Język kiribati
Obszar | Kiribati oraz Fidżi, Nauru i Wysp Cooka, a także mniejszości narodowe w USA i Tokelau | ||
---|---|---|---|
Liczba mówiących | 120 tys.[1] | ||
Pismo/alfabet | |||
Klasyfikacja genetyczna | |||
Status oficjalny | |||
język urzędowy | Kiribati | ||
Organ regulujący | Kiribati Language Board | ||
Ethnologue | 1 narodowy↗ | ||
Kody języka | |||
ISO 639-2 | gil | ||
ISO 639-3 | gil | ||
IETF | gil | ||
Glottolog | gilb1244 | ||
Ethnologue | gil | ||
GOST 7.75–97 | гил 152 | ||
WALS | krb | ||
SIL | GLB | ||
W Wikipedii | |||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
![]() | W Inkubatorze znajduje się testowa wersja Wikipedii w języku kiribati |
Język kiribati (wymawiane: kiribas, inna nazwa: język gilbertański, także: język tungaru) – język mikronezyjski (z grupy języków oceanicznych) używany przez mieszkańców wysp Kiribati oraz Fidżi, Nauru i Wysp Cooka, a także mniejszości narodowe w USA i Tokelau. W państwie Kiribati ma status języka urzędowego. Posługuje się nim 120 tys. osób[1].
Wyróżnia się w nim dwa główne dialekty, północny i południowy, a także kilka drobniejszych gwar lokalnych, m.in.: tarawa.
Jest zapisywany alfabetem łacińskim, dostosowanym do dźwięków kiribati. Alfabet składa się z 13 liter.
Fonetyka
W języku kiribati występuje 13 spółgłosek oraz 10 samogłosek
Dwu‐ | Dzią‐ | Miękko‐ | ||
---|---|---|---|---|
Nosowe | m mː | mˠ | n nː | ŋ ŋː |
Zwarte | p | pˠ | t1 | k |
Szczelinowe | βˠ | |||
Uderzeniowe | ɾ |
Przednie | Tylne | |
---|---|---|
Przymknięte | i iː | u uː |
Półprzymknięte | e eː | o oː |
Otwarte | a |
Gramatyka
Rzeczownik
Rzeczownik można stworzyć poprzez dodanie przedimka te przed jakikolwiek czasownik/przymiotnik. Przykłady:
- nako (iść)
- te nako (pójście)
- uraura (czerwony)
- te uraura (czerwień)
Rzeczowniki odmienia się przez liczbę. Liczbę mnogą tworzymy poprzez podwojenie pierwszej samogłoski:
- te boki (książka)
- booki (książki)
Płeć biologiczna może być zaznaczona poprzez dodanie poimka mm'aane (rodzaj męski) lub aiine (rodzaj żeński) po rzeczowniku:
- te moa (kurczak)
- te moa mm'aane (kogut)
- te moa aiine (kura)
Dla rzeczowników „ludzkich” można użyć łącznika „n”:
- ataei (dziecko)
- ataeinimm'aane (chłopiec)
- ataeinnaiine (dziewczynka)
Agensa wyrażamy poprzez dodanie partykuły tia (liczba pojedyncza), lub taan(i) (liczba mnoga)
Przedimek
Przedimek te w liczbie pojedynczej oraz taian w liczbie mnogiej nie jest określony, ani nieokreślony. Zaznacza on, iż następny wyraz jest rzeczownikiem, oraz pokazuje jego liczbę.
Rodzaj męski | Rodzaj żeński | |
---|---|---|
Przedimek | te (tem, ten, teng) | nei |
Przedimki osobowe stosuje się do nazw własnych. Formę męską 'te' stosuje się przed imionami zaczynającymi się na <i, u, w, b', ng>, 'tem' przed <b, m>, 'ten' przed <a, e, o, n, r, t> oraz 'teng' przed <k, (ng)>.
Zaimek
Zaimki przybierają różne formy w zależności od przypadku: mianownik (podmiot), biernik (dopełnienie), zaimek emfatyczny (jak myself, herself, yourself w języku angielskim), dopełniacz (dzierżawczy).
Mianownik | Biernik | Zaimek emfatyczny | Dopełniacz | Sufiksy dzierżawcze | |
---|---|---|---|---|---|
1S | i, n | -ai | ngai | au | -u |
2S | ko | -ko | ngkoe | am | -m |
3S | e | -a | ngaia | ana | -na/n |
1P | ti | -ira | ngaira | ara | -ra |
2P | kam | -ngkamii | ngkamii | amii | -mii |
3P | a | -ia/i | ngaiia | aia | -ia |
Przypisy
- ↑ a b David M.D.M. Eberhard David M.D.M., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Kiribati, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [dostęp 2017-08-25] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
- DSDE: gilbertesisk