Käthe Schirmacher
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 sierpnia 1865 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 18 listopada 1930 | ||
Zawód, zajęcie | pisarka, działaczka polityczna | ||
Narodowość | niemiecka | ||
|
Käthe Schirmacher (ur. 6 sierpnia 1865 w Gdańsku, zm. 18 listopada 1930 w Merano) – niemiecka pisarka, radykalna feministka, a potem nacjonalistyczna działaczka polityczna, jedna z pierwszych Niemek i prawdopodobnie pierwsza gdańszczanka ze stopniem naukowym doktorskim[1][2].
Życiorys
Życie prywatne
Była córką Richarda Albrechta Schirmachera, gdańskiego kupca i założyciela firmy handlowo-żeglugowej Th. Schirmacher[3]. W jej dawnym domu w Gdańsku współcześnie znajduje się sklep-galeria artystyczna[2].
Susanne Kinnebrock w biografii Schirmacher pisała, że działaczka była publicznie znana jako biseksualna. W swoich wypowiedziach i tekstach Schirmacher pisała o pogardzie dla mężczyzn, jaką odczuwała, głównie ze względu na patriarchat i nierówności społeczne względem kobiet. Schirmacher nigdy nie wyszła za mąż. W związku z oczekiwania związanymi z wąskimi rolami płciowymi odmawiała wyjścia za mąż. Od 40 roku życia łagodniej oceniała małżeństwo, ale nigdy nie rozważała go jako swojej drogi[4].
Od 1910 Schirmacher mieszkała w Warlow z przyjaciółką Clarą Schleker[5]. Można uznać, że partnerkami zostały w 1906. Utrzymywały kontakt korespondencyjny, potem pomieszkiwały razem[4]. Ich wspólne zamieszkanie w Meklemburgii odbiło się w Niemczech sporym echem[2]. Przez jakiś czas w literaturze naukowej utrzymywano, że Schirmacher i Schleker były jedyną znaną parą lesbijską w pierwszej fali ruchu kobiet w Niemczech[4], co nie jest prawdą[6]. Związek Schirmacher i Schleker można skategoryzować jako małżeństwo bostońskie popularne w XIX i na początku XX wieku: związek wykształconymi kobietami, często działającymi w ruchu feministycznym, często o znacznej różnicy wieku lub gdy jedna pozostawała w separacji z mężem, zazwyczaj niezależnych finansowo, wspierających się w działalności zawodowej i podzielających pragnienie samostanowienia i niezależnego życia. Niemniej Clara Schleker w listach Schirmacher opisywana jest głównie jako gospodyni domowa, rzemieślniczka, sekretarka i kochanka, rzadziej jako działaczka ruchu kobiecego, polityczka czy pisarka[4].
Już wcześniej Schirmacher wiązała się z kobietami: w czasie pobytu w Zurychu, a potem w Paryżu, mieszkała z Margarethe Böhm. Nic nie wskazuje na ich fizyczny związek, ale istnieje wiele odniesień, że żyły jako w małżeństwie. Związek Böhm i Schirmacher zakończył się w 1896 z powodu problemów zdrowotnych tej pierwszej. Od 1898 Margerethe związała się z Paulem Joachimsohnem. Pobrali się w 1902. W 1923 kobiety zerwały kontakt z powodu jawnego antysemityzmu Schirmacher[4].
Od 1895 z Schirmacher i Böhm przyjaźniła się Henriette Josephson. Od 1901 stan zdrowia Josephson pogarszał się, co było przyczyną rozstania Schirmacher i Josephson. Kobiety odwiedzały się później. I ten, i poprzedni związek Schirmacher nie były ukrywany przed rodziną. Partnerki Schirmacher prowadziły korespondencję z jej rodziną. W obu relacjach widać nierównowagę: Schirmacher jako osoba publiczna, Böhm lub Josephson jako gospodyni domowa W przypadku Böhm związek rozwinął się prawdopodobnie z relacji nauczycielka – uczennica[4].
Następnie Schirmacher związała się z Henri Chastenet, która prawdopodobnie pomogła Schirmacher w pracy nad biografią Woltera i przy innych publikacjach po francusku. Nie zachowała się prawie żadna bezpośrednia korespondencja między kobietami, ale matka Schirmacher pisała, że kobiety znały się od 11 roku życia. W czasie związku z Chastenet Schirmacher korespondowała już z Schleker[4]. Hanna Krüger przypisuje Henri Chastenet wpływ na zmianę poglądów Schirmacher na bardziej konserwatywne i rozwój myślenia antysemickiego[7].
Käthe Schirmacher zmarła podczas podróży po Merano[5]. Została pochowana na cmentarzu w Merano[2].
