Ethel i Julius Rosenbergowie
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 28 września 1915 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 czerwca 1953 | ||
|
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 12 maja 1918 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 czerwca 1953 | ||
Zawód, zajęcie | inżynier elektryk | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Julius_and_Ethel_Rosenberg_NYWTS.jpg/240px-Julius_and_Ethel_Rosenberg_NYWTS.jpg)
Ethel Greenglass Rosenberg (ur. 28 września 1915, zm. 19 czerwca 1953, w więzieniu Sing-Sing w Stanach Zjednoczonych) i Julius Rosenberg (ur. 12 maja 1918, zm. 19 czerwca 1953 w Sing-Sing) – amerykańskie małżeństwo, związane z Partią Komunistyczną Stanów Zjednoczonych, oskarżone, osądzone i skazane na śmierć za szpiegostwo na rzecz Związku Radzieckiego i przekazywanie radzieckim agentom tajemnic dotyczących broni jądrowej.
Zarzuty zostały postawione Rosenbergom na podstawie materiałów zebranych przez projekt Venona, przede wszystkim – przez zespół kobiet pracujących w kontrwywiadzie amerykańskim pod kierownictwem Angeline Nanni[2]. Rosenbergowie zostali aresztowani w 1950[3] i skazani w 1951[4]. Małżeństwo do końca utrzymywało o swojej niewinności[3]. Ethel, której proponowano mniejszą karę w zamian za przyznanie się do winy, nie zgodziła się[5]. Wyrok śmierci na krześle elektrycznym wykonano w więzieniu Sing-Sing[6]. Oboje osierocili dwóch synów – Michaela i Roberta.
Kwestia skali winy małżonków
Proces małżeństwa Rosenbergów wywołał protesty lewicowej części światowej opinii publicznej (także w krajach niekomunistycznych), częściowo podsycane przez sowiecki wywiad[7]; we Francji jednak niezależnie od strony politycznej czołowe gazety sprzeciwiały się wykonaniu wyroku[8].
W 1995 roku CIA ujawniła meldunki sowieckiego wywiadu na temat roli Rosenbergów, a w 1997 roku dawny oficer tego wywiadu i rezydent radziecki w Waszyngtonie Aleksander Fieklisow przyznał, że Julius Rosenberg był jego agentem[9]. Według Fieklisowa, Julius Rosenberg był jego najbardziej oddanym i cennym źródłem[9], dostarczając mu tysięcy ściśle tajnych raportów z przedsiębiorstwa Emerson Electric Manufacturing Co (w owym przedsiębiorstwie jako mechanik pracował Dawid Greenglass, brat Ethel), w tym kompletny zapalnik zbliżeniowy (ang. proximity fuse). Taki zapalnik został użyty przez Związek Radziecki przy zestrzeleniu rakietą S-75 samolotu U-2 pilotowanego przez Francisa Gary’ego Powersa. Pod kierownictwem Fieklisowa, Julius Rosenberg zwerbował dla KGB kilku innych agentów, m.in. Joela Barra, Al Saranta, Williama Perla i Mortona Sobella[9]. Także w swojej autobiografii Nikita Chruszczow potwierdził, że Rosenbergowie przyczynili się do przyśpieszenia prac nad sowieckim projektem atomowym[10].
Feklisow podkreślał jednak, że małżeństwo Rosenbergów było tylko pośrednikami w przekazywaniu tajemnic dotyczących bomby atomowej[9] – same dokumenty dotyczące bomby przekazywał im inny komunista, emigrant z Niemiec, fizyk Klaus Fuchs, który uczestniczył w pracach nad projektem „Manhattan” i został zdemaskowany przez brytyjski wywiad i skazany na 14 lat więzienia[11].
Nie ma zgody wśród historyków co do skali winy Rosenbergów. Ponadto zachodni historycy są zgodni co do tego, że ich proces był skażony licznymi nieprawidłowościami sądowymi i prawnymi oraz że nie powinni oni być skazani na karę śmierci[12][13].
