Garnizon Szczecin
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Koszary_potulicka5.jpg/220px-Koszary_potulicka5.jpg)
Garnizon Szczecin – garnizon w Polsce obejmujący swoim zasięgiem miasto Szczecin i gminy ościenne.
Garnizon Wojska Polskiego
Początków śladów polskiego garnizonu należy doszukiwać się wraz z wejściem do Szczecina pododdziałów 16 Brygady Pancernej. Nastąpiło to 14 lipca 1945.
Garnizon dysponował szeregiem obiektów koszarowych o dobrym poziomie technicznym. Do większych należy zaliczyć: kompleks koszarowy przy ul. Wojska Polskiego, kompleks przy ul. Żołnierskiej – przechodzący w ul. Mickiewicza i graniczący z ul. Łukasińskiego.
Początkowo nieuregulowany status prawny miasta po II wojnie światowej zmuszał władze wojskowe do dyslokowania oddziałów WP w garnizonach ościennych (12 DP).
Regularne oddziały i związki taktyczne WP
Oddziały podległe 12 Dywizji Piechoty (1945-1958)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Szt_12_dz.jpg/220px-Szt_12_dz.jpg)
- od jesieni 1945
- Sztab 12 DP – ul. Zaleskiego
- 41 pułk piechoty – ul. Łukasińskiego (od jesieni 1945); formowanie sztabu 41 pz rozpoczęto w Poznaniu
- 34 pułk artylerii lekkiej – początkowo w budynku szpitalnym ul. Unii Lubelskiej, a później ul. Wojska Polskiego – przy Głębokim.
- 15 dywizjon artylerii przeciwpancernej – róg Konopnickiej i Witkiewicza
- od 1949
- 5 Kołobrzeski Pułk Piechoty – 1 brama kompleksu ul. Wojska Polskiego.
- 2 pułk artylerii lekkiej – koszary ul. Mickiewicza (wcześniej w Garnizonie Radom w składzie 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego)
- 2 dywizjon artylerii przeciwpancernej (wcześniej w Garnizonie Radom w składzie 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego)
- od 1951
- 70 pułk piechoty (rozformowany w 1957 r.)
- 138 pułk artylerii lekkiej (rozformowano w 1957 r.)
- od 1954
- 16 pułk czołgów i artylerii pancernej (przemianowany i włączony w skład dywizji 16 Samodzielny Pułk Czołgów Średnich)
- 124 pułk artylerii przeciwlotniczej (powstały na bazie 22 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej)
- od 1955
- 16 batalion rozpoznawczy (utworzony na bazie 16 kompanii zwiadu)
- 46 batalion transportowy (utworzony na bazie 70 kompanii samochodowej)
- od 1958
- 22 dywizjon artylerii (faktycznie 22 dywizjon rakiet taktycznych) – sformowany na bazie 2dappanc
- 21 dywizjon artylerii rakietowej
Oddziały podległe 12 Dywizji Zmechanizowanej (od 1958 do 1995)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Odzn_12_DZ.jpg/120px-Odzn_12_DZ.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Koszary_lukas.jpg/250px-Koszary_lukas.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Lukas_sz.jpg/250px-Lukas_sz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Lukas2.jpg/250px-Lukas2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Lukas3.jpg/250px-Lukas3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Lukasich.jpg/250px-Lukasich.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Lukasbcz.jpg/250px-Lukasbcz.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Lukaskas.jpg/250px-Lukaskas.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Lukasint.jpg/250px-Lukasint.jpg)
- 5 pułk zmechanizowany (1958–1995) przeformowany na 12 Brygadę Zmechanizowaną
- 41 pułk zmechanizowany – w 1995 przeformowany na 29 Brygadę Zmechanizowaną
- 25 Drezdeński pułk czołgów (przemianowany w 1972 z 16 pcz) – kompleks przy ul. Ku Słońcu – zlikwidowany 31 grudnia 1990
- 2 pułk artylerii – kompleks przy ul. Mickiewicza – przeformowany w 1995 r. na 2 pam
