Komenda Rejonu Uzupełnień Katowice
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Sformowanie | 1924 |
Rozformowanie | 1939 |
Tradycje | |
Rodowód | PKU Katowice |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | Katowice |
Podległość | |
Skład | PKU typ I |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/KRU_DOK_V.jpg/240px-KRU_DOK_V.jpg)
Komenda Rejonu Uzupełnień Katowice (KRU Katowice) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie[1].
Historia komendy
26 marca 1924 roku został ogłoszony rozkaz O. I. Szt. Gen. 2124/Org. ministra spraw wojskowych w sprawie podziału terytorialnego Górnego Śląska na wojskowe okręgi poborowe. Rozkaz powoływał do życia Powiatową Komendę Uzupełnień Katowice. Okręg poborowy obejmował miasto Katowice i powiat katowicki[2][3]. 12 kwietnia 1924 roku w Dzienniku Personalnym MSWojsk. została ogłoszona obsada personalna komendy[4].
18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej[5], a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu[3]. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru[6][7]. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu[8].
Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej[6]. W skład PKU Katowice wchodziły trzy referaty: I) referat administracji rezerw, II) referat poborowy i referat inwalidzki[6]. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych[9][10][11].
12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty[12].
Od 1926 roku, obok ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność PKU Katowice normowała „Tymczasowa instrukcja służbowa dla PKU”, wprowadzona do użytku rozkazem MSWojsk. Dep. Piech. L. 100/26 Pob.[13]
W marcu 1930 roku PKU Katowice nadal podlegała Dowództwu Okręgu Korpusu Nr V i administrowała miastem Katowice oraz powiatem katowickim[14]. W grudniu tego roku PKU Katowice posiadała skład osobowy typu I[13].
19 marca 1932 roku ogłoszono nadanie Krzyża Niepodległości st. ogn. Feliksowi Łapuszkowi[a] z PKU Katowice[17][18].
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Katowice została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Katowice przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku[19], z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym[20]. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Katowice normowały przepisy służbowe MSWojsk. D.D.O. L. 500/Org. Tjn. Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień.
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr V, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień nie uległ zmianie i nadal obejmował miasto Katowice i powiat katowicki[1].
KRU Katowice była jednostką mobilizującą. Pod względem mobilizacji materiałowej była przydzielona do 73 pp w Katowicach. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” komendant rejonu uzupełnień był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji:
- baonu piechoty typ spec. nr 56,
- kompanii kolarzy typ spec. nr 52,
- kompanii kolarzy typ spec. nr 53.
Wymienione pododdziały miały być zmobilizowane w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym. Zawiązkiem baonu piechoty typ spec. nr 56 był batalion ON „Katowice” z całą kadrą zawodową oficerów i podoficerów[21].
Po ogłoszeniu mobilizacji KRU Katowice funkcjonowała na podstawie etatu pokojowego i nadal podlegała dowódcy OK V. Pod względem ewidencji i uzupełnień miała być przydzielona do Ośrodka Zapasowego 6 DP, a jej zaopatrywanie należało do dowódcy Armii „Kraków”[22][23].
Obsada personalna
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU Katowice i KRU Katowice, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w latach 1926 i 1938.
