Heinrich Johann Nepomuk von Crantz
![patrz: podpis](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/H_J_N_Crantz_Classis_cruciformium.jpg/220px-H_J_N_Crantz_Classis_cruciformium.jpg)
Heinrich Johann Nepomuk von Crantz (ur. 1722, zm. 1799) – austriacki lekarz położnik i botanik, jeden z pionierów położnictwa wiedeńskiego, wieloletni wykładowca fizjologii i materia medica na Uniwersytecie Wiedeńskim.
Życiorys
Urodził się 25 listopada 1722 w Roodt-sur-Eisch w Luksemburgu, gdzie jego ojciec Pierre był właścicielem ziemskim.
Studiował w Wiedniu u Gerarda van Swieten (1700–1772) i jako pierwszy z jego studentów otrzymał w 1750 doktorat na Uniwersytecie Wiedeńskim. Następnie wyjechał w podróż naukową do Paryża i Londynu, gdzie studiował położnictwo u André Levreta (1703–1780) i Nicolasa Puzos (1686–1753). W 1754 powrócił do Wiednia, gdzie został wykładowcą (łac. lector artis obstetriciae, dosł. nauczyciel sztuki położnictwa) w tamtejszym szpitalu Sankt Marx. Jako naukowiec i jeden z pionierów wiedeńskiego położnictwa zalecał, wzorem Levreta, stosowanie szczypiec w miejsce dotychczas popularnych ostrych narzędzi chirurgicznych, promował także edukację położniczą. Opublikował cenioną monografię na temat pęknięcia macicy[1].
Był dwukrotnie żonaty, pierwszą żoną była Anna Susanne Petrasch z Wiednia (zm. 1769), drugą została aktorka teatralna Magdalena de Tremon (1748–1809). Z obu małżeństw doczekał się dwóch synów i córki[1].
Po śmierci Melchiora Störcka w 1756, Cranz przejął jego katedrę fizjologii i materia medica na uniwersytecie, natomiast swoje dotychczasowe stanowisko przekazał Valentinowi Lebmacherowi. Prowadził rozległe badania w dziedzinie chemii, botaniki i właściwości źródeł wód mineralnych, jednak pozostał znany przede wszystkim jako położnik[1].
W 1774 przeszedł na emeryturę i wyjechał do własnej posiadłości w Judenburgu w Styrii, gdzie zmarł 18 stycznia 1799[1].
Rodzaj roślinny Crantzia (ostrojowate) został nazwany na jego cześć przez Thomasa Nuttalla[2].
Dzieła
Dzieła jego autorstwa to m.in.[2]:
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., Commentarius de rupto in partus doloribus a foetu utero, Lipsia: J.P. Kraus, 1756 [dostęp 2017-12-06] (łac.).
- Heinrich J.N.H.J.N. Crantz Heinrich J.N.H.J.N., Einleitung in eine wahre und gegründete Hebammenkunst, digital.slub-dresden.de, 1756 [dostęp 2017-12-06] (niem.).
- Heinrich Johann NepomukH.J.N. Crantz Heinrich Johann NepomukH.J.N., Materiae medicae et chirurgicae iuxta Systema Naturae digesta, t. 1–3, 1762–1765 .
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., Stirpium Austriacarum fasciculus, Vienna: J. Kurtzböck, 1762 (łac.).
- Heinrich Johann NepomukH.J.N. Crantz Heinrich Johann NepomukH.J.N., Institutiones rei herbariae: juxta nutum natur naturae digestae ex habitu, Vienna 1766 [dostęp 2017-12-06] (łac.).
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., Henrici Joa. Nepom. Crantz ... Classis Umbelliferarum: emendata cum generali seminum tabula et figuris aeneis in necessarium Instit. rei herbar. supplementum, Impensis J. P. Kraus, 1767 [dostęp 2017-12-06] (łac.).
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., Franz XaverF.X. Hartmann Franz XaverF.X., Primarum linearum institutionum botanicarum clarissimi viri Crantzii editio altera, 1767 [dostęp 2017-12-06] (ang.).
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., De duabus draconis arboribus botanicorum cum figuris æneis partium fructificationis, duorumque novorum generum constitutione., Viennæ., 1768 [dostęp 2017-12-06] .
- Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N. Crantz Heinrich Johann Nepomuk vonH.J.N., De duabus draconis arboribus botanicorum cum figuris æneis partium fructificationis, duorumque novorum generum constitutione, Viennæ 1768 (łac.).
- HeinrichH. Crantz HeinrichH., Gesundbrunnen der Oesterreichischen Monarchie, Wien 1777 [dostęp 2017-12-06] (niem.).
- Medicinisch-chirurgische Arzneimittellehre. Wien 1785
Przypisy
- ↑ a b c d LeopoldL. Schönbauer LeopoldL., Crantz, Heinrich Johann Nepomuk Edler von [online], Deutsche Biographie [dostęp 2017-12-04] (niem.).
- ↑ a b UmbertoU. Quattrocchi UmbertoU., CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology, CRC Press, 17 listopada 1999, s. 632, ISBN 978-0-8493-2675-2 [dostęp 2017-12-04] (ang.).