- 124 pułk Artylerii przeciwlotniczej – 2 brama kompleks przy ul. Wojska Polskiego – przeformowany na 3 pplot
- 99 dywizjon artylerii przeciwpancernej – od 1972
- 22 dywizjon rakiet taktycznych – w kompleksie przy ul. Mickiewicza
- 12 batalion rozpoznawczy (od 1989)
- 16 batalion rozpoznawczy
- 14 batalion zaopatrzenia – kompleks przy ul. Narutowicza – przeformowany w 1995 r. na 12 bzaop i przeniesiony nad Miedwie
- 12 batalion remontowy – kompleks przy ul. Mickiewicza – przeformowany w 1995 r. w RWT
- 33 batalion łączności – kompleks przy ul. Wojska Polskiego – przeformowany w 1995 r. na 12 bdow
- 21 dywizjon artylerii rakietowej – kompleks przy ul. Ku Słońcu
- po 1995
- 12 Brygada Zmechanizowana
- 29 Brygada Zmechanizowana
- 2 pułk artylerii mieszanej – lata 90. XX w
- 3 pułk przeciwlotniczy
- 12 batalion dowodzenia – kompleks przy ul. Ku Słońcu
Oddziały podporządkowania okręgowego
- 16 Dnowsko-Łużycka Brygada Pancerna
- 16 samodzielny pułk czołgów
- 5 pułk saperów – (przybył jesienią 1946) koszary przy ul. Mickiewicza, później przy ul. Metalowej
- 5 Brygada Saperów – utworzona na bazie 5 pułku saperów
- 55 pułk artylerii przeciwlotniczej – (przybył jesienią 1974 z Rogowa) koszary przy ul. Metalowej
- 56 kompania specjalna – (przybyła w listopadzie 1980) koszary przy ul. Potulickiej, od 1991 r. przy al. Ku Słońcu
- Ruchome Warsztaty Techniczne – (od 1995) koszary przy ul. Mickiewicza
- Garnizonowy Ośrodek Mobilizacyjny ul. Narutowicza (róg Potulickiej) do 2011
Oddziały OT
- 12 pułk pontonowo-mostowy Obrony Terytorialnej
- Szczeciński pułk Obrony Terytorialnej
- 55 szkolny batalion ratownictwa terenowego[1]
Administracja wojskowa
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Szczecin_LA_Faculty_of_US_building_2005.jpg/220px-Szczecin_LA_Faculty_of_US_building_2005.jpg)
Obecnie budynek Wydziału Prawa i Administracji US
- Regionalny Sztab Wojskowy – (1993-1997) ul. Kopernika
- Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie – Wały Chrobrego (budynek Urzędu Wojewódzkiego)- do lipca 1991 r., następnie przy ul. Kopernika, od 1 stycznia 1999 r. do 2022 ul. Potulicka 1a
- Wojskowa Komenda Uzupełnień w Szczecinie (do 2022) – ul. Kopernika 17 a
- Wojskowa Komenda Uzupełnień w Szczecinie-Podjuchach (2005-2022) - ul. Metalowa 42
- Wojskowe Centrum Rekrutacji w Szczecinie ul Kopernika 17a (od 2022)
- Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji Oddział Zachodniopomorski w Szczecinie ul Potulicka 3 (od 2022)
Instytucje garnizonowe
- Komenda Garnizonu – ul. Zaleskiego, potem ul. Sienkiewicza, a następnie ul. Potulicka/Narutowicza do 1998
- Garnizonowy Węzeł Łączności – od maja 1964 r. do końca 2006 r.(w miejsce rozformowanego Stacjonarnego Węzła Łączności przy 33 batalionie łączności)
Oddziały Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
- 13 specjalny pułk bezpieczeństwa
- 12 pułk KBW Ziemi Szczecińskiej (1948–1961)
- 12 pułk WOW (1961–1968)
- 12 Batalion Pontonowo-Mostowy KBW (1961 -1968)
- 16 batalion pontonowo – mostowy WOW ul.Narutowicza.(Jw.1471)przekształcona w JW1439, wchodząca w skład pułku przy al. Piastów.
Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza
- Na mocy decyzji Naczelnego Dowództwa WP z 13 września 1945 rozpoczęto formowanie wyspecjalizowanych jednostek ochrony pogranicza. Sformowany w Stargardzie 3 Oddział WOP obejmował odcinek granicy od Kostrzyna do Dziwnowa.
Pierwsza siedziba dowództwa – Szczecin, Piotra Skargi 35. Sztab wkrótce po sformowaniu przeniesiono do Szczecina na ul. Żołnierską.
