Cerkiew Măzărache
![]() | |||||||||||||||||||||
cerkiew parafialna | |||||||||||||||||||||
![]() Widok ogólny | |||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||||||||||||||||
Wyznanie | prawosławne | ||||||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||||||
Wezwanie | Opieka Matki Bożej | ||||||||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | 1/13 października | ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Mołdawii ![]() | |||||||||||||||||||||
47,030993°N 28,848961°E/47,030993 28,848961 | |||||||||||||||||||||
|
Cerkiew Măzărache (rum. Biserica Măzărache) – cerkiew w Kiszyniowie, wzniesiona jako świątynia prawosławna, od 1955 r. pozostająca w jurysdykcji eparchii kiszyniowskiej i całej Mołdawii Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi Staroobrzędowej[1]. Najstarszy zabytek architektury w Kiszyniowie[2][3]. Położona na obszarze dawnego kiszyniowskiego Starego Miasta, na wzniesieniu nad Bykiem[4].
Historia
W XVII w. na miejscu, gdzie znajduje się świątynia, wznosiła się starsza cerkiew lub ufortyfikowany monaster. Prawdopodobnie obiekt ten został zniszczony w czasie jednego z tatarskich najazdów na tereny dzisiejszego Kiszyniowa[2]. Na wzgórzu, na którym wznosi się świątynia, przetrwały ślady najstarszego cmentarza w Kiszyniowie (XV-XVI w.)[5]. Cerkiew Măzărache została natomiast wzniesiona w połowie XVIII stulecia[2] - w źródłach podawana jest najczęściej data 1752[5][4], rzadziej 1742[3] lub 1757 r.[6]. Daty te mają charakter orientacyjny i tradycyjny, gdyż budynek po raz pierwszy jest wzmiankowany w źródłach pisanych w 1789 r.[4] Fundatorem świątyni był kupiec, a następnie burmistrz Kiszyniowa Vasile Măzărache[5]. Cerkwi nadano początkowo wezwanie świętych Joachima i Anny[4]. W 1802 r. wskutek trzęsienia ziemi zawaliła się wieża cerkiewna[3]. Po 1812 r. świątynia została przebudowana i zmieniła wezwanie na Narodzenie Matki Bożej[4]. Na przełomie XVIII i XIX w. przy cerkwi powstała jedna z pierwszych szkół elementarnych w Kiszyniowie, której fundatorem również był Măzărache[3].
W 1838 r. kolejne trzęsienie ziemi ponownie uszkodziło budowlę. Po tym wydarzeniu[3] zewnętrzne mury cerkwi wzmocniono przyporami[4]. W 1841 r. do wnętrza wstawiono nowy ikonostas[3]. W tym samym stuleciu do budynku dostawiono przedsionek[3], zaś w 1914 r. poszerzono okna w dzwonnicy[4]. W latach 1935–1936 we wnętrzu budynku wykonano nowe freski, ponownie też odremontowano budynek, a 14 października 1936 r. został on powtórnie konsekrowany[3]. W 1940 r., po wkroczeniu wojsk radzieckich do Kiszyniowa, cerkiew została zaadaptowana na magazyn, co doprowadziło do poważnych uszkodzeń. W tym roku dodatkowe zniszczenia budynku wywołało trzęsienie ziemi[3]. W latach 1942–1943 r., gdy Besarabia ponownie była pod kontrolą Rumunii, cerkiew została przywrócona do użytku liturgicznego i odremontowana[3].
Po II wojnie światowej władze radzieckie planowały rozbiórkę cerkwi[3]. Ostatecznie jednak w 1954 r. obiekt został przekazany wspólnocie staroobrzędowej (lipowanom), jako rekompensatę za świątynię tego obrządku, która została zniszczona podczas poszerzania Centralnego Promienia (ob. bulwar Grigore Vieru)[5]. Nowi gospodarze obiektu dobudowali od strony przedsionka dwa odrębne wejścia dla mężczyzn i kobiet[4]. Dom parafialny przy świątyni stał się od 2005 r. siedzibą staroobrzędowego biskupa kiszyniowskiego i całej Mołdawii[1][3]. Cerkwi nadano też nowe wezwanie Opieki Matki Bożej[4].
W 1993 r. obiekt otrzymał status pomnika historii[3].
Architektura
Cerkiew Măzărache została wzniesiona na planie trójkonchowym. Posiada jedną wydłużoną nawę i dwie boczne półkoliste absydy boczne oraz półkoliście zamknięte pomieszczenie ołtarzowe, a także dobudowany w XIX w. przedsionek na planie kwadratu. Budowla jest orientowana. Nad przedsionkiem położona jest dwukondygnacyjna dzwonnica[4]. Dekoracja zewnętrzna cerkwi ogranicza się do fryzu poprowadzonego poniżej gzymsu[4].
Przypisy
- ↑ a b Кишиневская и всея Молдавии епархия [online], rpsc.ru [dostęp 2023-11-26] .
- ↑ a b c Chișinăul sacru. Biserica Măzărache [online], noi.md [dostęp 2023-11-26] (ros.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m LauraL. Ghenea LauraL., Biserica Măzărache, locul nașterii orașului Chișinău [online], CuzaNet [dostęp 2023-11-26] (rum.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Mazarache, 3 – Biserica Acoperemântul Maicii Domnului [online], www.monument.sit.md [dostęp 2023-11-26] .
- ↑ a b c d Church of the Mother of God (Măzărache Church,1752) [online], Visit Chișinău [dostęp 2023-11-26] (ang.).
- ↑ Biserica Mazărache - cea mai veche clădire din Chișinău [online], Radacina, 3 września 2016 [dostęp 2023-11-26] (ang.).
- VIAF: 239675705