Grujecznik japoński
Grujecznik w Parku Oliwskim | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | Saxifraganae | ||
Rząd | skalnicowce | ||
Rodzina | grujecznikowate | ||
Rodzaj | grujecznik | ||
Gatunek | grujecznik japoński | ||
Nazwa systematyczna | |||
Cercidiphyllum japonicum Siebold & Zucc. Abh. Math.-Phys. Cl. Königl. Bayer. Akad. Wiss. 4(3):238. 1846[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg | |||
![]() | |||
|
Grujecznik japoński (Cercidiphyllum japonicum Siebold & Zucc.) – gatunek drzewa należącego do rodziny grujecznikowatych. Występuje w Chinach oraz Japonii[3]. Uprawiany jest jako drzewo ozdobne. Ajnowie wykorzystywali grujecznik do wyrobu dłubanek i broni[6]. W Japonii z bardzo trwałego drewna grujeczników wyrabia się meble i panele[6][7].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Cercidiphyllum_japonicum_kz02.jpg/220px-Cercidiphyllum_japonicum_kz02.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Cercidiphyllum_japonicum_kz04.jpg/220px-Cercidiphyllum_japonicum_kz04.jpg)
- Pokrój
- Drzewo osiąga ok. 40 m wysokości w ojczyźnie[6] i 20 m w Polsce. Gałęzie wyrastają prawie od samej ziemi.
- Liście
- Naprzeciwległe o długości 6–12 cm i szerokości do 6 cm, całobrzegie, szerokie i owalne do okrągławych, z przodu bardzo krótko zaostrzone, a u nasady głęboko sercowato wcięte. Niekiedy brzegi znaczą bardzo delikatne, tępe ząbki. Z wierzchu liści są matowe, zielone albo szarozielone i nagie, a pod spodem – wyraźnie niebiaskawozielone. Ogonki liściowe mają 3–6 cm długości i są ciemnoczerwonej barwy[8]. Wiosną są czerwonawe, latem niebieskawozielone, a jesienią jaskrawożółte, pomarańczowe lub czerwone[9].
- Kwiaty
- Drzewo dwupienne. Kwiaty męskie składają się prawie wyłącznie z pęczków czerwonawych pręcików i stoją licznie w pachwinach pączków. Kwiaty żeńskie tak samo w pęczkach, stojące w pachwinach pączków, mają skręcone czerwone znamiona, długości około 5 milimetrów. Pojawiają się przed rozwojem liści[8]. Kwitnie od marca do maja.
- Owoce
- Błyszczące, jasnozielone i pozaginane mieszki długości 1,5–2 cm, zawierają dużą liczbę oskrzydlonych nasion w kolorze brązowym.
Biologia i ekologia
Na naturalnych stanowiskach tworzy górne piętro lasu[10]. Rośnie w miejscach wilgotnych i żyznych w górach i na głębokich, żyznych glebach na nizinach[6]. Za młodu rośnie szybko – osiąga 4 m wysokości po 5 latach, 20 m po 50 latach, jest drzewem długowiecznym[6].
Ma dwie formy liści. Tylko na długopędach liście są naprzeciwległe i pierzasto unerwione. Stanowią one większość. Na krótkopędach natomiast liście stoją skrętolegle, a ich unerwienie jest dłoniaste. Ta różnolistność jest uważana za cechę stosunkowo pierwotną. Podobnie są oceniane cechy kwiatów. Kwiaty są jednopłciowe i rozdzielone na różne osobniki (dwupienność). Kwiaty żeńskie składają się z jednego owocolistka, który przy dojrzewaniu rozwija się w jeden wielonasienny mieszek. Otwiera się on na szwie brzusznym i uwalnia mnóstwo małych, płaskich, oskrzydlonych nasion[8]. Żółknące liście wydzielają aromat przyprawy do pierników lub karmelu, ale tylko póki są na gałęziach. Gdy opadną, stają się bezwonne[10]. Ten aromat liści nie może być jednak wykorzystany, ponieważ znika podczas suszenia liści. Jego struktura chemiczna nie została poznana[8].
Zastosowanie
- Roślina ozdobna
- Z powodu swych wyrafinowanych kwiatów i jesiennego przebarwienia liści uważany jest za jedno z najbardziej atrakcyjnych drzew liściastych, które z Azji Wschodniej dotarły na Zachód i mogą być tutaj uprawiane[8]. Pozostałe na gałęziach owoce przywabiają zimą ptaki[11]. Gatunek sadzony jest w parkach i kolekcjach.
- Uprawa
- Najlepiej czuje się w miejscach nieco ocienionych, w pełnym słońcu wolniej rośnie. Wymaga podłoża żyznego i wilgotnego, o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym (pH 6-7). Nie zagrażają mu choroby i szkodniki. Mróz może zaszkodzić tylko młodym roślinom, dlatego w pierwszych latach warto je okrywać. Nie trzeba przycinać[10].
Galeria
- Pień i liście
- Liście w zbliżeniu
- Owoce w postaci rożkowatych mieszków długości 2 cm
- Przebarwione liście grujecznika
- Młode drzewo w parku Mariemont w Belgii
- Drewno grujecznika
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
- ↑ a b Cercidiphyllum japonicum. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-14]. (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2011-12-14].
- ↑ M.M. Barstow M.M., Cercidiphyllum japonicum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2011-12-14] (ang.).
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 96. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 183, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 250. ISBN 83-7129-141-8.
- ↑ Rośliny efektowne w październiku. „Kwietnik”, s. 60, 10.2006. Agora. ISSN 1233-3808.
- ↑ a b c Drzewo do małego ogrodu. „Ogrody”, s. 71, 11.2006. Agora. ISSN 1507-4161.
- ↑ Zinkernagel Gisela: Duży ogród na małej powierzchni. Warszawa: KDC, 2006, s. 96. ISBN 83-7404-320-2.
- Britannica: plant/katsura-tree
- SNL: katsuratre
- EoL: 488405
- Flora of China: 200007098
- Flora of North America: 200007098
- GBIF: 3152839
- identyfikator iNaturalist: 133356
- IPNI: 77084481-1
- ITIS: 501368
- NCBI: 13413
- Plant Finder: 279148
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-37218
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:77084481-1
- USDA PLANTS: CEJA2
- CoL: SSJZ