Komendanci | ||
---|---|---|
Stopień, imię i nazwisko | okres pełnienia funkcji | kolejne stanowisko (dalsze losy) |
płk kanc. Bronisław January Zaniewski | IV 1924 – II 1925[24] | komendant PKU Kalisz |
ppłk piech. Bolesław Józef Wincenty Zubrzycki | IV 1925[25] – 31 XII 1928[26] | przeniesiony w stan spoczynku |
ppłk piech. Witold Zasztowt | III 1929[27] – XI 1932[28][29] | komendant PKU Suwałki |
mjr piech. Konrad Żelazny | 14 XI 1932[29] – 31 XII 1938 | stan spoczynku |
mjr piech. Henryk Wincenty Jancarz[30] | był w III 1939 | internowany w obozie Eger na Węgrzech |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1924–1925[31][32] | |||
---|---|---|---|
I referent | mjr piech. Bolesław Józef Wincenty Zubrzycki | IV 1924 – IV 1925 | komendant PKU |
kpt. piech. Kazimierz Wilhelm Malewski | IV[25] – VIII 1925[33] | I referent PKU Nisko | |
kpt. kanc. Edmund Stobierski | VIII 1925[33] – II 1926 | kierownik I referatu | |
II referent | kpt. piech. Kazimierz Wilhelm Malewski | IV 1924 – IV 1925 | I referent |
kpt. kanc. Edmund Stobierski | IV[34] – VIII 1925 | I referent | |
por. piech. Marian Rodzaj[b] | VIII 1925[33] – II 1926 | referent | |
oficer instrukcyjny | por. / kpt. piech. Tadeusz Smołucha[c] | XI 1924 – VI 1925[39] | referent PW 23 DP |
oficer ewidencyjny na miasto Katowice | por. piech. Marian Rodzaj | 1 VIII 1924[40] – VIII 1925 | II referent |
oficer ewidencyjny na powiat katowicki | por. piech. Edmund Falkowski | od V 1925[41] | |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938[42][43][44][45] | |||
kierownik I referatu administracji rezerw | kpt. kanc. Edmund Stobierski | od II 1926 | |
kpt. kanc. Stanisław Gargas[d] | do 1 X 1932 | ||
kpt. piech. Adolf Pasterczyk | 1932[49] – po 5 VI 1935 | kierownik II referatu KRU Jasło | |
kierownik II referatu poborowego | por. piech. Edmund Falkowski | od II 1926 | |
por. piech. Marian Rodzaj | był w 1932 – 15 II 1939 | KRU Stryj | |
referent inwalidzki | por. san. Bolesław Pedzikiewicz | od II 1926 | |
referent | por. piech. Marian Rodzaj | od II 1926 | kierownik II referatu |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939[50][e] | |||
kierownik I referatu ewidencji | kpt. adm. (piech.) Tadeusz Kazimierz Ludwik Gawenda[f] | był w III 1939 | |
kierownik II referatu uzupełnień | kpt. piech. Bronisław Stefan Orłowski[g] | był w III 1939 | †29 IX 1939 Koszary[55] |
Uwagi
- ↑ Starszy ogniomistrz Feliks Łapuszek urodził się w 1897 roku. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach 5. kompanii 3 pułku piechoty Legionów Polskich. 5 lipca 1916 roku pod Wołczkiem dostał się do rosyjskiej niewoli[15]. W 1938 roku został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi po raz pierwszy. W dalszym ciągu był starszym ogniomistrzem[16].
- ↑ Więcej informacji biograficznych w: Komenda Rejonu Uzupełnień Stryj.
- ↑ Tadeusz Smołucha (ur. 21 czerwca 1888, zm. 8 października 1943 w Oflagu VII A Murnau[35]). W czasie służby w 5 Dywizji Strzelców Polskich używał pseudonimu „Tadeusz Janicki”[36]. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 roku w korpusie oficerów piechoty. W 1928 roku pełnił służbę w 23 Dywizji Piechoty w Katowicach. Był odznaczony Medalem Międzysojuszniczym „Médaille Interalliée”[37], a 5 sierpnia 1937 roku został odznaczony Krzyżem Niepodległości[38].
- ↑ Stanisław Gargas z dniem 1 października 1932 roku został skierowany na czteromiesięczną praktykę u płatnika 73 pp[46]. Po zakończeniu praktyki został przeniesiony do 18 pp w Skierniewicach na stanowisko płatnika[47], a z dniem 15 sierpnia 1933 roku przeniesiony do korpusu oficerów intendentów[48]. W marcu 1939 roku pełnił służbę w 6 psp w Samborze na stanowisku oficera gospodarczego.
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku[51].
- ↑ Kpt. adm. (piech.) Tadeusz Kazimierz Ludwik Gawenda (ur. 23 sierpnia 1894[52]) w styczniu 1934 roku ogłoszono jego przydział z 11 pp do PKU Stanisławów w celu odbycia praktyki w służbie uzupełnień[53]. Po przeniesieniu kpt. piech. Piotra Gadzińskiego w stan spoczynku (30 czerwca 1934 roku) objął obowiązki kierownika I referatu i zastępcy komendanta PKU Stanisławów. Po czerwcu 1935 roku został przeniesiony do KRU Katowice.
- ↑ Bronisław Stefan Orłowski ur. 3 września 1897 roku, kapitan ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku w korpusie oficerów piechoty, odznaczony Medalem Niepodległości, w 1932 roku w 69 pp w Gnieźnie[54]. W kampanii wrześniowej był dowódcą kompanii ckm w baonie KOP „Sienkiewicze”[55].
Przypisy
- ↑ a b Dz.U. z 1939 r. nr 20, poz. 131.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1924 roku, poz. 178.
- ↑ a b Dz.U. z 1925 r. nr 37, poz. 252.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 37 z 12 kwietnia 1924 roku, s. 210.
- ↑ Dz.U. z 1924 r. nr 61, poz. 609.
- ↑ a b c Jarno 2001 ↓, s. 169.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, autor użył sformułowania „wszystkie czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przeszły do władz administracyjnych”, co nie odpowiadało podziałowi kompetencji władz wojskowych i cywilnych, określonych we wspomnianych aktach prawa.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393–394.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 7-20.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, wg autora stanowiska oficerów ewidencyjnych, po krótkotrwałym przydzieleniu ich do władz administracyjnych, zostały zniesione w 1925 roku.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 169, autor także datuje zniesienie stanowisk oficerów ewidencyjnych na rok 1925, co stoi w sprzeczności z ogłoszoną 4 lutego 1926 roku obsadą służby poborowej na stopie pokojowej.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 1-10.
- ↑ a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
- ↑ Dz.U. z 1930 r. nr 31, poz. 270.
- ↑ VII Lista strat Legionów Polskich. Piotrków: Centralny Urząd Ewidencyjny Legionów Polskich przy Departamencie Wojskowym NKN, 1916-10-01, s. 13.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 31 października 1938 roku, s. 10.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 19 marca 1932 roku, s. 200.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 296, poz. 391.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 173.
- ↑ Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 735.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 796.
- ↑ Zarzycki 1995 ↓, s. 244.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 14 lutego 1925 roku, s. 75.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 1 kwietnia 1925 roku, s. 184.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 384.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 91.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 226, zatwierdzony na stanowisku komendanta.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 430.
- ↑ Jancarz Henryk Wincenty. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2024-01-08].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 37 z 12 kwietnia 1924 roku, s. 210–211, wymieniony został również urzędnik wojsk. XI rangi Emil Mosler, jako oficer ewidencyjny miasta Katowice. 17 czerwca 1924 roku ogłoszono, że była to pomyłka drukarska.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1334.
- ↑ a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 81 z 1 sierpnia 1925, s. 448.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 5 kwietnia 1925 roku, s. 191.
- ↑ Polskie miejsca pamięci i groby wojenne w Niemczech. FPNP. [dostęp 2019-05-29].
- ↑ Pseudonimy oficerów i żołnierzy V dywizji wojska polskiego na Syberii. „Panteon Polski”. 44, s. 6, maj 1928. Lwów: Zarząd Okręgu Związku Legionistów Polskich we Lwowie.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 136, 209.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 178, poz. 294.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 65 z 18 czerwca 1925 roku, s. 328.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 56 z 17 czerwca 1924 roku, s. 331.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 27 maja 1925 roku, s. 286.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 12.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 514.
- ↑ Lista starszeństwa 1933 ↓, s. 17, 47, 89.
- ↑ Lista starszeństwa 1935 ↓, s. 17, 46, 89.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 436.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 88.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 15 września 1933 roku, s. 178.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 417.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 849.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 30, sprostowano imię i datę urodzenia z „Tadeusz ur. 22 sierpnia 1894” na „Tadeusz Kazimierz Ludwik ur. 23 sierpnia 1894”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 9.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 65, 597.
- ↑ a b Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2024-01-08].
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1 lipca 1933. Warszawa: Przegląd Piechoty, 1933.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwca 1935. Dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty”. Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa, 1935. [dostęp 2016-06-05].
- Witold Jarno: Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939. Łódź: Wydawnictwo „Ibidem”, 2001. ISBN 83-88679-10-4.
- Henryk Moczyński: Służba poborowa. W: Dziesięciolecie Odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918–1928. Henryk Stanisław Mościcki (red.) Włodzimierz Dzwonkowski (red.) Tadeusz Bałaban (red.). Warszawa: Tadeusz Złotnicki, 1928, s. 391–394.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
- Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3.
- p
- d
- e