Długoszpon białobrewy
Metopidius indicus[1] | |||
(Latham, 1790) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | siewkowe | ||
Podrząd | bekasowce | ||
Parvordo | Jacanida | ||
Nadrodzina | Jacanoidea | ||
Rodzina | długoszpony | ||
Rodzaj | Metopidius | ||
Gatunek | długoszpon białobrewy | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Długoszpon białobrewy (Metopidius indicus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny długoszponów (Jacanidae). Występuje w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej – zarówno w części kontynentalnej, jak i na niektórych spośród wysp Indonezji – na nieregularnym obszarze. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia
Po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego gatunek ten opisał John Latham w 1790. Holotyp pochodził z nieokreślonej lokalizacji w Indiach. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Parra indica[3]. Latham opisał ten gatunek już w 1787, ale wówczas użył jedynie zwyczajowej angielskiej nazwy Indian Jacana[3][4]. Obecnie (2022) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza długoszpona białobrewego w rodzaju Metopidius, którego jest jedynym przedstawicielem. Nie wyróżnia podgatunków[5], podobnie jak autorzy HBW[6]. Monotypowy rodzaj Metopidius opisał Johann Georg Wagler w 1832[7].
Kariotyp długoszpona białobrewego poznano po raz pierwszy w 1982 roku, kiedy opublikowano wyniki badań nad różnymi indyjskimi ptakami siewkowymi. Dla Metopidius indicus 2n=84[8]. Jest to wynik odmienny od otrzymanego w późniejszym badaniu innego autora, opublikowanego w 1992 – 2n=88[9]. Długoszpony białobrewe, podobnie jak koralowe (Irediparra gallinacea) i te z rodzaju Actophilornis, mają unikatową kość promieniową o kształcie podobnym do ostrza. Prawdopodobnie jest to związane z chronieniem skrzydłami jaj i pokrytych puchem piskląt[10]. Poniżej przedstawiono pozycję gatunku i rodzaju na kladogramie rodziny długoszponów (Jacanidae), jaki opracowali Whittingham, Sheldon i Emlen (2000) na podstawie badań mtDNA[10]:
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Morfologia
Długość ciała wynosi 28–31 cm[6]; masa ciała samców (n=43) – 147–202 g, samic (n=25) – 226–354 g[11]; rozpiętość skrzydeł – około 54 cm[6]. Nie są znane różnice w upierzeniu zależne od miejsca występowania. Samice są większe od samców, ale w upierzeniu dymorfizm płciowy nie występuje. Prawdopodobnie płeć długoszponów białobrewych można określić na podstawie samych wymiarów, jednak utrudniają to dane pozyskane z błędnie oznaczonych okazów muzealnych[12]. Wymiary szczegółowe dla 43 samców i 25 samic (mierzone podczas badań terenowych w Kanyakumari na południowym krańcu Indii) podane w milimetrach przedstawia poniższa tabela[11]:
Płeć | Długość dzioba | Długość skrzydła | Długość skoku | Długość ogona |
---|---|---|---|---|
Samce | 21,6–23,8 | 154–168 | 65,5–76 | 41–55 |
Samice | 23,9–27,3 | 164–190 | 72,5–84,5 | 41–59 |
Większość upierzenia jest czarna, opalizująca ciemnozielono. Na głowie obecna szeroka czysto biała brew, ciągnie się po boki tylnej części szyi. U nasady tylnej części szyi widoczny jest intensywny fioletowoniebieski połysk. Płaszcz, barkówki, lotki III rzędu i pokrywy skrzydłowe wyróżniają się zielonkawą barwą. Niekiedy pokrywy skrzydłowe większe, zewnętrzne lotki III rzędu i wewnętrzne II rzędu mają wąskie jasnopłowe obrzeżenia. Grzbiet, kuper, pokrywy nad- i podogonowe oraz ogon są intensywnie rdzawe z fioletowym połyskiem. Tylna część boków ciała jest bardzo ciemna, rdzawobrązowa z fioletowawym połyskiem. Dziób masywny, o barwie żółtej lub żółtozielonej. Płytka czołowa czerwona. Tęczówka brązowa. Nogi i stopy ciemnozielone. Na zgięciu skrzydła obecna niewielka tępo zakończona ostroga[12].