Mącznica
![]() Mącznica lekarska | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | wrzosowce | ||
Rodzina | wrzosowate | ||
Rodzaj | mącznica | ||
Nazwa systematyczna | |||
Arctostaphylos Adanson Fam. 2: 165. Jul-Aug 1763 (nom. cons.)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
A. uva-ursi (Linnaeus) K. P. J. Sprengel[3] | |||
| |||
|
Mącznica (Arctostaphylos) – rodzaj roślin należących do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Należy tu 50–70 gatunków występujących głównie w Ameryce Północnej, z jednym przedstawicielem w Europie[4][5] – mącznicą lekarską (A. uva-ursi) występującą także w Polsce[6]. Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w południowo-zachodniej części Ameryki Północnej[2]. Liczne gatunki to pirofity[7].
Szereg gatunków kalifornijskich jest uprawianych, aczkolwiek rzadko poza południowo-zachodnią częścią USA[5]. A. pingens dostarcza także cenionego, zdobnego drewna. Mącznica lekarska wykorzystywana jest jako roślina lecznicza, garbarska, jej liście służyły do zaparzania naparów i wchodziły w skład mieszanek do palenia[7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Arctostaphylos_confertiflora_2.jpg/220px-Arctostaphylos_confertiflora_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Arctostaphylos_franciscana_3.jpg/220px-Arctostaphylos_franciscana_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Arctostaphylos_glauca_2.jpg/220px-Arctostaphylos_glauca_2.jpg)
- Pokrój
- Zawsze zielone krzewinki, krzewy, nawet małe drzewa[4] osiągające do 6 m wysokości[5]. Część gatunków to pirofity o węzłowato zgrubiałych pędach okrytych grubą korą, łatwo regenerujące po przejściu ognia.
- Łodyga
- Płożąca lub prosto się wznosząca. U gatunków pirofitycznych kora gruba, szorstka, szara, u innych zwykle cienka, czerwonawa. Gałązki nagie lub omszone, rzadko gruczołowate.
- Liście
- Twarde, całobrzegie (drobnoząbkowane tylko u A. pacifica), o blaszce liściowej eliptycznej lub jajowatej, zwykle płaskiej lub podwiniętej na brzegach, ogonek liściowy jest krótki lub brak go zupełnie.
- Kwiaty
- Zebrane w liczbie od 5 do 20 w groniaste kwiatostany. Kwiaty za młodu bywają wzniesione, ale podczas kwitnienia zawsze są zwieszone. Przysadki są trwałe, łuskowate lub liściokształtne. Kwiaty są 5-krotne (4-krotne u A. nummularia i A. sensitiva). Płatki korony całobrzegie, białe lub różowe. Pręcików zwykle 10 (rzadko 8) z ciemnoczerwonymi pylnikami, u nasady zwykle owłosione. Zalążnia z 2–10 zalążkami. Znamię główkowate.
- Owoce
- Kuliste, czerwone lub brązowe pestkowce z grubym, rzadko cienkim egzokarpem, mezokarp zwykle suchy, mączysty, endokarp wielonasienny (1–10 nasion)[8].
Systematyka
- Synonimy taksonomiczne
Mairania Desvaux, J. Bot. Agric. 1: 36. Jan 1813, Uva-Ursi Duhamel du Monceau, Traité Arbres Arbust. 2: 371. 1755[3].
- Pozycja systematyczna
W zależności od ujęcia systematycznego albo jedyny, albo jeden z sześciu rodzajów z podrodziny Arbutoideae Niedenzu w obrębie rodziny wrzosowatych (Ericaceae) z rzędu wrzosowców (Ericales)[2].
- Wykaz gatunków[9]
- Arctostaphylos acutifolia Eastw.
- Arctostaphylos andersonii A.Gray
- Arctostaphylos auriculata Eastw.
- Arctostaphylos australis Eastw.
- Arctostaphylos bakeri Eastw.
- Arctostaphylos × benitoensis Roof
- Arctostaphylos bolensis P.V.Wells
- Arctostaphylos canescens Eastw.
- Arctostaphylos catalinae P.V.Wells
- Arctostaphylos caucasica Lipsch.
- Arctostaphylos × cinerea Howell
- Arctostaphylos columbiana Piper
- Arctostaphylos confertiflora Eastw.
