Marek Pupiusz Pizon Frugi Kalpurnian
Marcus Pupius Piso Frugi Calpurnianus – polityk rzymski okresu schyłku republiki. Syn Lucjusza Kalpurniusza Pizona Frugi, pretora w 112 p.n.e. Około 90 p.n.e. adoptowany przez Marka Pupiusza[1] gdy ten był już bardzo stary[2]. W młodości oddawał się studiom retorycznym i filozoficznym. Jego nauczycielem był perypatetyk Staseas z Neapolu. Marek Tuliusz Cyceron wspomina[3], że codziennie uprawiał ćwiczenia retororyczne po łacinie i po grecku wraz ze swoimi przyjaciółmi: Kwintusem Pompejuszem Bityńskim i właśnie z Markiem Pupiuszem. Pod koniec 79 p.n.e. Marek Pupiusz odbył podróż do Grecji, prawdopodobnie razem z Cyceronem i jego bratem, sugeruje to wzmianka o ich wspólnym pobycie w Metaponcie[4]. W 84 p.n.e., po śmierci Korneliusza Cynny, poślubił wdowę po nim, Annię. Jednak w 81 p.n.e. rozwiódł się z nią, żeby przypodobać się Sulli. Wellejusz Paterkulus przeciwstawia jego postawę zachowaniu Cezara, który będąc zięciem Cynny, nie odtrącił jego córki z lęku przed represjami[5]. W 83 p.n.e. sprawował urząd kwestora. Został przydzielony do konsula Lucjusza Korneliusza Scypiona Azjatyckiego, ale odmówił przyjęcia obowiązków, zajmując inną pozycję w toczącej się wojnie domowej[6]. W 74 p.n.e. starał się o urząd edyla, ale przegrał wybory z Markiem Sejuszem, choć ten ostatni na skutek procesu sądowego stracił znaczną część majątku, spadając poniżej cenzusu ekwity[7]. W 72 p.n.e. sprawował funkcję pretora, a w roku następnym objął jako prokonsul namiestnictwo prowincji Hiszpania[8]. Po powrocie z prowincji odbył triumf, bez, według jego przeciwników, dostatecznych osiągnięć[9][10]. W 67 p.n.e. został legatem Pompejusza w wojnie z piratami. Prowadził działania wojenne w Bosforze i Propontydzie[11]. Pozostał legatem Pompejusza w wojnie z Mitrydatesem. Brał udział w 63 p.n.e. w zdobyciu Jerozolimy[12][13]. W 61 p.n.e. przy aktywnym poparciu Pompejusza został wybrany konsulem razem z Markiem Waleriuszem Messalą Nigrem[14]. Już na początku konsulatu mocno uraził Cycerona, nie pytając go jako pierwszego o zdanie w czasie dyskusji w senacie, co ustalało porządek zabierania głosu na cały rok[15]. Bronił Klodiusza oskarżonego o sprofanowanie misteriów ku czci Dobrej Bogini (Bona Dea). W grudniu 62 p.n.e. Klodiusz w kobiecym przebraniu wszedł do domu Cezara, ówczesnego najwyższego kapłana (pontifex maximus), gdzie odbywały się właśnie doroczne misteria ku czci Dobrej Bogini, i gdzie w tym czasie wstęp mężczyzn był zabroniony. Celem tej wizyty miała być schadzka z Pompeją, żoną Cezara[16][17]. Ostatecznie, dzięki przekupstwu, Klodiusz został uniewinniony[18]. Cyceron zwalczający Klodiusz, atakował też jego popleczników, w tym Pizona, i doprowadził do powzięcia przez senat uchwały odbierającej Pupiuszowi Pizonowi przeznaczoną już dla niego prowincję Syrię[19].
Mimo że Marek Pupiusz był przeciwnikiem politycznym Cycerona, który z pogardą wypowiadał się o działalności konsula z 61 p.n.e., po latach wprowadził Cyceron go do dialogu „Problemy najwyższego dobra i zła (De finibus)”. Opisuje w nim wycieczkę w czasie wspólnych studiów w Atenach do gaju, w którym Platon założył kiedyś Akademię. Pizon wygłasza wykłada o tym, co jest najwyższym dobrem według filozofii perypatetycznej.
