Jerzy Kreczmar
Data i miejsce urodzenia | 9 października 1902 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 24 lutego 1985 | ||
Zawód | reżyser, eseista | ||
Współmałżonek | Felicja Kasman | ||
Lata aktywności | 1937–1983 | ||
Zespół artystyczny | |||
Teatr Współczesny w Warszawie | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Jerzy Kreczmar (ur. 9 października 1902 w Warszawie, zm. 24 lutego 1985 tamże) – polski reżyser, eseista, teatrolog i pedagog; wieloletni kierownik literacki Teatru Współczesnego w Warszawie, współpracownik Erwina Axera; dyrektor Teatru Polskiego Radia (1948–1949), dyrektor Teatru Polskiego w Warszawie (1966–1968); wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego oraz PWST w Warszawie.
Jest uważany za jednego z najważniejszych inscenizatorów światowej klasyki w historii polskiego teatru[1].
Życiorys
Ukończył studia w zakresie polonistyki i filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. W 1930 r. uzyskał doktorat z filozofii, promotorem jego pracy O przenośnym znaczeniu wyrazów był profesor Tadeusz Kotarbiński. Zanim poświęcił się reżyserii uczył w szkołach średnich propedeutyki filozofii i języka polskiego. W 1936 r. objął dyrekcję Gimnazjum im. Bolesława Limanowskiego na Żoliborzu prowadzonego przez Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci. W 1937 r. został absolwentem Wydziału Sztuki Reżyserskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej, gdzie ukończył studia pod kierunkiem Leona Schillera.
Kreczmar walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po kampanii wrześniowej, podczas której walczył jako dowódca kolumny taborowej w Wileńskiej Brygadzie Kawalerii, znalazł się we Lwowie, gdzie został archiwistą biblioteki Ossolineum, następnie wrócił do Warszawy i jako asystent Kotarbińskiego wykładał na tajnym Uniwersytecie Warszawskim, ponadto był współtwórcą programów literacko-muzycznych przygotowywanych pod kierownictwem Marii Wiercińskiej w teatrze podziemnym. Podczas okupacji nauczał na tajnych kompletach (m.in. przez 2 lata w Gimnazjum i Liceum im. gen. Sowińskiego[2]). Po wojnie wykładał logikę i filozofię na Uniwersytecie Łódzkim, a po powrocie do stolicy – ponownie na Uniwersytecie Warszawskim. Wykładał także w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie z siedzibą w Łodzi.
Reżyserował na deskach Teatru Narodowego, warszawskich scen: Współczesnego (w którym przez wiele lat sprawował funkcję kierownika literackiego), Powszechnego i Ateneum, w krakowskim Starym Teatrze, Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Teatrze Polskim w Poznaniu i gdańskim Teatrze Wybrzeże. Przygotował niemal 70 przedstawień. W latach 1948–49 pełnił obowiązki dyrektora Teatru Polskiego Radia, zaś w latach 1966–68 Teatru Polskiego w Warszawie. W 1969 r. był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki[3].
Po wydarzeniach marca 1968 r. oraz demonstracji przeciw zdjęciu Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka cenzura w teatrach PRL uległa zaostrzeniu. Cenzura nie dopuściła do premiery Kniazia Patiomkina Tadeusza Micińskiego obrazującego bunt marynarzy w trakcie rewolucji w Rosji w 1905 r. w reżyserii Jerzego Kreczmara w Teatrze Polskim w Warszawie[4].
Asystentami Kreczmara byli między innymi: Marta Lipińska, Helena Kaut-Howson, Jan Skotnicki, Aleksander Fabisiak, Stanisław Brudny, Helmut Kajzar i Andrzej Szczytko. Jako reżyser przyczynił się do wystawienia na deskach polskich teatrów wielu prapremier, między innymi Czekając na Godota Samuela Becketta (Teatr Współczesny w Warszawie, 1957), Zegarów Tomasza Łubieńskiego (Stary Teatr, 1970), Na czworakach Tadeusza Różewicza (Stary Teatr, 1972), Emigrantów Sławomira Mrożka (Teatr Współczesny w Warszawie, 1975) oraz Mistrza Olofa Augusta Strindberga (Teatr Polski w Poznaniu, 1983)[1][5].
