Maximilian Harden
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Maximilian_Harden_1914.jpg/220px-Maximilian_Harden_1914.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Gedenktafel_Maximilian_Harden.jpg/220px-Gedenktafel_Maximilian_Harden.jpg)
Maximilian Felix Ernst Harden (ur. jako Felix Ernst Witkowski 20 października 1861 w Berlinie, zm. 30 października 1927 w Montanie) – niemiecki publicysta, krytyk literacki, aktor i dziennikarz. Pisał pod pseudonimami Apostata, Kent, Proteus i Kunz von der Rosen.
Był synem kupca jedwabnego Arnolda Witkowskiego (1815-1878) i jego żony Ernestine z domu Krakau (1825-1903). Jego braćmi byli prawnik, dyrektor banku i polityk Richard Witting (1856-1923), Carl Sigismund Witting, Henry Witting (1866-?), sędzia Julian Max Witting (1846-1923) i lekarz psychiatra Ludwig Witkowski (1849-?). Uczęszczał do Französisches Gymnasium w Berlinie, ale pod presją ojca przerwał edukację w wieku 12 lat. Od 1874 uczył się w zawodzie aktora. W roku 1881 przeszedł na protestantyzm. Od 1884 pod pseudonimem Apostata publikował na łamach „Die Gegenwart” na tematy polityczne. Współpracował też z redakcjami „Die Nation” i „Berliner Tageblatt”. W 1889 był jednym z założycieli towarzystwa teatralnego Freie Bühne. Wspólnie z Maxem Reinhardtem zreorganizował Deutsches Theater w Berlinie.
W 1888 ożenił się z Josefine Katarine Joost (1860-1912). W 1919 ożenił się powtórnie z Selmą Isaac (1863-1932).
W 1892 roku założył tygodnik „Die Zukunft”. Publikował na jego łamach artykuły o polityce i sztuce; początkowo popierał politykę Bismarcka, potem bardzo sceptyczny wobec rządów Wilhelma II. Publikowane przez niego oskarżenia osób z otoczenia cesarza, księcia Philipa i generała Kunona von Moltkego. W 1907 wybuchła tzw. afera Hardena-Eulenburga.
Podczas I wojny z zadowoleniem przyjął zajęcie Belgii przez Niemcy. Po wojnie należał do zwolenników traktatu wersalskiego.
3 lipca 1922 roku, kilka dni po zabójstwie Walthera Rathenaua, Harden został poważnie ranny w zamachu przedsięwziętym przez bojówki Freikorps. Sprawcy Bert Weichardt i Albert Wilhelm Grenz zostali złapani i skazani na kary więzienia.
W 1923 Harden zaprzestał wydawania „Zukunft” i przeniósł się do Szwajcarii. Zmarł w 1927, pochowany jest na cmentarzu Heerstraße w Berlinie.
Prace
![]() | Zobacz kolekcję cytatów Z Maximiliana Hardena w Wikicytatach |
- Berlin als Theaterhauptstadt (1888)
- Essays (1892)
- Literatur und Theater (1896)
- Kampfgenosse Sudermann (1903)
- Köpfe (1910-24)
- Krieg und Friede (1918)
Bibliografia
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Maximilian Harden |
- Helmuth Rogge: Harden Maximilian. W: Neue Deutsche Biographie. T. Bd. 7 Grassauer – Hartmann. Berlin: 1966, s. 647–651.
- ISNI: 0000000368542781, 0000000108584985
- VIAF: 71514430
- LCCN: n85175557
- GND: 118545892
- LIBRIS: 20dgbrhl3kncbg5
- BnF: 12679044q
- SUDOC: 050612905
- NLA: 35170131
- NKC: jn20000700669
- BNE: XX1301113
- NTA: 068932936
- BIBSYS: 90163063
- CiNii: DA06657143
- Open Library: OL113565A
- PLWABN: 9810604760405606
- NUKAT: n02045554
- J9U: 987007262200105171
- LNB: 000243178
- NSK: 000594503
- CONOR: 56182627
- ΕΒΕ: 229889
- LIH: LNB:V*375653;=BP
- PWN: 3910050
- Britannica: biography/Maximilian-Felix-Ernst-Harden
- Hrvatska enciklopedija: 24385