Edukacja i kariera
Skończyła gdańskie seminarium nauczycielskie[2]. Do 1887 studiowała romanistykę na Uniwersytecie Paryskim. W czasie pobytu w mieście była korespondentką „Danziger Zeitung”. Pisała o emancypacji kobiet we Francji. Nawiązała kontakt ze związkiem kobiet Verein Frauenwohl[1]. W latach 1888–1889[8] pracowała jako nauczycielka w Liverpoolu[5], ale choroba gardła uniemożliwiła jej karierę pedagogiczną[8]. Po powrocie do Gdańska w 1890 zaczęła uczyć na kursach dla kobiet[2]. Następnie zaczęła studia romanistyczne na Uniwersytecie w Zurychu. W 1895 uzyskała stopień naukowy doktorki na podstawie rozprawy o XVII-wiecznym pisarzu Teofilu du Vian[1]. Potem trafiła do Egiptu[8]. Zlecenie napisania biografii Woltera umożliwiło jej przeprowadzkę do Paryżu[5]. Książkę wydano w 1898. Do dziś jest aktualna i wznawiana[1].
Działalność feministyczna
Zasłynęła jako działaczka międzynarodowego ruchu na rzecz praw kobiet[1]. W 1890 nawiązała kontakt z Towarzystwem Walki o Prawa Kobiet[2]. W 1893 wyjechała do Stanów Zjednoczonych[8]. Wzięła udział w międzynarodowym kongresie kobiet w Chicago[1], gdzie wygłosiła przemówienie o perspektywach małżeńskich kobiet w cesarskich Niemczech[8].
We wrześniu 1896 w „Journal des Débats” pojawił się jej czteroczęściowy raport na temat Międzynarodowego Kongresu Kobiet w Berlinie. W „Revue Bleue” opublikowała esej Le féminisme à l'université de Zurich. Prawdopodobnie publikowała w innych francuskich gazetach i periodykach[8]. Była korespondentką gazet austriackich i niemieckich[2]. W 1896 wydała książkę Herrenmoral und Frauenhalbheit (Moralność mężczyzn i połowiczność kobiet), w której w fikcyjnych listach do brata krytykowała dwulicowość społeczeństwa, opisując nierówności społeczne względem kobiet[1]. W tym samym roku uczestniczyła i przemawiała na Kongresie Feministycznym w Paryżu, potem na Międzynarodowym Kongresie Feministycznym w Berlinie, który zrelacjonowała w „Journal des Débats”[8]. Trzy lata później była jedną ze współzałożycielek organizacji Verband Fortschrittlicher Frauenvereine (Związek Postępowych Stowarzyszeń Kobiecych)[1]. Była honorową sekretarką organizacji[8].
W 1902 opublikowała tekst na temat pracy zawodowej kobiet we Francji, dwa lata później zajęła się pracą domową kobiet[8]. W 1904 współzakładała Velbund für Frauenstimmrecht (Światowy Związek Praw Wyborczych Kobiet). W 1905 wydała książkę Die moderne Frauenbewegung (Nowoczesny ruch wyzwolenia kobiet). Była to panorama i porównanie ruchów społecznych kobiet w USA, Francji, Wielkiej Brytanii, Szwecji i Rosji. Uczestniczyła w Międzynarodowym Kongresie Feministycznym w Londynie w 1909[1]. Wkrótce wdała się w spór z Anitą Augspurg i Lidą Gustavą Heymann w sprawie tego, jak opisać angielski ruch sufrażystek. Mimo tego w 1912 wydała książkę Die Suffragettes[5].
Działalność polityczna
Z czasem przyjęła poglądy konserwatywno-nacjonalistyczne, czego dawne koleżanki z ruchu feministycznego nie mogły jej wybaczyć[1]. Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej Schirmacher analizowała sytuację polityczną Europy i podkreślała niebezpieczeństwa dla tzw. niemieckiego Wschodu. Po zakończeniu wojny pisała teksty w czasopismach „Marchia Wschodnia” i „Duch pogranicza”. Teksty odbijały się szerokim echem i padały na podatny grunt ze względu na oburzenie postanowieniami traktatu wersalskiego, który krytykowała[2]. Nie zgadzała się z utworzeniem Wolnego Miasta Gdańska i przebiegiem nowych granic wschodniej części Niemiec[3].
W dniu 4 lutego 1919 została wybrana jako reprezentantka Gdańska i Prus Zachodnich do Zgromadzenia Narodowego w Weimarze. Należała do partii niemiecko-narodowej[3][9]. Jej mandat poselski wygasł w 1920[2]. Swoje poglądy publikowała w rozprawie Die Geknechteten[3], wydanej w 1922[10], wydrukowanej rok później pracy Die Ostmark oraz wydanej w 1924 publikacji Grenzmarkgeist[3].