- od 1948 8 Brygada Ochrony Pogranicza[2]
- od 1950 – 12 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza
- od 1956 – Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza
- od 1991 – Pomorski Oddział Straży Granicznej
Jednostki podległe brygadzie:
- JW 1575 – samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 42 (1948-1950)
- JW 1655 – 123 batalion WOP (1950-1957)
- JW 2449 – Wydział Informacji 12 Brygady WOP (1950-1957)
- JW 3058 – dywizjon Okrętów Pogranicza 12 Brygady WOP
- JW 3064 – batalion portowy WOP
- JW 3161 – Rzeczny Dywizjon Okrętów Pogranicza WOP (sformowany w 1951)
- JW 4218 – Wydział Informacji nr 21 WOP (8 BOP) (1948-1950)
Inne instytucje wojskowe
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Koszary_narutowicza.jpg/220px-Koszary_narutowicza.jpg)
- 109 Szpital Wojskowy z Przychodnią – ul. Piotra Skargi
- Oddział Agencji Mienia Wojskowego
- Oddział Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – przy Księcia Sambora
- Oddział Żandarmerii Wojskowej – ul. Piotra Skargi, przy Jasnych Błoniach
- Wielonarodowy Korpus Północ-Wschód – ul. Łukasińskiego
- Wojskowa Prokuratura Garnizonowa – ul. Piotra Skargi, przy Jasnych Błoniach
- Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany (WZRKB), początkowo przy ulicy Piotra Skargi, potem Narutowicza do 2007
- Rejonowy Zarząd Infrastruktury (przekształcony z WZRKB) od 2007 - przy ulicy Narutowicza oraz przy ul Ostrawickiej
- Regionalny Węzeł Łączności of 1 stycznia 2007 r.
- Wojskowy Sąd Garnizonowy – ul. Piotra Skargi, przy Jasnych Błoniach
- 15 Wojskowy Oddział Gospodarczy ul. Potulicka/Narutowicza od 2011
- Orkiestra Wojskowa w Szczecinie – przy ul. Wojska Polskiego
Armia Radziecka w garnizonie
- szpital wojskowy – ul. Mickiewicza (róg Wawrzyniaka) – obecnie obiekty Wyższej Szkoły Integracji Europejskiej
- 101 batalion inżynieryjno-saperski[3] – ul. Żołnierska (aktualnie wydziały szczecińskich uczelni)
- batalion pontonowy
- batalion techniczno-lotniskowy
- batalion łączności – ul Żołnierska
Wyróżniające nazwy "Szczecińskich" otrzymały następujące sowieckie jednostki artyleryjskie:[4]
- 26 Dywizja Artylerii płk. Fiodora A. Leonowa
- 4 pułk artylerii Armat płk. Michaiła p. Pietrowa
- 78 pułk artylerii haubic Gwardii ppłk Iwana Z. Goreckiego
- 95 pułk artylerii Gwardii ppłk. Alaksandra G. Nosala
- 144 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. piotra A. Aniszkina
- 288 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Stiepana Z. Rakowicza
- 429 pułk artylerii haubic mjr. Aleksandra M. Frienkiela
- 458 pułk artylerii lekkiej ppłk. Nikołaja J. Burenina
- 535 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Borysa W. Popowa
- 596 pułk artylerii lekkiej mjr. Anatolija S. Kuprianca
- 643 pułk artylerii lekkiej mjr. Michaiła A. Tygołukowa
- 665 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Emiliana K. Juchimiuka
- 894 pułk artylerii haubic ppłk. Iwana S. Bananowa
- 973 pułk artylerii haubic ppłk. Aleksieja N. Poćmianina
- 1313 pułk artylerii przeciwpancernej mjr. Fieodosija A. Gawrikowa
- 1318 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Nikołaja N. Kuzienko
- 43 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej Gwardii Aleksieja S. Kałmykowa
- 50 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Maksyma A. Fiesienko
- 109 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. pawła Z. Kimonowa
- 274 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Wiktora G. Iliuszczenki
- 291 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Piotra A. Antonca
- 410 pułk moździerzy ppłk. Nikołaja D. Pleszkowa
- 485 pułk moździerzy mjr. Fiodora A. Zinina
- 566 pułk moździerzy mjr. Aleksieja p. Żonina
Garnizon Szczecin (Garnison Stettin) XIX w. do 1945
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/KoszaryBramySlimaczej.jpg/220px-KoszaryBramySlimaczej.jpg)
w Szczecinie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Feldmarschall_Friedrich_von_Wrangel.jpg/220px-Feldmarschall_Friedrich_von_Wrangel.jpg)
Garnizon okresu okupacji francuskiej
W latach 1806–1813, w dobie wojen napoleońskich, Szczecin znajdował się pod okupacją francuską. W końcu 1806 r. z Magdeburga do Szczecina przybyła licząca ok. 5000 żołnierzy 1 Legia Północna pod dowództwem gen. Józefa Zajączka. Pod koniec lutego 1807 Legia dołączyła do dywizji gen. Dąbrowskiego biorąc udział w walkach na Pomorzu.