Życie prywatne
Wnuk Augusta Kreczmara (1841–1901), żonatego z Bronisławą, nauczyciela języków klasycznych, do wychowanków którego należeli Tadeusz Kotarbiński oraz Ignacy Chrzanowski[1]. Syn Jana (1878–1909) i Marii Kreczmarów[1]. Był bratem Tadeusza (1904–1966), wieloletniego kierownika literackiego warszawskiego Teatru Komedia[6], aktora Jana (1908–1972)[7], Wandy (1905–1969) oraz Marii (1906–1985), która była matką aktora Zbigniewa Zapasiewicza (1934–2009)[8].
Jerzy Kreczmar był żonaty z Felicją Kasman (1901–1986)[9][10], z którą miał córkę Agnieszkę (1939–2010) oraz synów Tomasza (1937–1958) i Antoniego (1945–1996)[11]. Jego wnukiem jest dziennikarz z branży gier komputerowych, Tomasz (ur. 1973).
Zmarł w wieku 82 lat w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 190-5,6-24,25)[12].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1977)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1963)
- Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955)[13]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[14]
- Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1973)[15]
Nagrody
- 1963 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia reżyserskie
- 1963 – III Kaliskie Spotkania Teatralne – nagroda indywidualna za opracowanie tekstu i inscenizację Samuela Zborowskiego Juliusza Słowackiego w Teatrze Klasycznym w Warszawie i nagroda zespołowa Wielkopolskiego Towarzystwa Kulturalnego za to przedstawienie[5][15]
- 1964 – IV Kaliskie Spotkania Teatralne – nagroda za realizację Nie-Boskiej komedii w Teatrze Polskim w Poznaniu
- 1965 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za całokształt osiągnięć reżyserskich
- 1970 – Medal z okazji stulecia urodzin Stanisława Wyspiańskiego przyznany przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach
Przypisy
- ↑ a b c d Jerzy Kreczmar, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2017-03-26] .
- ↑ MariaM. Durakowa MariaM., MariaM. Lasecka MariaM., HannaH. Gruchalska-Kwaśniewska HannaH., III Liceum Ogólnokształcące im. Generała Sowińskiego 1923-1998: dawne I-sze Gimnazjum Męskie im. Jenerała Sowińskiego Magistratu M. St. Warszawy, wyd. 1, Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Szkoły im. Generała Sowińskiego, 1998, s. 120, ISBN 83-910546-0-8 (pol.).
- ↑ Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
- ↑ Teatr polski w cieniu Marca 1968 – Hi-Story Lessons [online] [dostęp 2020-05-29] (pol.).
- ↑ a b Jerzy Kreczmar | Twórca | Culture.pl, „Culture.pl” [dostęp 2017-11-25] (pol.).
- ↑ Tadeusz Kreczmar, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Jan Kreczmar, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Jerzy Kreczmar w bazie filmpolski.pl
- ↑ Marek JerzyM.J. Minakowski Marek JerzyM.J., Jerzy Kreczmar [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ INTERIA.PL, Barbara Ludwiżanka i Jerzy Kreczmar. Romans ze śmiercią w tle [online] [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-01] .
- ↑ Marek JerzyM.J. Minakowski Marek JerzyM.J., Antoni Kreczmar [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2017-11-25] .
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: KRECZMAROWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2023-10-25] .
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ a b Jerzy Kreczmar, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2017-11-25] .
Linki zewnętrzne
- Biografia Jerzego Kreczmara w portalu Culture.pl
- Jerzy Kreczmar w bazie IMDb (ang.)
- Jerzy Kreczmar w bazie Filmweb
- Jerzy Kreczmar w bazie filmpolski.pl
- Jerzy Kreczmar, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .