Kamienica Ignacego Partowicza w Warszawie
![]() | |||
![]() Kamienica od strony ul. Chłodnej (2023) | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Warszawa | ||
Adres | ul. Żelazna 75a | ||
Styl architektoniczny | modernizm | ||
Architekt | Edward Herstein | ||
Kondygnacje | 6 | ||
Rozpoczęcie budowy | 1937[2] | ||
Ukończenie budowy | 1938[3] | ||
Zniszczono | |||
Odbudowano | 1958–1959 | ||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Kamienica Ignacego Partowicza[4] – kamienica znajdująca się przy ul. Żelaznej 75a róg ul. Chłodnej w Warszawie.
Opis
Nowoczesny, 5-piętrowy budynek z półkolistym narożnikiem i podcieniami z kolumnami od strony ul. Chłodnej, został wzniesiony w latach 1937–1938 według projektu Edwarda Hersteina. W konstrukcji zastosowano m.in. strop Kleina, co zwiększyło wytrzymałość na obciążenia i pozwoliło na zaprojektowanie w budynku większych pomieszczeń[5].
W czasie II wojny światowej w kamienicy znajdował się posterunek żandarmerii niemieckiej tzw. Nordwache, z którego m.in. w latach 1940–1942 Niemcy nadzorowali skrzyżowanie ulic Chłodnej i Żelaznej, stanowiące do stycznia 1942 (otwarcie kładki nad ul. Chłodną) jedyne oficjalne połączenie między małym a dużym gettem.
W czasie powstania warszawskiego, 3 sierpnia 1944, Nordwache została zdobyta przez żołnierzy z batalionu „Chrobry I”[6]. Wzięto do niewoli ok. 40 jeńców oraz wiele broni (m.in. kilkadziesiąt karabinów, kilka karabinów maszynowych, granaty i amunicję)[7]. Z piwnic, zamienionych przez Niemców na więzienie, uwolniono kilkadziesiąt osób[7].
W lutym 2011 kamienica została wpisana do rejestru zabytków[1].
Upamiętnienia
- Na budynku (od strony ul. Chłodnej) znajduje się tablica upamiętniająca zdobycie 3 sierpnia 1944 siedziby żandarmerii niemieckiej Nordwache[8].
- Na chodniku ul. Żelaznej, przy dawnym wejściu do Nordwache, umieszczono obrys znajdującego się w tym miejscu niemieckiego bunkra.
- Naprzeciwko kamienicy (na ul. Chłodnej) znajdował się mural Tam była kładka odsłonięty 21 kwietnia 2007 przez Marka Edelmana[9].
Galeria
- Drewniana kładka nad Chłodną łącząca małe i duże getto (1942). W głębi widoczna kamienica Partowicza
- Wejście do Nordwache (od strony ul. Żelaznej), po lewej widoczny niemiecki bunkier
- Upamiętnienie bunkra na chodniku ul. Żelaznej
- Tablica pamiątkowa na budynku
Przypisy
- ↑ a b Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) − stan na 30 czerwca 2023 roku. Woj. mazowieckie (Warszawa). [w:] Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 75. [dostęp 2023-07-15].
- ↑ Kamienica w serwisie Warszawa1939.pl (stan na 04.12.2013).
- ↑ Kamienica w serwisie Warszawa1939.pl (stan na 04.12.2013).
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2. Canaletta-Długosza. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, s. 43. ISBN 83-9066291-4.
- ↑ Artur Nadolski: Pani Chłodna (Opowieść o warszawskiej ulicy). Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2008, s. 192. ISBN 978-83-11-11258-2.
- ↑ Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 109.
- ↑ a b Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2005, s. 90. ISBN 83-11-09261-3.
- ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 365. ISBN 83-912463-4-5.
- ↑ Mural "Tam była kładka". Urząd Dzielnicy Wola m.st. Warszawy, 24 kwietnia 2007. [dostęp 2013-12-04].
Linki zewnętrzne
- Kamienica w serwisie FotoPolska.pl