Formacja (geologia)
![]() | Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „formacja”. |
Formacja – podstawowa formalna jednostka litostratygraficzna, wydzielana wyłącznie na podstawie cech litologicznych.
Znaczenie terminu
Współczesna definicja
Formacja jest podstawowym wydzieleniem litostratygraficznym, co oznacza, że wszystkie inne jednostki (np. ogniwo, grupa) mogą być wyróżnione tylko pod warunkiem wcześniejszego ustanowienia formacji i muszą się do niej odnosić. Do formacji zalicza się zespół skał o podobnej litologii i bez większych niezgodności. Minimalna miąższość formacji nie jest określona, jednak formacja musi mieć miąższość umożliwiającą jej wykartowanie na mapie w skali 1 : 50 000. Do formalnego wydzielenia formacji konieczne jest podanie jej stratotypu (i ewentualnie hipostratotypów), zdefiniowanie granicy dolnej i górnej oraz opublikowanie w czasopiśmie naukowym. Nazwa formacji musi zawierać dwa człony: słowo „formacja” oraz człon geograficzny, związany zwykle z lokalizacją stratotypu lub obszaru wzorcowego. W nazwie może też być człon określający dominujący typ litologiczny skały.
Dawne użycie terminu
W starszej literaturze geologicznej używa się też terminu formacja w sensie nieformalnej jednostki litostratygraficznej, na określenie różnych pakietów skał; czasami wydzielenia takich formacji dokonywano np. na podstawie skamieniałości.
Przykłady formacji
Z terenu Polski
- formacja piaskowców z Wiśniówki (kambr, Góry Świętokrzyskie)
- formacja skalska (dewon, Góry Świętokrzyskie)
- formacja gogolińska (trias, Wyżyna Śląsko-Krakowska)
- formacja górażdżańska (trias, Wyżyna Śląsko-Krakowska)
Spoza terenu Polski
- formacja Morrison (jura, USA)
- formacja Horseshoe Canyon (kreda, Kanada)
Bibliografia
- G. Racki & M. Narkiewicz (red.): Polskie zasady stratygrafii, Wyd. PIG, Warszawa 2006