Garnizon Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego
- II Korpus Armijny Cesarstwa Niemieckiego, Szczecin; poniżej tylko te jednostki II Korpusu, które stacjonowały w Szczecinie
- 3 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego – (3. Division (Deutsches Kaiserreich)), Szczecin
- 5 Brygada Piechoty – (5. Infanterie-Brigade), Szczecin
- 6 Brygada Piechoty – (6. Infanterie-Brigade), Szczecin
- 34 Pułk Fizylierów im. Królowej Szwecji Wiktorii (1 Pomorski) – (Füsilier-Regiment Königin Viktoria von Schweden (1. Pommersches) Nr. 34), sformowany 12 października 1720, Szczecin
- 3 Brygada Artylerii Polowej – (3. Feldartillerie-Brigade), Szczecin
- 2 Pomorski batalion saperów – (Pommersches Pionier-Bataillon Nr. 2), Szczecin
- 2 Pomorski batalion taborowy – (Pommersches Train-Bataillon Nr. 2) (Altdamm, Dąbie), sformowany 21 kwietnia 1853, w 1914 przemianowany na Abteilung, wchodził w skład II Korpusu Armii Niemieckiej
- 3 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego – (3. Division (Deutsches Kaiserreich)), Szczecin
III Rzesza
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Szczecin_Kosciol_NSPJ.jpg/220px-Szczecin_Kosciol_NSPJ.jpg)
- 12 Dywizja Pancerna – (12. Panzerdivision) (1940), sformowana 5 października 1940
- 29 pułk pancerny (Panzer Regiment 29)
- 12 Brygada Strzelców (Schützen Brigade 12)
- 5 pułk strzelców (Schützen Regiment 5)
- 25 pułk strzelców (Schützen Regiment 25)
- 22 batalion motocyklowy (Kradschützen Bataillon 22)
- 2 pułk artylerii (Artillerie Regiment 2)
- 2 batalion rozpoznawczy (Aufklärungs Abteilung 2)
- 2 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger Abteilung 2)
- 32 batalion pionierów (Pionier Bataillon 32)
- 2 batalion łączności (Nachrichten Abteilung 2)
- Dywizja Forteczna Stettin – (Festungs-Division Stettin) (marzec-kwiecień 1945)
- 1 pułk forteczny Szczecin
- 2 pułk forteczny Szczecin
- 3 pułk forteczny Szczecin
- 4 pułk forteczny Szczecin
- 5 pułk forteczny Szczecin
- 58 forteczny batalion karabinów maszynowych
- batalion karabinów maszynowych Szczecin A
- 3132 Pułk Artylerii fortecznej
- VIII forteczny oddział artylerii przeciwpancernej
- sztab 555 pułku pionierów budowlanych
Przypisy
- ↑ Spis zespołów archiwalnych Archiwum Wojskowego w Toruniu
- ↑ Na mocy rozkazu MON z 20 marca 1948 – z dniem 1 maja 1948 – 3 Oddział Ochrony Pogranicza przemianowano na 8 Brygadę Ochrony Pogranicza.
- ↑ pełna nazwa według nomenklatury radzieckiej – 101 gwardyjski odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy samodzielny batalion inżynieryjno-saperski 90 gwardyjskiej Dywizji pancernej(jednostka wojskowa poczta polowa 15258)
- ↑ Na podstawie referatu ppłk rez. dr Grzegorza Ciechanowskiego: Jednostki artylerii naziemnej i nadbrzeżnej na pomorzu Zachodnim 1945 – 2005
Bibliografia
- Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
- Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. : praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
- Faszcza Dariusz, Z dziejów 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej. Dom Wydawniczy Bellona. Warszawa 2005
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Garnizon Szczecin |
- Orkiestra Garnizonu Szczecin. orkiestragarnizonowa.w.interia.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-13)].
- p
- d
- e
- dowódca garnizonu
- dowództwo garnizonu
Istniejące |
|
---|---|
Zlikwidowane |
|
Garnizony kresów wschodnich RP |
|