Janosch
![]() Janosch, 1 czerwca 2005 | |||
Data i miejsce urodzenia | 11 marca 1931 | ||
---|---|---|---|
Zawód, zajęcie | pisarz | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
|
Janosch, właśc. Horst Eckert (ur. 11 marca 1931 w Zabrzu) – urodzony na Górnym Śląsku pisarz niemieckojęzyczny, autor literatury dziecięcej.
Janosch jest autorem ponad 300 książek dla dzieci[1]. Książką, która dała początek całemu cyklowi pozycji dla dzieci, była Ach, jak cudowna jest Panama (niem. Oh, wie schön ist Panama). Bohaterami cyklu są Miś i Tygrysek. Cykl obejmuje ponad 120 pozycji (według innych źródeł 160), które przetłumaczono na ponad 30 języków, a szereg z nich wydano też w języku polskim. Autor jest uzdolnionym grafikiem, sam ilustruje swoje opowiadania, a stworzone przez niego wizerunki wykorzystano przy tworzeniu filmów animowanych oraz ozdabianiu ubrań dla dzieci.
Życie i twórczość
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Janoschland.jpg/300px-Janoschland.jpg)
Urodził się na Zaborzu-Porembie, dzielnicy Zabrza w 1931. Jego ojciec Johann był hutnikiem. Matka Hildegard, z domu Glodny, była osobą bardzo religijną. Ze względu na alkoholowe skłonności ojca duży udział w jego wychowaniu mają dziadkowie. W 1944 w wieku 13 lat Janosch zaczął pracę w fabryce jako ślusarz. 1 czerwca 1945 razem z rodzicami został wysiedlony do Niemiec i zamieszkał w Oldenburgu, gdzie podjął pracę w fabryce tekstylnej oraz naukę w szkole zakładowej. Od 1953 roku mieszkał w Monachium. Tutaj podjął naukę malarstwa, którą po paru semestrach przerwał.
Janosch, piszący w języku niemieckim, mówi o sobie : „Czuję się Ślązakiem, to moja narodowość, to moja religia”[2]. Stwierdził też w wywiadzie dla katowickiej Gazety Wyborczej[3]:
Sam po trochu czuję się Polakiem. W mojej rodzinie tylko nazwisko Eckert jest niemieckie. Pozostali moi dziadkowie nazywali się Piecha, Morawiec, Głodny.
W 1970 wydał książkę Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny (niem. Cholonek oder Der liebe Gott aus Leh, polskie tłumaczenie z przedmową Wilhelma Szewczyka 1975) – przejmującą plebejską historię o losach mieszkańców Górnego Śląska od lat 30. do 50. XX wieku. Powieść w 2004 r. została przeniesiona na deski sceniczne przez Teatr Korez z Katowic.
Pseudonim Janosch powstał (jak mówi anegdota), kiedy skierował do druku swoje pierwsze opowiadanie Historia konia Wałka (1960) i podpisał je „Janusz”, co niemiecki zecer „poprawił” na Janosch.
Obecnie Janosch – Horst Eckert od lat mieszka w San Miguel na Teneryfie. W 1946 roku tzw. „komisja weryfikacyjna” przyznała rodzinie Eckertów obywatelstwo polskie[4][5].
Wyróżnienia i spuścizna
Za swoją twórczość wielokrotnie nagradzany, w tym Federalnym Krzyżem Zasługi oraz Nagrodą Górnośląską, przyznawaną przez śląskie ziomkostwo.
Od 2005 r. katowicka redakcja Gazety Wyborczej przyznaje nagrodę Cegły Janoscha Ślązakom, którzy rozsławiają region. Wyróżnieni w nagrodę otrzymują prawdziwe cegły wykute ze ścian familoka w Zabrzu, w którym Janosch przyszedł na świat. Cegły wydobył jeden z dziennikarzy Wyborczej, tuż przed rozbiórką budynku.
W 2015 r. ukazała się książka autorstwa Angeli Bajorek pt. Heretyk z familoka. Biografia Janoscha, opisująca życie pisarza[6].
Kontrowersje
Premier Bawarii Edmund Stoiber nazwał Janoscha fałszywym prorokiem po tym, jak Der Spiegel opublikował rysunek pisarza, przedstawiający księdza, który podczas chrztu wbijał dziecku krzyżyk młotkiem[7].
