonane w krakowskiej firmie Żeleńskich, barokowy krucyfiks. Na wprost wejścia głównego do świątyni znajduje się wolnostojąca dzwonnica, nakryta hełmem z latarnią. Zawieszony na niej dzwon został odlany w 1925 w miejscowości Udine, w północnych Włoszech. W latach 1866–1869, z zamocowanej na dzwonnicy platformy Jan Wnęk wykonywał swoje loty[23][24].
XX wiek
Okupacja niemiecka
W roku szkolnym 1939/1940 zaczął obowiązywać program nauczania narzucony przez Niemców. Zimą zdarzały się częste przerwy w nauce z powodu braku opału, w styczniu 1940 okupant wydał szkołom powszechnym zakaz nauczania historii, geografii politycznej i śpiewu, zabroniono również posługiwania się podręcznikami do języka polskiego. Dozwolone były jedynie podręczniki do religii, arytmetyki i przyrody. Kierownicy szkół mieli obowiązek przekazać urzędom gminnym odebrane uczniom podręczniki. Zarządzono także usunięcie godeł państwowych, portretów, map i obrazów, uczniom wydawano świadectwa w języku niemieckim[25]. Starsza młodzież, szczególnie chłopcy, ukrywali się w lasach z obawy przed aresztowaniem i wywozem na roboty lub do obozu. W 1945, podczas nasilających się walk nad rzeką Dunajec, Niemcy nałożyli na wieś obowiązek pracy przy okopach ziemnych, dokąd dowożono mieszkańców furmankami. Za niewolniczą pracę wypłacano niewielkie wynagrodzenie, wydawano porcje żywności, a także alkohol. Niemcy wymagali od gospodarzy kontyngentów zboża i żywca, konfiskowali konie na potrzeby wojska, dlatego chłopi po kryjomu mełli ziarno, wypiekali chleb i dokonywali uboju zwierząt hodowlanych, groziła im za to surowa kara.
W lesie, przy drodze z Żabna do Dąbrowy Tarnowskiej znajdowały się magazyny broni i amunicji, a okolica była pilnie strzeżona przez wartowników w niemieckich mundurach, pochodzących z Ukrainy, Mongolii i Chorwacji, którzy po służbie zaglądali do wsi w poszukiwaniu żywności. Pewnego dnia zostali zaczepnie ostrzelani przez partyzantów, o czym natychmiast zameldowali dowództwu w Dąbrowie Tarnowskiej. Tego samego dnia zjawiły się we wsi ciężarówki pełne uzbrojonych żołnierzy z komendantem oddziału, który zarządził aresztowanie dziesięciu najbogatszych gospodarzy. Wskutek interwencji rodziny Marcina Augustyńskiego, jednego z uwięzionych, następnego dnia wszyscy zostali uwolnieni. Po ogłoszeniu kapitulacji Niemiec, przez Odporyszów przetaczali się zdemobilizowani sowieccy żołnierze. Objuczeni wojennymi łupami, konno przeganiali na wschód stada krów i plądrowali okoliczne gospodarstwa i sady[26].
Przemiany kulturowe
Budowa linii kolejowej Tarnów – Szczucin, popularnie zwanej Szczucinką, z przystankiem kolejowym Fiuk (2 km[27] od Odporyszowa), której oficjalne otwarcie nastąpiło 15 października 1906 zwiększyła dostępność infrastruktury miejskiej dla mieszkańców Odporyszowa[28]. Z kolei dzięki inwestycjom przemysłowym zrealizowanym w okresie międzywojennym, tj. Zakładom Celulozy w Niedomicach[29] i Zakładom Azotowym w Tarnowie[30] wielu mieszkańców znajdowało zatrudnienie i nowe źródło utrzymania, a w konsekwencji porzucało uprawę roli jako podstawowe zajęcie. Niektórzy przenosili się do okolicznych miast w poszukiwaniu lepszego życia.
Emigracja
Na przestrzeni XX w. przeważały trudne warunki bytowe, do tego dwie wojny światowe, przeludnienie i brak swobód obywatelskich stanowiły przyczynę kilku fal emigracji z Odporyszowa. Głównym kierunkiem „wyjazdów za wolnością i chlebem” były Stany Zjednoczone. Część emigrantów zarobkowych po kilku latach powracała w rodzinne strony z wyższym statusem materialnym, inni osiedlali się na stałe, najczęściej w Chicago, z czasem przyjmując obywatelstwo amerykańskie. Wielu angażowało się w działalność organizacji polonijnych, np. „Klubu Odporyszów”, organizując pomoc dla rodaków w Polsce, szczególnie w okresie stanu wojennego i trudnych latach 80.
Zabytki
Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[31].
- Kościół parafialny pw. Oczyszczenia NMP z otoczeniem w obrębie ogrodzenia i wieżą.
Współczesny Odporyszów
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Dom_dziecka_w_Odporyszowie.jpg/220px-Dom_dziecka_w_Odporyszowie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Viewpoint_Odporysz%C3%B3w.jpg/220px-Viewpoint_Odporysz%C3%B3w.jpg)
We wsi znajduje się Szkoła Podstawowa im. Jana Wnęka[32] oraz siedziba parafii Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny. W sąsiedztwie kościoła istnieje Muzeum Parafialne im. Jana Wnęka zaliczone do Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej, eksponujące rzeźby odporyszowskiego Ikara.
Od połowy 2002, na terenie dawnego gospodarstwa Wojciecha Augustyńskiego[33][34] Fundacja Demos rozwija kompleks edukacyjno-sportowy dla dzieci, obejmujący obszar ok. 10 ha, gdzie we wrześniu 2014 Stowarzyszenie Siemacha uruchomiło dom dziecka[35][36][37], placówkę wsparcia dziennego[38][39], ośrodek wakacyjny i centrum sportowe[40][41]. Do kompleksu należy Centrum Sportów Konnych[42][43]. Znajduje się tutaj również lądowisko im. Jana Wnęka[44]. W marcu 2022 w placówce zamieszkały sieroty z Chersonia (Ukraina).
Atrakcje turystyczne
- kościół z przełomu XVII i XVIII wieku
- muzeum, pomnik i epitafium Jana Wnęka
- kapliczki Siedmiu Boleści
- Studzienka
- ośrodek Fundacji DEMOS
Ludzie związani z Odporyszowem
- Wojciech Augustyński – powstaniec styczniowy, gospodarz, cieśla, działacz ludowy, wójt Odporyszowa
- Jan Augustyński – filolog klasyczny, profesor gimnazjalny, wiceprezes Zarządu Gdańskiej Macierzy Szkolnej, dyrektor Gimnazjum Polskiego w Gdańsku, działacz polonijny
- Stanisław Augustyński – prawnik, urzędnik skarbowy, działacz ludowy, społecznik, poseł na Sejm III kadencji II RP
- Władysław Augustyński - prawnik, sędzia Sądu Okręgowego w Katowicach, adwokat
- Zygmunt Augustyński – prawnik, dziennikarz, polityk, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, red. nacz. „Expresu Porannego” i „Gazety Ludowej”, więzień okresu stalinowskiego
- Kazimierz Habicht – polski dyplomata pochodzenia niemieckiego, doktor medycyny, tytularny generał brygady Wojska Polskiego[45]
- Władysława Habicht - działaczka społeczna, pionierka spółdzielczości mieszkaniowej, emancypantka
- Justyna Kołodziej-Kozub - politolożka, coach, trenerka kompetencji społecznych
- Stanisław Morgenstern – polski duchowny katolicki pochodzenia niemieckiego, proboszcz w Lisiej Górze (1835–1848), proboszcz połączonych parafii w Żabnie i Odporyszowie (1849–1880), poseł do Sejmu Krajowego Galicji i Rady Państwa w Wiedniu, mecenas Jana Wnęka, działacz niepodległościowy, promotor oświaty i trzeźwości.
- Jan Wnęk – rzeźbiarz, konstruktor, wynalazca, lotnik
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 91253
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-08-16].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 843 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej – Kolejna witryna oparta na WordPressie [online], sanktuariumodporyszow.pl [dostęp 2018-08-04] (pol.).
- ↑ Tarnów to Odporyszów [online], Tarnów to Odporyszów [dostęp 2018-08-20] (pol.).
- ↑ Główny Urząd Statystyczny [online], eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2018-11-05] (pol.).
- ↑ Dz.U. z 1925 r. nr 55, poz. 394
- ↑ Monografia geograficzna gminy Żabno [online], studylibpl.com [dostęp 2018-08-20] (ang.).
- ↑ Szunaj, Historia parafii i kościoła [online], zabno.diecezja.tarnow.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, tom I: 11, 15 oraz tom II: 405.
- ↑ Odporyszów – Cudowne źródło. Atrakcje turystyczne Odporyszowa. Ciekawe miejsca Odporyszowa [online], polskaniezwykla.pl [dostęp 2018-08-19] .
- ↑ Mistrz znad Dunajca – Małopolska [online], www.malopolska24.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ Dni Dziedzictwa [online], dnidziedzictwa.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ Jan Wnęk. Między niebem a ziemią, „Issuu” [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ Ikar z Odporyszowa [online], malopolskatogo.pl [dostęp 2018-08-19] (ang.).
- ↑ Błoński, Paweł, WydawnictwoW. Regis. WydawnictwoW., Legendy znad Dunajca i Białej, Łapczyca: Wydawnictwo „Regis”, [cop. 2016], ISBN 978-83-63827-99-1, OCLC 968514478 [dostęp 2018-09-15] .
- ↑ Studzienka – Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej [online], sanktuariumodporyszow.pl [dostęp 2018-08-22] (pol.).
- ↑ Cudowny Obraz – Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej [online], sanktuariumodporyszow.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ PrzemysławP. Saładyga PrzemysławP., Proboszczowie w Żabnie [online], zabno.diecezja.tarnow.pl [dostęp 2018-11-05] (pol.).
