Madame de La Fayette
![]() | |||
Imię i nazwisko urodzenia | Marie-Madeleine | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 18 marca 1634 | ||
Data i miejsce śmierci | 26 maja 1693 | ||
Zawód, zajęcie | pisarka | ||
![]() | |||
|
Marie-Madeleine Pioche de la Vergne, hrabina de La Fayette (Lafayette), lepiej znana jako Madame de La Fayette (Lafayette) (ur. 18 marca 1634 w Paryżu, zm. 26 maja 1693) – pisarka francuska okresu baroku, autorka Księżnej de Clèves (fr. La Princesse de Clèves), pierwszej francuskiej powieści psychologicznej poświęconej romansowi kobiety zamężnej.
Urodziła się w pomniejszej, lecz zamożnej rodzinie szlacheckiej – jej ojciec Marc Pioche de la Vergne był związany z otoczeniem kardynała Richelieu, a matka była córką królewskiego lekarza. W wieku 16 lat została damą dworu królowej Anny Austriaczki, zyskując wykształcenie literackie dzięki Gilles’owi Ménage’owi, u którego pobierała nauki włoskiego i łaciny. Wprowadził on ją w kręgi intelektualne salonów Madame de Rambouillet i Madeleine de Scudéry. W roku 1650 zmarł jej ojciec, zaś matka w tym samym roku wyszła za mąż za Renauda de Sévigné – wuja Marie de Sévigné, która przez całe życie pozostawała bliską przyjaciółką Marii.
W 1655 panna de la Vergne poślubiła François Motier, hrabiego de La Fayette – starszego od niej o osiemnaście lat, owdowiałego szlachcica, z którym miała dwóch synów, Ludwika i Armanda. Towarzyszyła mężowi w wiejskich majątkach w Owernii i Burbonii, choć odbywała również częste podróże do Paryża, gdzie obracała się w kręgach dworskich i sama stworzyła popularny salon intelektualny. Do jej grona towarzyskiego zaliczali się między innymi Henrietta Angielska (przyszła księżna d’Orléans, która poprosiła Marię o napisanie jej biografii), Antoine Arnauld oraz czołowi francuscy pisarze epoki: Jean Renaud de Segrais i biskup Pierre Daniel Huet. Nieco wcześniej, w okresie Frondy, La Fayette zawarła również przyjaźń z kardynałem de Retz.
Osiadłszy na stałe w Paryżu w 1659, wkrótce wydała anonimowo swój pierwszy utwór – opowiadanie Księżna de Montpensier (fr. La Princesse de Montpensier, 1662). Od 1665 blisko związana była z La Rochefoucauld, autorem Maksym, który przedstawił jej wielu ówczesnych luminarzy literatury, np. Racine’a i Boileau.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/TraitteZayde.jpg/180px-TraitteZayde.jpg)
W 1669 opublikowany został pierwszy tom hiszpańsko-mauretańskiego romansu Zaida, czyli historia hiszpańska (fr. Zaïde, histoire espagnole), który wprawdzie sygnowany był nazwiskiem Jeana Renaud de Segrais, lecz z niemal całkowitą pewnością autorstwo przypisuje się Marii de La Fayette (tom drugi wydano dopiero w 1671).
Najsłynniejszą powieścią Marii de La Fayette jest Księżna de Clèves, którą najpierw opublikowano anonimowo w marcu 1678. Odniosła ona wielki sukces czytelniczy i uważana jest za pierwszą prawdziwą powieść francuską – pierwowzór powieści psychologicznej szczegółowo analizującej romans mężatki[1]. Zdaniem Boya-Żeleńskiego była ona „ukoronowaniem stanowiska pani de La Fayette w intelektualnym świecie Paryża”[2].
Śmierć La Rochefoucauld w 1680 oraz męża pisarki w 1683 ograniczyły aktywność życia intelektualno-towarzyskiego La Fayette w latach późniejszych. Jej kolejne trzy utwory: Księżna de Tende (La Comtesse de Tende, 1718), Dzieje Henriety Angielskiej (Histoire d'Henriette d’Angleterre, 1720) oraz Pamiętniki z dworu francuskiego (Memoires de la Cour de France, 1731) wydano już pośmiertnie. Anonimowe bądź pod obcym nazwiskiem publikowanie jej utworów sprawiło, iż paryski „Mercure Galant” w jej nekrologu zamieścił znamienną uwagę: „Utrzymują, że miała udział w niektórych utworach czytanych przez publiczność z przyjemnością i zachwytem”[3].
Przypisy
- ↑ Po polsku w przekładzie T. Boya-Żeleńskiego w edycji wydawnictwa "Alfa" (Warszawa 1928).
- ↑ "Od tłumacza" w: M. de la Fayette: Księżna de Clèves, Warszawa 1928, s. XXIV.
- ↑ Cyt. za "Od tłumacza", jak wyżej, s. VIII.
Bibliografia
- Pierre Clarac: Littérature française. L’âge classique II, 1660-1680. Paris: Arthaud, 1969, s. 169-175.
- Henri Coulet: Le roman jusqu’à la Révolution. Paris: Armand Colin, 1967, s. 244-262.
Linki zewnętrzne
- Utwory Madame de La Fayette w serwisie Wolne Lektury
- Dzieła Madame de La Fayette w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000122831647
- VIAF: 95237212
- LCCN: n81103469
- GND: 118725939
- NDL: 00446595
- LIBRIS: qn240tf83fs26fz
- BnF: 11910266j
- SUDOC: 026956071
- SBN: CFIV010093
- NLA: 35553920
- NKC: jn20000700986
- BNE: XX1148272
- NTA: 068885822
- BIBSYS: 90764614
- CiNii: DA02041836
- Open Library: OL948700A, OL6742159A
- PLWABN: 9810552578005606
- NUKAT: n96224528
- J9U: 987007279966305171
- PTBNP: 58836
- CANTIC: a11419830
- LNB: 000058524
- NSK: 000001469
- CONOR: 20416099
- ΕΒΕ: 117843
- KRNLK: KAC199615678
- LIH: LNB:V*341991;=BN
- WorldCat: lccn-n81103469
- PWN: 3929821
- Britannica: biography/Marie-Madeleine-Pioche-de-la-Vergne-comtesse-de-La-Fayette
- Universalis: marie-madeleine-de-la-fayette
- БРЭ: 2134326
- NE.se: marie-madeleine-de-lafayette
- SNL: Marie_Madeleine_La_Fayette
- Catalana: 0051100
- DSDE: Marie-Madeleine_de_La_Fayette
- Hrvatska enciklopedija: 35082