- Arctostaphylos cruzensis Roof
- Arctostaphylos densiflora M.S.Baker
- Arctostaphylos edmundsii J.T.Howell
- Arctostaphylos gabilanensis V.T.Parker & M.C.Vasey
- Arctostaphylos glandulosa Eastw.
- Arctostaphylos glauca Lindl.
- Arctostaphylos glutinosa B.Schreib.
- Arctostaphylos × helleri Eastw.
- Arctostaphylos hispidula Howell
- Arctostaphylos hookeri G.Don
- Arctostaphylos hooveri P.V.Wells
- Arctostaphylos imbricata Eastw.
- Arctostaphylos incognita J.E.Keeley & al.
- Arctostaphylos insularis Greene & Parry
- Arctostaphylos × jepsonii Eastw.
- Arctostaphylos klamathensi s S.W.Edwards, Keeler-Wolf & W.Knight
- Arctostaphylos × laxiflora A.Heller ex Eastw.
- Arctostaphylos luciana P.V.Wells
- Arctostaphylos malloryi (W.Knight & Gankin) P.V.Wells
- Arctostaphylos manzanita Parry
- Arctostaphylos × media Greene
- Arctostaphylos mendocinoensis P.V.Wells
- Arctostaphylos mewukka Merriam
- Arctostaphylos montereyensis Hoover
- Arctostaphylos moranii P.V.Wells
- Arctostaphylos morroensis Wiesl. & B.Schreib.
- Arctostaphylos myrtifolia Parry
- Arctostaphylos nevadensis A.Gray – mącznica newadyjska
- Arctostaphylos nissenana Merriam
- Arctostaphylos nortensis (P.V.Wells) P.V.Wells
- Arctostaphylos novoleontis Rehder
- Arctostaphylos nummularia A.Gray
- Arctostaphylos obispoensis Eastw.
- Arctostaphylos oblongifolia Howell
- Arctostaphylos ohloneana M.C.Vasey & V.T.Parker
- Arctostaphylos osoensis P.V.Wells
- Arctostaphylos otayensis Wiesl. & B.Schreib.
- Arctostaphylos × pacifica Roof
- Arctostaphylos pajaroensis J.E.Adams
- Arctostaphylos pallida Eastw.
- Arctostaphylos parryana Lemmon
- Arctostaphylos × parvifolia Howell
- Arctostaphylos patula Greene
- Arctostaphylos pechoensis (Abrams) Dudley ex Abrams
- Arctostaphylos peninsularis P.V.Wells
- Arctostaphylos pilosula Jeps. & Wiesl.
- Arctostaphylos pringlei Parry
- Arctostaphylos pumila Nutt.
- Arctostaphylos pungens Kunth
- Arctostaphylos purissima P.V.Wells
- Arctostaphylos refugioensis Gankin
- Arctostaphylos regismontana Eastw.
- Arctostaphylos × repens (Howell) P.V.Wells
- Arctostaphylos rudis Jeps. & Wiesl.
- Arctostaphylos silvicola Jeps. & Wiesl.
- Arctostaphylos stanfordiana Parry
- Arctostaphylos tomentosa (Pursh) Lindl.
- Arctostaphylos uva-ursi (L.) Spreng. – mącznica lekarska
- Arctostaphylos virgata Eastw.
- Arctostaphylos viridissima (Eastw.) McMinn
- Arctostaphylos viscida Parry
- Arctostaphylos wellsii W.Knight
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-08-07] (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2010-08-07].
- ↑ a b Mieczysław Czekalski: Wrzosy, Wrzośce i inne rośliny wrzosowate. Poznań: PWRiL, 2008, s. 159-160. ISBN 978-83-09-01032-6.
- ↑ a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Volume I. Trees and shrubs. London: MacMillan, 2002, s. 205. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 35, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 69, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Arctostaphylos. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-08-09]. (ang.).
- ↑ Arctostaphylos. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-12-16].
- Britannica: plant/manzanita
- БРЭ: 4195760
- SNL: Arctostaphylos
- DSDE: melbærris
- EoL: 38093
- Flora of China: 102495
- Flora of North America: 102495
- GBIF: 2882486
- identyfikator iNaturalist: 47179
- IPNI: 331363-2
- ITIS: 23467
- NCBI: 83607
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:331363-2
- Tela Botanica: 102657
- identyfikator Tropicos: 40018837
- USDA PLANTS: ARCTO3
- identyfikator taksonu Fossilworks: 56065
- CoL: 62CT9