Prezydent Republiki Weimarskiej Paul von Hindenburg w 1926 w nagrodę za działalność publicystyczną nadał jej dożywotnią pensję honorową[2].
Dorobek literacki
W jej dorobku mieszczą się także pamiętnik Danziger Bilder (1908)[11] (opis Gdańska z perspektywy nastolatki)[2], który doczekał się również polskiej wersji pt. Obrazki Gdańskie (2017)[12], oraz nowela Heinrich Wilhelm Schirmacher – merkwürdige Begebenheiten seines Lebens[3]. W 1921 opublikowała wspomnienia pt. Flammen (Płomienie)[1].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k BarbaraB. Borowiak BarbaraB., DominikaD. Ikonnikov DominikaD., AnnaA. Sadowska AnnaA., Gdańskie emancypantki, [w:] EwaE. Furgał (red.), Szlaki kobiet. Przewodniczka po Polsce emancypantek, issuu.com, Kraków 2015, s. 9–21 [dostęp 2022-01-07] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l NataliaN. Klimczak NataliaN., Käthe Schirmacher: wyboiste drogi gdańskiej sufrażystki [online], Damosfera, 28 marca 2022 [dostęp 2022-11-20] (pol.).
- ↑ a b c d e f MarekM. Andrzejewski MarekM., SCHIRMACHER KÄTHE – Encyklopedia Gdańska [online], www.gedanopedia.pl [dostęp 2021-05-22] .
- ↑ a b c d e f g ElisaE. Heinrich ElisaE., (Gegen-)Hegemoniale Praktiken und Positionierungen. Entwürfe von Intimität und Beziehung, [w:] JohannaJ. Gehmacher, ElisaE. Heinrich, CorinnaC. Oesch (red.), Käthe Schirmacher: Agitation und autobiografische Praxis zwischen radikaler Frauenbewegung und völkischer Politik, Wien: Böhlau Verlag GmbH & Co. KG, Wien Köln Weimar, 2018, s. 194–260 .
- ↑ a b c d e Käthe Schirmacher [online], www.fembio.org [dostęp 2021-05-22] (niem.).
- ↑ MarshaM. Meskimmon MarshaM., We Weren't Modern Enough: Women Artists and the Limits of German Modernism, University of California Press, 14 października 1999, ISBN 978-0-520-22134-5 [dostęp 2022-11-20] (ang.).
- ↑ HannaH. Krüger HannaH., Die unbequeme Frau. Käthe Schirmacher im Kampf für die Freiheit der Frau und die Freiheit der Nation 1865–1930, Berlin 1936 .
- ↑ a b c d e f g h i KarenK. Offen KarenK., Kaethe Schirmacher, Investigative Reporter & Activist Journalist: The Paris Writings, 1895–1910, „Journal of the Western Society for French History”, 39, 2011, ISSN 2573-5012 [dostęp 2022-01-07] .
- ↑ AnkeA. Walzer AnkeA., Käthe Schirmacher. Eine deutsche Frauenrechtlerin auf dem Wege vom Liberalismus zum konservativen Nationalismus, Pfaffenweiler: Centaurus-Verlagsgesellschaft, 1991, ISBN 3-89085-399-4, OCLC 25691896 [dostęp 2022-11-20] .
- ↑ „Die Geknechteten” (Schirmacher Dr) – Buch antiquarisch kaufen – A015vqWM01ZZQ [online], www.booklooker.de [dostęp 2021-05-22] (niem.).
- ↑ KätheK. Schirmacher KätheK., Danziger Bilder. Ein Kinderbuch, Leipzig, 1908 [dostęp 2021-05-22] .
- ↑ ArthurA. Bendrat ArthurA., Jerzy WawrzyniecJ.W. Sawicki Jerzy WawrzyniecJ.W., JacekJ. Borkowicz JacekJ., Obrazki gdańskie, wyd. 1, Gdańsk: Gdański Kantor Wydawniczy, 2017, ISBN 978-83-62129-04-1, OCLC 1022829646 [dostęp 2021-05-22] .
- ISNI: 0000000109031784
- VIAF: 54948207
- LCCN: n90654104
- GND: 118986589
- BnF: 132067171
- SUDOC: 236549685
- NKC: jx20100617013
- DBNL: schi215
- NTA: 154250023
- CiNii: DA05786606
- Open Library: OL6889308A, OL1842707A
- PLWABN: 9810614689905606
- NUKAT: n2002093841
- J9U: 987007279768405171
- CONOR: 95776355
- ΕΒΕ: 120949
- LIH: LNB:IVD;=1A
- NE.se: käthe-schirmacher