W kulturze masowej
W kulturze masowej sprawa Rosenbergów została poruszona między innymi w powieści pod tytułem Szklany klosz Sylvii Plath, oraz w opowiadaniu pod tytułem Wielki strach Marka Hłaski. Postać Ethel pojawia się również w dramacie teatralnym Tony’ego Kushnera Anioły w Ameryce oraz w dramacie Leona Kruczkowskiego Juliusz i Ethel. Rosenbergowie stanowili również inspirację dla postaci Wilhelma Frunze i jego żony opisanych w powieści "Zima Świata" autorstwa Kena Foletta, którzy podobnie jak autentyczni Rosenbergowie szpiegowali dla ZSRR i zostali straceni na krześle elektrycznym.
Przypisy
- ↑ Trahair 2011 ↓, s. 415.
- ↑ Mundy 2018 ↓, s. 37–38.
- ↑ a b Trahair 2011 ↓, s. 416.
- ↑ Wołoszański 1998 ↓, s. 62.
- ↑ Clune 2011 ↓, s. 281.
- ↑ Wołoszański 1998 ↓, s. 63.
- ↑ Clune 2011 ↓, s. 269–274.
- ↑ Clune 2011 ↓, s. 273.
- ↑ a b c d MichaelM. Dobbs MichaelM., JULIUS ROSENBERG SPIED, RUSSIAN SAYS, „The Washington Post”, 16 marca 1997, ISSN 0190-8286 [dostęp 2022-06-09] (ang.).
- ↑ Radosh 1990 ↓, s. 9.
- ↑ Wołoszański 1998 ↓, s. 53-55.
- ↑ Rosenbergs Redux, „Weekly Standard”, 10 czerwca 2016 [dostęp 2016-11-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-10] .
- ↑ Frankie Y. BaileyF.Y.B. Ph.D Frankie Y. BaileyF.Y.B., Steven ChermakS.Ch. Ph.D Steven ChermakS.Ch., Crimes and Trials of the Century [2 volumes], ABC-CLIO, 30 października 2007, ISBN 978-1-57356-973-6 [dostęp 2016-11-30] (ang.).
Bibliografia
- Richard Trahair: Czarna księga szpiegów. Warszawa: 2011. ISBN 978-83-61232-12-4.
- Bogusław Wołoszański: Sensacie XX wieku. Po II wojnie światowej. Warszawa: 1998. ISBN 83-85852-14-X.
- LoriL. Clune LoriL., Great Importance World-Wide: Presidential Decision-Making and the Executions of Julius and Ethel Rosenberg, „American Communist History”, 10 (3), 2011, s. 263–284, DOI: 10.1080/14743892.2011.631822 [dostęp 2022-06-09] .
- LizaL. Mundy LizaL., Code Name: Venona, „Smithsonian”, 49 (5), 2018, s. 30–39 .
- RonaldR. Radosh RonaldR., Socialist Heroes, „The New Republic”, 203 (17), 1990, s. 9–10 .
Linki zewnętrzne
- Bieg wydarzeń dotyczących procesu Rosenbergów. law.umkc.edu. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-08-01)]. (ang.).
- ISNI: 0000000115707816
- VIAF: 54238154
- LCCN: n50048377
- GND: 119387573
- NDL: 00525665
- LIBRIS: pm14bfx75c7p9cd
- BnF: 12427293m
- SUDOC: 02787785X
- SBN: DDSV245522
- NLA: 36091313
- NKC: jn20011018991
- NTA: 069848890
- CiNii: DA05826551
- Open Library: OL2278339A
- PLWABN: 9810592971505606
- NUKAT: n99032962
- J9U: 987007267215705171
- PTBNP: 376509
- BLBNB: 000311314
- KRNLK: KAC199623467
- LIH: LNB:V*72793;=BO
- ISNI: 000000008386092X
- VIAF: 59174260
- LCCN: n50048380
- GND: 119097133
- NDL: 00525667
- LIBRIS: gdsw36p02qsl9lk
- BnF: 12424986j
- SUDOC: 033378096
- SBN: UBOV065925
- NKC: jn20011018992
- NTA: 069848882
- CiNii: DA0582653X
- Open Library: OL721129A
- PLWABN: 9810599999105606
- NUKAT: n99032966
- J9U: 987007267213905171
- PTBNP: 376508
- BLBNB: 000311313
- KRNLK: KAC200911999
- LIH: LNB:V*72797;=BS
- Britannica: biography/Julius-Rosenberg-and-Ethel-Rosenberg
- DSDE: Julius_og_Ethel_Rosenberg