Bonanza (serial telewizyjny)
Gatunek | western | ||
---|---|---|---|
Kraj produkcji | Stany Zjednoczone | ||
Oryginalny język | |||
Główne role | Dan Blocker | ||
Liczba odcinków | 431 | ||
Liczba serii | 14 | ||
Nagrody | Emmy (1971) za Najlepszą muzykę w serialu dla Davida Rose | ||
Lista odcinków | |||
Produkcja | |||
Produkcja | Republic Pictures | ||
Scenariusz | David Dortort | ||
Muzyka | Ray Evans (temat) | ||
Czas trwania odcinka | 51 min | ||
Pierwsza emisja | |||
Data premiery | 1959 | ||
Stacja telewizyjna | NBC | ||
Lata emisji | 1959–1973 | ||
Status | zakończony | ||
Chronologia | |||
Poprzednik | Ponderosa | ||
Kontynuacja | Bonanza: następne pokolenie | ||
|
Bonanza – amerykański westernowy serial telewizyjny wyprodukowany przez telewizję NBC, opowiadający o życiu farmera Bena Cartwrighta i jego synów.
Fabuła
Akcja rozgrywa się na ranchu Ponderosa, położonym w stanie Nevada nad jeziorem Tahoe niedaleko Virginia City, po wojnie secesyjnej. Każdy z synów Bena miał inną matkę, ale wszystkie zmarły, a wychowaniem synów musiał się zająć samotny ojciec. Bonanza to klasyczny western obyczajowy – bohaterowie, czterej mężczyźni żyjący na samotnym ranczu na Dzikim Zachodzie, mają liczne przygody i napotykają wiele problemów, które dzielnie przezwyciężają. W swym postępowaniu kierują się niezłomnymi zasadami moralnymi, hołdując tradycyjnym wartościom: rodzinie, przyjaźni, uczciwości.
Historia serialu
Serial był premierowo emitowany od 12 września 1959 do 16 stycznia 1973. W sumie pokazano 430 sześćdziesięciominutowych odcinków. W 1964 Bonanza była nominowana do nagrody Złotego Globu.
Serial cieszył się ogromną popularnością w Stanach Zjednoczonych, a później także w wielu innych krajach, m.in. w Polsce.
Melodię towarzyszącą czołówce filmu napisali Jay Livingston i Ray Evans. Utwór jest często wykorzystywany jako motyw muzyczny – podobnie jak konstrukcja samej czołówki: płonąca mapa, ze środka której wyjeżdżają konno główni bohaterowie.
Osiem odcinków w latach 1960-1961 wyreżyserował Robert Altman, a 336. odcinek („The Silence at Stillwater” z 1969) – Joseph Lejtes[1].
Po latach nakręcono filmy bazujące na popularności serialu: Bonanza: następne pokolenie (1988), Bonanza: powrót (1994), Bonanza: pod ostrzałem (1995) oraz serial Ponderosa (2001–2002), będący prequelem Bonanzy.
Ze względu na śmierć kilku aktorów serialu (Dana Blockera w 1972, Victora Sen Yunga w 1980, Lorne’a Greene’a w 1987 i Michaela Landona w 1991) widzowie zaczęli snuć teorie spiskowe o szatańskim fatum ciążącym nad Bonanzą[2].
Podstawowa obsada
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Bonanza_full_cast_1962_larger.jpg/220px-Bonanza_full_cast_1962_larger.jpg)
Główne role
- Lorne Greene – Benjamin „Ben” Cartwright; wystąpił we wszystkich 430 odcinkach[1]
- Pernell Roberts – Adam Cartwright (w 1965 wycofał się z serialu); 201 odcinków
- Dan Blocker – Eric „Hoss” Cartwright (jego nagły zgon w 1972 spowodował zakończenie produkcji serialu); 415 odcinków
- Michael Landon – Joseph „Mały Joe” Cartwright; 428 odcinków
Role drugoplanowe
- Victor Sen Yung – kucharz Hop Sing; udział w 107 odcinkach (w latach: 1959-73)[1]
- Mitch Vogel – Jamie Cartwright, adoptowany syn Bena Cartwrighta; 48 odcinków (1968-73)
- Guy Williams – Will Cartwright, kuzyn braci Cartwrightów; 5 odcinków (1964)
- Ray Teal – szeryf Roy Coffee; 98 odcinków (1960-72)
- Bing Russell – Clem Foster, zastępca szeryfa/szeryf; 57 odcinków (1961–72)
- David Canary – Candy Canaday; 91 odcinków (1967-73)
- Bill Clark – mieszkaniec Carson City/górnik; 140 odcinków (1959-73)
- Martha Manor – mieszkanka Carson City/dziewczyna w saloonie; 90 odcinków (1960-72)
- Bob Miles – mieszkaniec Carson City/kelner; 76 odcinków (1959–68)
- Grandon Rhodes – dr J.P. Martin/dr Rob Keefer; 26 odcinków (1960-67)
- Hal Burton – mieszkaniec Carson City/zastępca szeryfa; 24 odcinki (1965-73)
- Troy Melton – rewolwerowiec/bandyta; 23 odcinki (1959–72)
- Bruno VeSota – barman/mieszkaniec Carson City; 21 odcinków (1961–68)
- Roy Engel – dr Paul Martin/dr Tolliver; 18 odcinków (1959-70)
- Harry Holcombe – dr J.P. Martin/dr Lewis; 16 odcinków (1969-72)
- Clint Sharp – woźnica/przewodnik; 16 odcinków (1960-68)
- Phil Chambers – właściciel sklepu/p. Amos; 15 odcinków (1962-69)
- Tim Matheson – Griff King; 15 odcinków (1972-73)
- Lane Bradford – pracownik Lash'a/Buck; 14 odcinków (1959–71)
- Robert Foulk – Clem Foster, zastępca szeryfa/szeryf; 13 odcinków (1960-68)
- Ken Mayer – Crusty/woźnica; 12 odcinków (1960-70)
- Bern Hoffman – barman Sam/Bernie; 12 odcinków (1963-71)
- Mike Ragan – Burkhart/górnik; 12 odcinków (1959-67)
- Henry Wills – złodziej/handlarz bydłem; 12 odcinków (1960-72)
- Bob Hoy – niski kowboj/górnik; 12 odcinków (1960-71)
- Raymond Guth – Bill Cooper/woźnica; 11 odcinków (1962-71)
- Lou Frizzell – Dusty Rhodes/dr Garibaldi; 11 odcinków (1968-71)
- Charles Maxwell – Billings/Krug; 10 odcinków (1959–71)
- Hal Baylor – Arch Stewart/Tom Cole; 10 odcinków (1960-71)
- Remo Pisani – barman/Joel Sawyer; 10 odcinków (1969-71)
- Ford Rainey – kpt. Arnholt/sędzia Wyllit; 9 odcinków (1961–71)
- Ken Lynch – górnik/zastępca szeryfa; 9 odcinków (1960-72)
- Stuart Nisbet – sierż. Hines/magazynier; 9 odcinków (1961–72)
- Norman Leavitt – pracownik stacji telegraficznej; 9 odcinków (1960-67)
- Denver Pyle – Ted Hackett/szeryf Ed; 8 odcinków (1961–72)
- Morgan Woodward – zastępca szeryfa Conley/szeryf Biggs; 8 odcinków (1960-71)
- Ted Gehring – kierownik poczty/Arch Tremayne; 8 odcinków (1968-72)
- Chubby Johnson – Toby Barker/Sam Sneden; 8 odcinków (1962-72)
- Dabbs Greer – prokurator/dr Dunkatt; 8 odcinków (1961–71)
- Ken Drake – zastępca szerfa, Jackson/Brave Pony; 8 odcinków (1960-69)
- Harlan Warde – adwokat G. Osgood/prokurator Monroe; 8 odcinków (1962-72)
- Clegg Hoyt – szeryf/Barney; 8 odcinków (1960-66)
- Dan White – stajenny/agent stacji pocztowej; 8 odcinków (1960-67)
- Gregory Walcott – kpt. J. Fenner/szeryf Crawley; 7 odcinków (1960-72)
- Robert B. Williams – recepcjonista w hotelu/Simpson; 7 odcinków (1959-67)
- Tol Avery – dr Moore/koroner; 7 odcinków (1962-70)
- Robert Brubaker – szeryf Henning/sędzia; 7 odcinków (1960-68)
Role epizodyczne
W epizodach odcinków zagrali m.in.:
- Salvador Baguez – Joe (właściciel)/A. Garcia; 4 odcinki (1960-66)[1]
- Arthur Batanides – Spiro/Pablo; 2 odcinki (1960-61)
- James Best – szeryf V. Schaler/C. Reagan; 3 odcinki (1961–68)
- Veda Ann Borg – Beulah; 1 odcinek (1961)
- Walter Burke – T. O'Brien/J. Pierson; 3 odcinki (1961–72)
- Owen Bush – Billings/recepcjonista w hotelu; 6 odcinków (1961–72)
- Bonnie Bedelia – L. Mansfield/A. Harper; 2 odcinki (1969-72)
- James Coburn – P. Jessup/E. Trace; 3 odcinki (1959-62)
- Bruce Dern – C. Maco/Bayliss; 2 odcinki (1968-70)
- James Doohan – B. Collins/człowiek pułkownika; 2 odcinki (1962-63)
- Jack Elam – D. Hoad/B. Buckalew; 3 odcinki (1961-70)
- Mickey Finn – p. Miller; 1 odcinek (1961)
- Claude Hall – członek rodziny Hoad/N. Slocum; 2 odcinki (1961-66)
- Don C. Harvey – J. Hoad; 1 odcinek (1961)
- Theodore Lehmann – członek rodziny Hoad; 1 odcinek (1961)
- George J. Lewis – Jose Moreno; 1 odcinek (1959)
- Jack Mather – H. Turner/B. Hastings; 2 odcinki (1959–61)
- Arnold Merrit – telegrafista Frank; 1 odcinek (1961)
- Carl Milletaire – doradca Harrisona; 1 odcinek (1961)
- Alex Montoya – Juan/C. Rodrigues; 2 odcinki (1961-63)
- Wynn Pearce – p. Johnson/J. Turner; 4 odcinki (1961-66)
- Ziva Rodann – M. Reagan; 1 odcinek (1961)
- John Saxon – S. Friday/Blas; 3 odcinki (1967-69)
- Frank Silvera – El Jefe/M. Ybarra; 2 odcinki (1961-64)
- Tom Skerritt – Jerry/kpr. Tanner; 2 odcinki (1964-73)
- Harry Dean Stanton – Bille/Stiles; 2 odcinki (1961-63)
- Steven Terrell – J. Kyle/B. Hurvey; 2 odcinki (1959–61)
- Dan Tobin – sędzia wyścigu/Blakely; 4 odcinki (1961–72)
- Mary Treen – p. Shaughnessy/A. Wilson; 2 odcinki (1961-62)
- Katherine Warren – M. Hoad; 1 odcinek (1961)
- Howard Wendell – bankier/doradca Harrisona; 5 odcinków (1960-65)
- Ian Wolfe – E. Baxter/Amos; 4 odcinki (1960-65)
- Will Wright – M. Bailey/W. Reagan; 3 odcinki (1960-62)
Emisja w Polsce
W Polsce serial miał premierę w latach 60. i 70. w Programie 1 i był emitowany w weekendy po programie informacyjnym Dziennik Telewizyjny.
Emisje powtórne:
- Na początku lat 90. w wybranych oddziałach regionalnych TVP pokazywano Bonanzę nagrywaną z satelitarnej telewizji niemieckiej z dogranym polskim lektorem.
- W połowie lat 90. w TVP1 Bonanzę pokazywano w okołopołudniowym bloku Seriale wszech czasów.
- W latach 1998–1999 serial był pokazywany przez Polsat 2 w weekendy – początkowo o 8.00, potem o 9.00.
- W latach 2003–2004 serial emitowano w TV Puls w dni robocze o 14.00 i 18.00.
- Od 4 stycznia 2010 do 12 maja 2010 w dni robocze o 15.40 TVP1 wyemitowała pierwszą i drugą serię Bonanzy (66 odc.). Od 3 czerwca 2013 w dni robocze o 15.20 (od września od poniedziałku do czwartku o 15:45) emitowane były serie trzecia, czwarta i piąta (łącznie 102 odc.). Emisja zakończyła się 14 listopada 2013 odcinkiem 168 Walter i przestępcy.
- Od 4 czerwca 2011 serial zagościł na antenie TVS. Emisja w weekendy przed południem i w dni robocze po 15.00. W regularnej emisji serial był do końca sierpnia 2013. Ponownie pokazywany jest od początku 2015 roku.
- Od 7 sierpnia 2011 serial pokazywała stacja Filmbox. Do 26 lutego 2012 w niedziele o 12.00 (powtórki we wtorki o 19:50) pokazano w przypadkowej kolejności 28 odcinków pierwszej i drugiej serii – od 19 do 49 (oprócz 36, 43 i 48). Następnie odcinki te były regularnie powtarzane w rozmaitych cyklach i o różnych porach. Z końcem października 2013 zakończono pokazywanie serialu na tym kanale.
- Od 1 sierpnia 2017 serial pokazuje stacja FilmBox Action[3].