- ↑ Buchtini, Odkryj Polskę. Przyrodą zainspirowani – Jan Wnęk [online], national-geographic.pl [dostęp 2018-08-20] (pol.).
- ↑ O Sanktuarium – Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej [online], sanktuariumodporyszow.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ MusicamSacram.pl, Odporyszów (Sanktuarium Oczyszczenia NMP) [online], musicamsacram.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ MarekM. Sztorc MarekM., Odporyszów, kościół Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny [online], tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ Sanktuarium NMP w Odporyszowie [online], malopolska.szlaki.pttk.pl [dostęp 2018-08-19] (pol.).
- ↑ HISTORIA SZKOŁY W ODPORYSZOWIE [online], spodporyszow.web.prospect.pl [dostęp 2018-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-21] .
- ↑ KazimierzK. Augustyński KazimierzK., Tygodnik Temi, „o dzieciństwie, wojnie i koniach w Odporyszowie”, czerwiec 2018 .
- ↑ Fiuk 104 to Odporyszów [online], Fiuk 104 to Odporyszów [dostęp 2018-08-20] (pol.).
- ↑ Powisle: „Szczucinka” konczy 109 lat – Radio RDN | Radio Dobrze Nastawione, „Radio RDN | Radio Dobrze Nastawione” [dostęp 2018-08-20] (pol.).
- ↑ MariuszM. Kieć MariuszM., Historia Niedomic – Historia Niedomickich Zakładów Celulozy [online], niedomice.cba.pl [dostęp 2018-08-20] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-21] .
- ↑ Prof. Morawski: Zakłady w Tarnowie były wzorem dla innych inwestycji II RP, „dzieje.pl” [dostęp 2018-08-20] (pol.).
- ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2024-01-01] .
- ↑ Szkoła Podstawowa im. Jana Wnęka w Odporyszowie [online], Szkoła Podstawowa im. Jana Wnęka [dostęp 2019-02-20] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-08] .
- ↑ Ks. Andrzej Augustyński w Radiu Kraków: żyję SIEMACHĄ – Oko w oko – Audycje – Radio Kraków [online], radiokrakow.pl [dostęp 2018-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-05] (pol.).
- ↑ TEMI – Galicyjski TygodnikT.– G.T. Informacyjny TEMI – Galicyjski TygodnikT.– G.T., Patriotyzm rodzi się w rodzinie [online] [dostęp 2018-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-04] .
- ↑ Nowoczesny Dom Dziecka [online], dziendobry.tvn.pl [dostęp 2018-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-04] (pol.).
- ↑ Dom dziecka inny niż wszystkie, „bryla.pl” [dostęp 2018-08-04] (pol.).
- ↑ TEMI – Galicyjski TygodnikT.– G.T. Informacyjny TEMI – Galicyjski TygodnikT.– G.T., Jest taki dom… [online] [dostęp 2018-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-04] .
- ↑ SIEMACHA Spot • Odporyszów Lipowa 10 [online], siemachaspot.pl [dostęp 2018-08-04] (pol.).
- ↑ SIEMACHA Spot w Odporyszowie zrealizuje nasze zadanie – Powiat dąbrowski [online], powiatdabrowski.pl [dostęp 2018-08-04] (pol.).
- ↑ Wyborcza.pl [online], krakow.wyborcza.pl [dostęp 2018-08-04] .
- ↑ Com-Com Zone » Odporyszow | Zona [online], comcomzone.pl [dostęp 2018-08-04] .
- ↑ Urząd Marszałkowski WojewództwaU.M.W. Małopolskiego Urząd Marszałkowski WojewództwaU.M.W., Siemacha ma stadninę koni » Małopolska [online], malopolska.pl [dostęp 2018-08-04] (pol.).
- ↑ Centrum Sportów Konnych Odporyszów – Wielofunkcyjny Avant w codziennych obowiązkach. Serafin Maszyny AVANT i narzędzia 2017-11-28. [dostęp 2018-08-04].
- ↑ Zawody w Rajdach Konnych i Skokach przez Przeszkody w CSK. Stowarzyszenie SIEMACHA 2017-08-11. [dostęp 2018-08-04].
- ↑ MarekM. Minakowski MarekM., Kazimierz Marian Habicht [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2018-09-25] .
Bibliografia
- Moskal Krzysztof, „Kalendarium dziejów sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej w Odporyszowie”, Wydawca: Gmina Żabno 2013, ISBN 978-83937891-0-8.
- Magdalena Dziura, „Ziemia żabieńska”, Wydawca: Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Żabnie 2011, ISBN 978-83-932484-0-7.
- Kołodziej Stanisław ks., „Parafia Odporyszów. Zarys dziejów.”, ISBN 83-86744-08-1.
- Odporyszów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 386 .
- p
- d
- e
Siedziba gminy | |
---|---|
Wsie |
|
Osada |
|
Integralne części wsi |
|