Podczas pobytu w Zabrzu na początku lat 90. Janosch podarował miejskiemu teatrowi swoją sztukę pt: „Powrót do Uskow” – o wydźwięku antyklerykalnym i atakującą papieża Jana Pawła II. Jeden z zabrzańskich prezydentów nieświadomy treści przekazał ją do tłumaczenia jednemu z miejskich proboszczów. Wybuchł skandal, sztuki nie wystawiono[8].
Zabrzańskie adresy Janoscha
- ulica Piekarska – miejsce narodzin – budynek wyburzony,
- Kronprinzenstraße 308 – obecnie ulica Wolności,
- Kowalska 11a[4].
Publikacje
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Rze%C5%BAby_Tygryska_i_Misia_w_Zabrzu.jpg/220px-Rze%C5%BAby_Tygryska_i_Misia_w_Zabrzu.jpg)
Literatura dla dorosłych
- Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny (1970, Cholonek oder der liebe Gott aus Lehm, tłum. z j. niemieckiego Leon Bielas), Wydawnictwo Śląsk, 1974.
- Polski blues (1991, tłum. z j. niemieckiego Jacek Mularski), Limbus, 1993.
- Powrót do Uskow (Zurück nach Uskow), sztuka teatralna, 1992.
Literatura dziecięca - polskie tłumaczenia
- Tygrysek musi mieć rower ISBN 83-240-0524-2
- Miś i Tygrysek chodzą po mieście ISBN 83-240-0551-X
- Wujek Puszkin dobry niedźwiedź ISBN 83-240-0616-8
- Wszystkie moje kaczki od A do Z ISBN 83-240-0613-3
- Wielki bal dla Tygryska ISBN 83-240-0465-3
- Tygryskowa szkoła. Jak Miś i Tygrysek uczą się czytać i liczy ISBN 83-240-0672-9
- Ja Ciebie wyleczę, powiedział Miś. Opowieść o tym, jak Tygrysek pewnego razu zachorował ISBN 83-240-0452-1
- Idziemy po skarb. Opowieść o tym, jak Miś z Tygryskiem szukali szczęścia na ziemi ISBN 83-240-0367-3
- Ach, jak cudowna jest Panama ISBN 83-240-0362-2
- Dzień dobry, Świnko. Opowieść o tym, jak Tygrysek pewnego dnia nie wrócił do domu ISBN 83-240-0474-2
- Poczta dla Tygryska. Opowieść o tym, jak Miś i Tygrysek wynaleźli pocztę, pocztę lotniczą i telefon ISBN 83-240-0358-4
- Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny ISBN 83-216-0770-5
- A w wigilię przyjdzie niedźwiedź ISBN 978-83-240-0901-5
- Świerszczyk Muzykant i Kret ISBN 83-240-0693-1
- Żabi Król ISBN 83-240-0764-4
- Szczęśliwy, kto poznał Hrdlaka (2014) ISBN 978-83-240-3208-2
Przypisy
- ↑ https://web.archive.org/web/20071206082027/http://gornoslaskie-dziedzictwo.com/index.php?action=ludzie&id=17 2009.08.25
- ↑ Bartosz T. Wieliński: Nigdy nie wyjechałem ze Śląska. Gazeta.pl, 17 czerwca 2005. [dostęp 2009-10-12]. (pol.).
- ↑ Piotr Hnatyszyn: Znani zabrzanie. Gazeta.pl, 16 października 2006. [dostęp 2009-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 marca 2016)]. (pol.).
- ↑ a b Dom Janoscha został zburzony i... odnaleziony
- ↑ Janosz będzie miał dom w Zabrzu, GW Katowice 22.06.2005
- ↑ Angela Bajorek: Heretyk z familoka. Biografia Janoscha. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2015. ISBN 978-83-240-3288-4.
- ↑ Janosch naraził się premierowi Bawarii w: www.miasta.gazeta.pl, 12 czerwca 2007
- ↑ Kim jest Janosch GW Katowice 14.01.2005
- ISNI: 000000012141119X
- VIAF: 79149131
- LCCN: n80119757
- GND: 118556940
- NDL: 00444537
- LIBRIS: ljx15sb44pm6qp1
- BnF: 13490689c
- SUDOC: 026935317
- NLA: 36589783
- NKC: jn20000603195
- BNE: XX890848
- NTA: 069062757
- BIBSYS: 90060687
- CiNii: DA03453056
- Open Library: OL68562A
- PLWABN: 9810703312305606
- NUKAT: n94004328
- J9U: 987007277002305171
- PTBNP: 1467161
- LNB: 000014573
- NSK: 000317345
- ΕΒΕ: 73623
- KRNLK: KAC200006059