Lnica janowcowata
![]() | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | okrytonasienne | ||||
Klasa | Magnoliopsida | ||||
Nadrząd | astropodobne | ||||
Rząd | jasnotowce | ||||
Rodzina | babkowate | ||||
Rodzaj | lnica | ||||
Gatunek | lnica janowcowata | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Linaria genistifolia (L.) Mill. Gard. Dict. ed. 8: n.º 14 (1768)[3] | |||||
| |||||
|
Lnica janowcowata (Linaria genistifolia (L.) Mill.) – gatunek rośliny z rodziny babkowatych. Występuje w środkowej i wschodniej Europie oraz w zachodniej i środkowej Azji. W Polsce w południowo-zachodniej części kraju, poza tym zawlekany.
Rozmieszczenie geograficzne
Zasięg gatunku obejmuje środkową i wschodnią Europę na zachodzie i północy sięgając po Austrię, Czechy, Polskę i Białoruś, a na południu po Włochy i Grecję. Dalej na wschód rośnie w Azji Mniejszej, w regionie Kaukazu, w południowej Rosji sięgając po zachodnią Syberię i Ałtaj, w Kazachstanie[4] i w północnej części chińskiego Regionu Autonomicznego Sinciang[5]. Jako gatunek introdukowany rośnie w Niemczech, USA i w Południowej Afryce[4][3].
W Polsce z liczniejszych stanowisk znany jest tylko w województwach dolnośląskim i opolskim oraz w południowej części lubuskiego. Poza tym zawlekany jest i rejestrowany na pojedynczych, rozproszonych stanowiskach na północy po okolice Szczecina, Poznania, Torunia i Warszawy[6]. Status gatunku w polskiej florze jest niejasny[7], jako niewątpliwie powstałe w wyniku zawleczenia przez ludzi uznawane są stanowiska spoza południowo-zachodniej części kraju (tam zaś możliwe, że występuje naturalnie)[8].
Morfologia
- Pokrój
- Roślina zielna z tęgim, rozgałęzionym korzeniem. Pęd nagi i sinozielony[8], prosto wzniesiony, zwykle rozgałęziający się w górnej części[5]. Osiąga od 30 do 100, rzadko do 120 cm wysokości[8][5][9].
- Liście
- Skrętoległe, sztywne i skórzaste. Blaszka kształtu lancetowatego, przy czym liście w dole pędu są szersze (do jajowatych) w górze węższe (do równowąskolancetowatych). Osiągają do 6,5 cm długości i 3 cm szerokości (na ogół ok. 3 cm długości i 1 cm szerokości[5]). U nasady są sercowate i obejmują łodygę, całobrzegie, na szczycie zaostrzone[8]. Użyłkowanie wyraźnie trójnerwowe[5], rzadziej nerwów jest 5 lub 7[8].
- Kwiaty
- Wyrastają w wydłużonych, luźnych gronach[8] lub wiechach[5] składających się z kilku lub wielu kwiatów[5]. Całe kwiatostany są nagie z wyjątkiem owłosionych, żółtych koron kwiatów[5]. Kwiaty osadzone są na szypułkach osiągających do ok. 5 mm długości i wsparte są dłuższymi od szypułek przysadkami[5]. Kielich z lancetowatymi, zaostrzonymi działkami do 6 mm długości. Korona grzbiecista, jasnożółta z ciemniejszą gardzielą. Osiąga do ok. 2 cm długości, z czego połowę stanowi wyprostowana ostroga[8]. Dolna warga w gardzieli pokryta jest białożółtymi włoskami[5]. Pręciki są cztery, dwusilne, i nagie poza krótkimi włoskami u nasady. Zalążnia kulista, naga, zwieńczona długą, cienką i nagą szyjką[8].
- Owoce
- Kulisto jajowate, nagie torebki osiągające do 5 mm długości[8]. Mniej lub bardziej wystające ponad trwałe działki kielicha[5]. Zawierają nasiona szarobrązowe[5], jajowate, o długości 1–1,2 mm, nieobłonione, ale ostro trójkanciaste, na powierzchni łupiny siatkowato pomarszczone[8][9].
- Liście
- Kwiatostan
- Kwiaty
- Owoce
Biologia i ekologia
Bylina. Rośnie w miejscach nasłonecznionych, piaszczystych i skalistych, w zaroślach i widnych lasach, na stepach, przydrożach i przytorzach[8]. Kwitnie od czerwca do września[8].
Systematyka i zmienność
W obrębie gatunku wyróżnianych jest poza podgatunkiem typowym 6 innych podgatunków[3]:
- Linaria genistifolia subsp. artvinensis P.H.Davis
- Linaria genistifolia subsp. confertiflora (Boiss.) P.H.Davis
- Linaria genistifolia subsp. euxina (Velen.) D.A.Sutton
- Linaria genistifolia subsp. polyclada (Fenzl) P.H.Davis
- Linaria genistifolia subsp. praealta (Boiss. & Balansa) P.H.Davis
- Linaria genistifolia subsp. sofiana (Velen.) Chater & D.A.Webb
W Polsce spotykany jest zwykle podgatunek typowy subsp. genistifolia. Podawany jako przejściowo, rzadko zawlekany podgatunek Linaria genistifolia subsp. dalmatica (L.) Maire & Petitm.[9] wyodrębniany jest jako osobny gatunek – lnica dalmacka Linaria dalmatica (L.) Mill.[10][11] (różni się szerszymi liśćmi i większymi kwiatami, osiągającymi od 2 do 5 cm długości)[9][8].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-06] (ang.).
- ↑ a b c Linaria genistifolia (L.) Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-19].
- ↑ a b Taxon: Linaria genistifolia (L.) Mill.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2021-02-19].
- ↑ a b c d e f g h i j k l Linaria genistifolia (Linnaeus) Miller. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-02-19].
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 333, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Władysław Wojewoda: Linaria Mill., Lnica. W: Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i Ziem Ościennych. T. X. Bogumił Pawłowski (red.). Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1963, s. 263.
- ↑ a b c d Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 414. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Linaria dalmatica (L.) Mill.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-19].
- ↑ WiesławW. Gawryś WiesławW., Słownik roślin zielnych : łacińsko-polski, Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 117, ISBN 978-83-925110-5-2, OCLC 297569208 .
- BioLib: 40832
- EoL: 467242
- EUNIS: 183054
- Flora of China: 210001023
- Flora of North America: 210001023
- FloraWeb: 3420
- GBIF: 5415013
- identyfikator iNaturalist: 181679
- IPNI: 804629-1
- ITIS: 33217
- NCBI: 309346
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2499565
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:804629-1
- identyfikator Tropicos: 29200065
- USDA PLANTS: LIGE
- CoL: 6QGKP