Kaparowate
![]() Kapary cierniste | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | kapustowce | ||
Rodzina | kaparowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Capparaceae Juss. Gen. Pl.: 242. 4 Aug 1789[3] | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Boscia_foetida_subsp._rehmanniana03.jpg/220px-Boscia_foetida_subsp._rehmanniana03.jpg)
Kaparowate (Capparaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu kapustowców. Obejmuje ok. 30 rodzajów z co najmniej 324 gatunkami rozpowszechnionymi w strefie międzyzwrotnikowej i sięgającymi do strefy klimatu umiarkowanego – po południową Europę i Stany Zjednoczone w Ameryce Północnej[4]. Najbardziej zróżnicowane w Brazylii[5]. Odgrywają istotną rolę w okresowo suchych lasach podrównikowych[4]. Pąki kwiatowe kaparów ciernistych marynowane w occie, oliwie lub winie bądź konserwowane w soli stanowią przyprawę o słodko-kwaśnym, lekko pikantnym smaku, nazywaną kaparami[6]. Spożywane są także marynowane owoce i pędy innych gatunków, zwłaszcza w obszarze śródziemnomorskim. W Australii jadalne są owoce Capparis mitchellii. Niektóre drzewiaste gatunki z rodzaju Capparis dostarczają twardego drewna użytkowego. Rośliny z rodzajów Capparis i Steriphoma uprawiane bywają jako ozdobne[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Indian_Cadaba_%28Cadaba_fruticosa%29_flower_in_Hyderabad%2C_AP_W_IMG_7546.jpg/220px-Indian_Cadaba_%28Cadaba_fruticosa%29_flower_in_Hyderabad%2C_AP_W_IMG_7546.jpg)
- Pokrój
- Krzewy i drzewa, zwykle bezbronne, rzadko cierniste[4], niektóre gatunki są częściowo pnące[5].
- Liście
- Skrętoległe, ułożone na pędzie spiralnie lub w dwóch rzędach. Przylistki, jeśli są obecne, są łuskowate. Na ogonkach liściowych często występują miodniki, czasem także kolce. Blaszka liściowa jest całobrzega, pojedyncza, trójlistkowa lub dłoniasto złożona[4].
- Kwiaty
- Obupłciowe, zwykle promieniste, czasem lekko grzbieciste, zebrane są w szczytowe lub wyrastające w kątach liści grona, baldachogrona, rzadziej rozwijają się pojedynczo. Działki kielicha w liczbie czterech, są wolne i zwykle trwałe. Także płatki korony występują w liczbie czterech i są wolne. Dno kwiatowe często tworzy zgrubiały pierścień z miodnikami. Pręcikowie i słupkowie często jest wyniesione na androgynoforze. Pręciki są liczne – od 6 do ponad 250, o często długich, wolnych nitkach. Zalążnia powstaje z jednego owocolistka, ale jest dwukomorowa. Szyjka słupka jest krótka i gruba, zwieńczona pojedynczym, główkowatym znamieniem[4].
- Owoce
- Torebki otwierające się jedną lub dwiema klapami oraz jagody[4].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina siostrzana w stosunku do grupy obejmującej kapustowate i Cleomaceae w obrębie rzędu kapustowców. Do niedawna wyróżniana była jako rodzina siostrzana kapustowatych, ale w takim ujęciu takson miał charakter parafiletyczny. Wyłączenie części rodzajów (dawniej podrodzina Cleomoideae) w odrębną rodzinę Cleomaceae pozwoliło utrzymać rodzinę jako takson monofiletyczny[2]. Tu też dawniej włączano rośliny wyodrębniane obecnie jako osobne rodziny – Koeberlinia (→ Koeberliniaceae), Pentadiplandra (→ Pentadiplandarceae), Setchellanthus (→ Setchellanthaceae), Tovaria (→ Tovariaceae). Z kolei włączane tu plemię Stixidae i rodzaj Forchhammeria okazały się być bliżej spokrewnione (zagnieżdżone w drzewie filogenetycznym) z rodziną rezedowatych[4].
kapustowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kaparowate (Capparaceae Juss.)[7].
- Wykaz rodzajów[8]
- Anisocapparis Cornejo & H. H. Iltis
- Apophyllum F. Mueller
- Atamisquea Hooker & Arnott
- Bachmannia Pax
- Beautempsia Gaudichaud
- Belencita H. Karsten
- Boscia Lamarck
- Buchholzia Engler
- Cadaba Forssk.
- Calanthea (de Candolle) Miers
- Capparicordis Iltis & Cornejo
- Capparis L. – kapary
- Cladostemon A. Braun & Vatke
- Crateva L.
- Cristatella Nuttall
- Cynophalla J. Presl
- Dhofaria A. G. Miller
- Dipterygium Decaisne
- Hispaniolanthus Cornejo & H. H. Iltis
- Maerua Forssk.
- Mesocapparis (Eichler) Cornejo & H. H. Iltis
- Monilicarpa Cornejo & H. H. Iltis
- Morisonia L.
- Neothorelia Gagnepain
- Poilanedora Gagnepain
- Puccionia Chiov.
- Ritchiea G. Don
- Sarcotoxicum Cornejo & H. H. Iltis
- Steriphoma Sprengel
- Thilachium Loureiro
- Wislizenia Engelmann
- Pozycja w systemie Takhtajana (1997)
Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta), klasa Magnoliopsida, podklasa ukęślowe (Dilleniidae), nadrząd Violanae, rząd kaparowce (Capparales), rodzina kaparowate (Capparaceae).
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-10-24] (ang.).
- ↑ James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – C. University of Maryland. [dostęp 2016-05-12].
- ↑ a b c d e f g h Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 412-413. ISBN 978-1-842466346.
- ↑ a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 54-56. ISBN 83-7079-779-2.
- ↑ Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ Crescent Bloom: Capparaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-05-14]. (ang.).
- ↑ List of Genera in CAPPARACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-10-24] (ang.).
- Britannica: plant/Capparaceae
- SNL: kapersfamilien
- EoL: 4220
- Flora of China: 10158
- Flora of North America: 10158
- GBIF: 3111
- identyfikator iNaturalist: 47847
- IPNI: 30001562-2
- ITIS: 22601
- NCBI: 301453
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30001562-2
- Tela Botanica: 101011
- identyfikator Tropicos: 42000135
- identyfikator taksonu Fossilworks: 183035
- CoL: 7PH