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Bronze-winged_jacana_%28Metopidius_indicus%29_2.jpg/220px-Bronze-winged_jacana_%28Metopidius_indicus%29_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Bronze-winged_Jacana_juvenile_Metopidius_indicus_by_Dr._Raju_Kasambe_DSCN1417_%286%29.jpg/220px-Bronze-winged_Jacana_juvenile_Metopidius_indicus_by_Dr._Raju_Kasambe_DSCN1417_%286%29.jpg)
U osobników młodocianych na wierzchu głowy obecna matowa rdzawobrązowa czapeczka. Krótka biała brew nie sięga za oko. Przez kantarek przebiega cienka ciemna linia. Za pokrywami usznymi popielata plama. Gardło i broda białawe, ich barwa płynnie przechodzi w intensywnie płowy kolor na przodzie szyi i jasny żółtawopłowy po jej bokach. Niższa część piersi, brzuch i pokrywy podogonowe białawe. Boki ciała, zewnętrzne części nogawic, wewnętrzne lotki III rzędu i spód ciała są czarne ze słabym zielononiebieskim połyskiem. Tył szyi smoliście czarny z wątłym zielonkawym połyskiem, lecz już nasada szyi intensywnie mieni się fioletowoniebiesko. Płaszcz, barkówki i skrzydła ubarwione jak u dorosłych osobników, okazjonalnie pojawia się kilka rdzawo obrzeżonych barkówek lub fioletowo połyskujących piór płaszcza. Grzbiet matowy, zielonobrązowy. Kuper i pokrywy nadogonowe smoliście brązowe, intensywnie rdzawo paskowane i z nieznaczną opalizacją. Sterówki głównie białe, wyróżniają się rdzawe plamy u nasady i nieregularne czarniawe paski[12].
Zasięg występowania
Zasięg występowania długoszponów białobrewych według szacunków BirdLife International zajmuje 11,6 mln km²[13]. Rozciąga się od południowo-wschodniego Pakistanu (południowa prowincja Sindh; wyłącznie zalatujące ptaki, które jednak do kolejnych 2 lat zostają[14]) i Indii (na południe do Kanyakumari[15]) przez Azję Południowo-Wschodnią po południowe Chiny (Junnan), południową Sumatrę i zachodnią Jawę[6]. Na północ od Indii zasięg długoszponów białobrewych sięga także do Nepalu[16][15]. Zalatują do Bhutanu[17].
Nie występują na całym terytorium Indii – są nieobecne w zachodnim Pendżabie i zachodnim Radżastanie[15]. W południowo-wschodniej Azji zamieszkują Mjanmę poza jej zachodnią częścią, Tajlandię poza południowym wschodem oraz dawne Indochiny (współcześnie Laos, Kambodża i Wietnam) z wyjątkiem wschodniego i zachodniego Tonkinu (współcześnie północny Wietnam) oraz północnego i środkowego Annamu[18]. W Laosie występują na północy i południu kraju, w środkowej części były odnotowywane w czasach historycznych[19]. Dawniej zamieszkiwały północno-zachodnią część Malezji[18]. Współcześnie zalatują tam[20]. Informacja o tym, jakoby długoszpony białobrewe występowały na Celebesie, pojawiająca się zarówno w starszych (końcówka XIX wieku)[21][22], jak i nowszych (początek XXI wieku)[20] źródłach jest błędna[23][22][13].
Ekologia i zachowanie
Środowiskiem życia długoszponów białobrewych są nizinne słodkowodne jeziora i rezerwuary z roślinnością unoszącą się na wodzie lub wyrastającą z niej. Pojawiają się również na podmokłych terenach trawiastych i zapuszczonych polach ryżowych. Częściej niż długoszpony chińskie (Hydrophasianus chirurgus) korzystają z pofragmentowanych środowisk[12]. W Nepalu odnotowywane były do 915 m n.p.m., lecz najpospoliciej zasiedlają niziny[16]. W Azji Południowo-Wschodniej występują do 1000 m n.p.m.[18] Prowadzą osiadły tryb życia, podejmują jedynie lokalne wędrówki w odpowiedzi na zmieniające się stany wód[6].
Chociaż długoszpony białobrewe były opisywane jako żywiące się głównie pokarmem roślinnym, prawdopodobnie powszechnie zjadają także owady, ślimaki i inne bezkręgowce[6]. Poza sezonem lęgowym przebywają czasami w grupach liczących kilkanaście osobników. W sezonie lęgowym samce, odpowiedzialne za opiekę nad młodymi, ochoczo bronią swojego terytorium[12]. Samice, często poliandryczne[12][11], swoim zachowaniem dominują nad samcami[11]. Im więcej samców mają w swoim haremie, tym większe są ich terytoria, a tym mniejsze są terytoria samców. W jednym z badań średnia wielkość terytorium samca wyniosła 7220 ± 740 m², a samicy – 11 970 ± 1670 m²[24]. Długoszpony białobrewe bronią swoich terytoriów nie tylko przed innymi osobnikami swojego gatunku i drapieżnikami, jak błotniaki stawowe (Circus aeruginosus). Obserwowano również ich agresywne zachowania względem niezagrażających im oraz ich lęgom ptaków, jak łowiec krasnodzioby (Halcyon smyrnensis), kaczuszka azjatycka (Nettapus coromandelianus) i bagiewnik białopierśny (Amaurornis phoenicurus). Takie interakcje notowano wyłącznie w sezonie lęgowym[25].
Zaniepokojone długoszpony białobrewe chowają się w roślinności lub zanurzają pod wodę[12]. Dobrze nurkują i pływają, gorzej latają[15]. Ich lot jest silny, jednak nie tak zwinny jak u długoszponów chińskich[12]. Długoszpony białobrewe odzywają się piskami siik-siik-siik[6], wydawanymi podczas walki lub zachowań agresywnych[15], i krótkimi ostrymi chrząknięciami[6] lub płaczliwymi dźwiękami używanymi do zwykłej komunikacji[15].
Lęgi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Bronze-winged_jacana_egg.jpg/220px-Bronze-winged_jacana_egg.jpg)
Okres lęgowy współwystępuje z monsunami. W południowych Indiach trwa od końca lipca (czasami od połowy maja) do początku września[6], podobnie jak w Nepalu[26], na Jawie – w czerwcu[6] (jaja stwierdzano także w kwietniu i listopadzie[27]). Występuje poliandria. Samce żywo bronią się przed innymi samcami, zaś samice strzegą terytoriów swoich partnerów przed innymi samicami[6]. Według jednego z badań dotyczącego struktury populacji i systemu kojarzenia u tych ptaków – pierwszego szczegółowego, a drugiego w ogóle – 60% samic jest monogamicznych, a 40% – poliandrycznych. Poliandryczne samice utrzymują haremy złożone z maksymalnie 4 samców. Im większa ich masa ciała, tym z większą liczbą samców utrzymują relację[11] (co koreluje z wielkością zajmowanego terytorium[24]) i tym więcej składają zniesień w sezonie[11].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Bronze-winged_Jacana_Chick_%2844587040032%29.jpg/220px-Bronze-winged_Jacana_Chick_%2844587040032%29.jpg)
Gniazdo zbudowane jest z niewielkiej ilości roślinności wodnej. Może być umieszczone na pływających liściach grzybieniowatych („lilii wodnych”), lotosów (jak lotos orzechodajny, Nelumbium speciosum)[6] czy kotewki (Trapa)[15] lub w wystających ponad taflę wody trawach. Długoszpony białobrewe gniazdują w gęstszej roślinności niż inne długoszpony[6]. Obserwowano ptaki obojga płci przy zbieraniu materiałów na gniazdo[6][15], jednak nie wiadomo, czy samice uczestniczą w jego budowie[6]. Zniesienie liczy zwykle 4 jaja[6][15], rzadziej 3[11], jednak czasem dochodzi do utraty jednego lub więcej[6]. Średnie wymiary 120 jaj z Indii: 36,4 na 25,1 mm[15], dla 7 jaj z Jawy: 36,13 na 25,2 mm[28]. Skorupa jest błyszcząca, brązowa, pokryta nieregularnym czarniawym wzorem[15].
Samice składają poszczególne zniesienia w blisko 10-dniowych odstępach[6]. Stosunek masy całego zniesienia do masy ciała samicy jest niewielki (średnio 16,8%), co wskazuje na niski koszt energetyczny wyprodukowania jednego zniesienia i tym samym łatwiejsze zastępowanie tego splądrowanego przez drapieżniki. Tracona może być większość jaj – w jednym siedlisku w południowych Indiach 90% nie dotrwało do momentu klucia; są zjadane przez gryzonie i ptaki[11]. Inkubacja trwa około 26 dni[6] (według innego źródła – 29[11]). Wysiaduje jedynie samiec. Sam opiekuje się młodymi, choć samica pomaga mu w ich obronie[6] (według innych źródeł tak się nie dzieje[11][15]). Podobnie jak u innych długoszponów może przenosić pisklęta, trzymając je między skrzydłem a tułowiem[12]. Z nielicznych obserwacji wynika, że przez pierwsze 5 dni życia piskląt samiec bardzo pilnie ich strzeże (zajmuje mu to około 60% czasu), a gdy młode osiągają 4–6 tygodni, jest już to rzadkie. Długoszpony białobrewe usamodzielniają się po około 70 dniach życia[11]. Nie jest znany wiek, w którym osiągają dojrzałość płciową[6].
Status i zagrożenia
IUCN uznaje długoszpona białobrewego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2020). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za nieznany[13]. Podczas zbierania danych do Asian Waterbird Census w niektórych krajach nie każdego roku obserwowano długoszpony białobrewe[29][30][31]. Według szacunków z AWC 2015 roku globalna populacja może liczyć 50–100 tys. osobników[29]. Tę samą wartość podano dla roku 2004[30]. Dla roku 2001 szacunkowa liczebność populacji była nieznana[31].
Pod koniec lat 90. XX wieku długoszpony białobrewe były pospolite w Tajlandii[6] oraz bardzo rzadkie na Jawie[6]. W drugiej dekadzie XXI w Nepalu były stosunkowo pospolite[16]. W 2016 roku otrzymały tam lokalnie status gatunku najmniejszej troski (LC)[32], podobnie jak w 2015 w Bangladeszu[33] i w 2005 w Tajlandii (w ogóle nie zostały wymienione na czerwonej liście[34]). W 2015 na czerwonej liście Chin nadano im status gatunku niedostatecznie rozpoznanego (DD, Data Deficient)[35]. Zagrożeniami dla długoszponów białobrewych są: utrata lub niszczenie środowiska ich życia, niepokojenie przez człowieka, kłusownictwo i prawdopodobnie używanie środków chemicznych w produkcji roślinnej[32].
Przypisy
- ↑ Metopidius indicus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Metopidius indicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b JohnJ. Latham JohnJ., Index ornithologicus, t. 2, 1790, s. 765 (łac.).
- ↑ J.J. Latham J.J., Supplement to the General synopsis of birds, Londyn 1787, s. 257–258 (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v12.2). [dostęp 2022-11-10]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Jenni, D.A. & Kirwan, G.M.: Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
- ↑ Johann GeorgJ.G. Wagler Johann GeorgJ.G., Genus Metodipius, „Isis von Oken”, Lorenz Oken, 1832, s. 279 (niem.).
- ↑ Manorama Samanta & R.M.S.& R. Prasad Manorama Samanta & R.M.S.& R., Chromosome complement and C-banding patterns in some Indian charadriiform birds, „Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research”, 20, 1983, s. 101, DOI: 10.1111/j.1439-0469.1983.tb00255.x .
- ↑ 4, [w:] KrishnaK. Mohan KrishnaK., Chromosome study of Indian birds, Utkal University, 1992 .
- ↑ a b L.A.L.A. Whittingham L.A.L.A., F.H.F.H. Sheldon F.H.F.H., S.T.S.T. Emlen S.T.S.T., Molecular phylogeny of jacanas and its implications for morphologic and biogeographic evolution, „The Auk”, 1, 117, 2000, s. 22–32 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] .
- ↑ a b c d e f g h i j k SHMS. Butchart SHMS., Population structure and breeding system of the sex-role reversed, polyanduous Bronze-winged Jacana Metopidius indicus, „Ibis”, 142, 2000, s. 93-102, DOI: 10.1111/j.1474-919X.2000.tb07688.x .
- ↑ a b c d e f g h i Peter Hayman, John Marchant & Tony Prater: Shorebirds. Londyn: A&C Black, 1986 (druk), 2011 (online), s. 40, 218–219. ISBN 978-0-7136-3509-6.
- ↑ a b c Bronze-winged Jacana Metopidius indicus. BirdLife International. [dostęp 2020-01-20].
- ↑ Richard Grimmett, Tom J. Roberts, Tim Inskipp & Clive Byers: Birds of Pakistan. A&C Black, 2008, s. 102. ISBN 978-0-7136-8800-9.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Salim Ali & S. Dillon Ripley: Handbook of the Birds of India and Pakistan. Wyd. 2. T. 2. Megapodes to Crab Plover. Oxford University Press, 1980, s. 201–202.
- ↑ a b c Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp & Hem Sagar Baral: Birds of Nepal: Revised Edition. 2016, s. 140.
- ↑ Peter Spierenburg: Birds in Bhutan: status and distribution. Oriental Bird Club, 2005, s. 120.
- ↑ a b c CraigC. Robson CraigC., Birds of South-East Asia: Concise Edition, Bloomsbury Publishing, 2015, s. 110, ISBN 978-1-4729-2425-4 .
- ↑ J.W.J.W. Duckworth J.W.J.W., R.E.R.E. Salter R.E.R.E., K.K. Khounboline K.K. (red.), Wildlife in Lao PDR. 1999 Status Report, IUCN, 1999, s. 115 [dostęp 2020-01-21] [zarchiwizowane z adresu 2018-08-18] .
- ↑ a b Allen Jeyarajasingam: A Field Guide to the Birds of Peninsular Malaysia and Singapore. Oxford University Press, 2012, s. 156. ISBN 978-0-19-963942-7.
- ↑ W.T. Blanford: The fauna of British India, including Ceylon and Burma. T. Birds, v.4. Berlin, Londyn: 1898, s. 218–219.
- ↑ a b Mayer, A.B. & Wiglesworth, Lionel W.: The birds of Celebes and the neighbouring islands. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1898, s. 272.
- ↑ James Lee Peters: Check-list of birds of the world. T. 2. Cambridge: Oxford University Press, 1934, s. 228.
- ↑ a b Butchart i inni, Polyandry and competition for territories in bronze‐winged jacanas, „Journal of Animal Ecology”, 68, 1999, s. 928–939, DOI: 10.1046/j.1365-2656.1999.00341.x .
- ↑ N.K.N.K. Ramachandran N.K.N.K., Interspecific association of jacanas (Hydrophasianus chirurgus and Metopidius indicus) and the role of habitat, „The journal of the Bombay Natural History Society”, 95, 1998, s. 83–84 .
- ↑ Tej Kumar Shrestha: Birds of Nepal: Field Ecology, Natural History and Conservation. Wyd. 2. Steven Simpson Books, 2001, s. 498.
- ↑ Becking, Jan-Hendrik. The Bartels and other egg collections from the island of Java, Indonesia, with corrections to earlier publications of A. Hoogerwerf. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 129, s. 31–32, 2009.
- ↑ A.A. Hoogerwerf A.A., Een bijdrage tot de oölogie van het eiland Java, 1949, s. 56 (niderl.).
- ↑ a b TaejT. Mundkur TaejT., Tom Langendoen & DougT.L.& D. Watkins Tom Langendoen & DougT.L.& D., The Asian Waterbird Census 2008-2015: Results of coordinated counts in Asia and Australasia [online], 2015 [dostęp 2020-01-21] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-21] .
- ↑ a b David Li Zuo Wei & TaejD.L.Z.W.& T. Mundkur David Li Zuo Wei & TaejD.L.Z.W.& T., Numbers and distribution of waterbirds and wetlands in the Asia-Pacific region: Results of the Asian Waterbird Census: 2002-2004, Wetlands International, 2007 [dostęp 2020-01-21] .
- ↑ a b David Li Zuo Wei & TaejD.L.Z.W.& T. Mundkur David Li Zuo Wei & TaejD.L.Z.W.& T., Numbers and distribution of waterbirds and wetlands in the Asia-Pacific region: Results of the Asian Waterbird Census: 1997-2001, Wetlands International, 2004 [dostęp 2020-01-21] .
- ↑ a b InskippI. C. InskippI. i inni, The Status of Nepal’s Birds: The National Red List Series, tom 2, Londyn: The Zoological Society of London, 2016, s. 253–255, ISBN 978-0-900881-75-6 [zarchiwizowane z adresu 2020-01-23] .
- ↑ IUCNI. Bangladesh IUCNI., Red List of Bangladesh, tom 3: Birds, 2015, s. 258, ISBN 978-984-34-0736-8 [zarchiwizowane z adresu 2017-01-11] .
- ↑ WatcharaW. Sanguansomba WatcharaW., Thailand Red Data: Birds, Bangkok: Office of Natural Resourcesand Environmental Policy and Planning, 2005, ISBN 974-9929-86-1 [dostęp 2020-01-23] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-24] .
- ↑ Red List of China’s Vertebrates, „Biodiversity Science”, 5, 14, 2016, s. 514 [zarchiwizowane z adresu 2017-09-29] .
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).