Drzewo genealogiczne
Lucjusz Kalpurniusz Pizon Frugi | ||||||||||||||||||||
Lucjusz Kalpurniusz Pizon Frugi | ||||||||||||||||||||
Lucjusz Kalpurniusz Pizon Frugi | Marek Pupiusz Pizon Frugi Kalpurnian | |||||||||||||||||||
Gajusz Kalpurniusz Pizon Frugi | Marek Kalpurniusz Pizon Frugi | |||||||||||||||||||
Marek Licyniusz Krassus Frugi | ||||||||||||||||||||
Marek Licyniusz Krassus Frugi | ||||||||||||||||||||
Gnejusz Pompejusz Magnus | Marek Licyniusz Krassus Frugi | Lucjusz Kalpurniusz Pizon Frugi Licynianus | Licyniusz Krassus Skrybonian | Licynia Wielka | ||||||||||||||||
Licyniusz Skrybonian Kamerin | Gajusz Kalpurniusz Pizon Krassus Frugi Licynian | Licynia Preteksta | Lucjusz Skryboniusz Libon Rupilius Frugi | Licynia Kornelia Woluzja Torkwata | ||||||||||||||||
Gajusz Kalpurniusz Pizon Krassus Frugi Licynian | Kalpurnia Preteksta | Rupilia Faustina | Matidia Młodsza | |||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: DE ORATORE AD QVINTVM FRATREM; I, 104. [dostęp 2009-06-11]. (łac.).
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: For his house; 32. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: Brutus; 310. [dostęp 2009-06-16]. (łac.).
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: DE FINIBVS BONORVM ET MALORVM; 5,2. [dostęp 2009-06-16]. (łac.).
- ↑ Księga druga, 41. W: Wellejusz Paterkulus: Historia rzymska. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2006, s. 93. ISBN 83-04-04830-2.
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: Against Verres; 1,37. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Mowa w obronie Plancjusza. W: Marek Tulliusz Cyceron: Mowy. edycja komputerowa www.histurion.pl.
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: Flaccus, 6. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Kwintus Askoniusz Pedianus: IN SENATU CONTRA L. PISONEM; Pis_62. [dostęp 2009-06-11]. (łac.).
- ↑ Marek Tulliusz Cyceron: Piso, 62. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Appian: History of Rome: The Mithridatic Wars; 95. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Księga XIV;rozdział IV,2. W: Józef Flawiusz: Dawne dzieje Izraela. edycja komputerowa www.histurion.pl.
- ↑ Józef Flawiusz: THE WARS OF THE JEWS OR THE HISTORY OF THE DESTRUCTION OF JERUSALEM; Chapter 7,2. [dostęp 2009-06-11]. (ang.).
- ↑ Księga I, 2;35. W: Cezar: O wojnie galijskiej.
- ↑ Att, I 13. W: Marek Tulliusz Cycero: Wybór listów. Wrocław: Ossolineum – De Agostini, 2004, s. 21-22. ISBN 83-04-04742-X.
- ↑ Att, I 12. W: Marek Tulliusz Cycero: Wybór listów. Wrocław: Ossolineum – De Agostini, 2004, s. 20. ISBN 83-04-04742-X.
- ↑ Att, I 13-14. W: Marek Tulliusz Cycero: Wybór listów. Wrocław: Ossolineum – De Agostini, 2004, s. 23-28. ISBN 83-04-04742-X.
- ↑ Księga Trzydziestej Siódma. W: Kasjusz Dion Kokcejanus: Historia rzymska. edycja komputerowa www.histurion.pl.
- ↑ Att, I 16,8. W: Marek Tulliusz Cycero: Wybór listów. Wrocław: Ossolineum – De Agostini, 2004, s. 35. ISBN 83-04-04742-X.