Wydania VCD/DVD w Polsce
Wybrane odcinki pierwszej i drugiej serii wydane zostały w Polsce na płytach VCD i DVD. W latach 2007–2010 wydało je trzech dystrybutorów:
- 23 maja 2007 – GM Distribution. Sześć wydań w ramach serii Klasyka seriali. W każdym po jednej płycie DVD. Każda płyta z dwoma odcinkami. Łącznie ukazało się 12 odcinków (32 i 45, 46 i 47, 38 i 31, 26 i 42, 27 i 20 oraz 35 i 37). W takiej samej kolejności emisję prowadził kanał Filmbox.
- 16 kwietnia 2008 – Gaby International. Cztery wydania. W każdym po jednej płycie VCD. Każda płyta z jednym odcinkiem. Łącznie ukazały się 4 odcinki (30, 38, 25 i 20). Aktualnym dystrybutorem jest Monolith Video.
- 14 maja 2008 (I–IV), 22 kwietnia 2009 (V), 20 sierpnia 2009 (VI), jesień 2009 (VII), zima 2009/2010 (VIII) – Demel. Osiem wydań. W każdym po jednej płycie DVD. Każda płyta z czterema odcinkami. Łącznie ukazały się 32 odcinki (w przypadkowej kolejności od 19 do 56 oprócz 24, 25, 28, 29, 30 i 32). Aktualnym dystrybutorem jest Monolith Video.
Ogółem oficjalnie na płytach wydano 35 odcinków o numerach 19–23, 25–27, 30–56.
Lista odcinków
Osobny artykuł: Lista odcinków serialu Bonanza.
Nr | Polski tytuł[4] | Angielski tytuł |
---|---|---|
SERIA PIERWSZA | ||
1 | Róża dla Lotty | A Rose for Lotta |
2 | The Sun Mountain Herd | |
3 | The Newcomers | |
4 | Wojna Pajutów | The Paiute War |
5 | Wschodzący Mark Twain | Enter Mark Twain |
6 | Historia Julii Bulette | The Julia Bulette Story |
7 | Saga o Annie O’Toole | The Saga of Annie O’Toole |
8 | Historia Philipa Diedesheimera | The Philip Diedesheimer Story |
9 | Pan Henry Comstock | Mr. Henry Comstock |
10 | Wspaniała Adah | The Magnificent Adah |
11 | The Truckee Strip | |
12 | The Hanging Posse | |
13 | Vendetta | Vendetta |
14 | Siostry | The Sisters |
15 | Ostatnie polowanie | The Last Hunt |
16 | El Toro Grande | El Toro Grande |
17 | Trędowata | The Outcast |
18 | Dom podzielony | A House Divided |
19 | Rewolwerowcy | The Gunmen |
20 | Siewcy strachu / Strach na sprzedaż / Postrach miasta | The Fear Merchants |
21 | Z nadania hiszpańskiego króla / Hiszpańska księżniczka | The Spanish Grant |
22 | Ziemia warta krwi / Ziemia obiecana | Blood on the Land |
23 | Sprawiedliwość na pustyni / Sprawiedliwość pustkowi / Prawo pustyni | Desert Justice |
24 | Obcy | The Stranger |
25 | Ucieczka do Ponderosy | Escape to Ponderosa |
26 | Mściciel | The Avenger |
27 | Ostatnie trofeum | The Last Trophy |
28 | San Francisco | San Francisco |
29 | Strumień goryczy | Bitter Water |
30 | Niespełnione marzenie / Ojciec i syn | Feet of Clay |
31 | Urodzona pod złą gwiazdą / Mroczna gwiazda | Dark Star |
32 | Śmierć o świcie | Death at Dawn |
SERIA DRUGA | ||
33 | Próba sił / Ostateczna rozgrywka | Showdown |
34 | Misja / Wyprawa | The Mission |
35 | Splamiona odznaka / Stróż bezprawia | Badge Without Honor |
36 | Młyn | The Mill |
37 | Niosący nadzieję / Wiara i nadzieja / Osadnicy | The Hopefuls |
38 | Denver McKee | Denver McKee |
39 | Dzień sądu / Dzień zapłaty | Day of Reckoning |
40 | Porwanie | The Abduction |
41 | Drapieżniki / Polowanie | Breed of Violence |
42 | Ostatni wiking | The Last Viking |
43 | Spęd bydła / Poganiacze | The Trail Gang |
44 | Na pustkowiu / Dzikuska | The Savage |
45 | Milczący krzyk / Cichy grom | Silent Thunder |
46 | Małpa / Małpolud | The Ape |
47 | Zła krew / Więzy krwi | The Blood Line |
48 | Zaloty | The Courtship |
49 | Płomień nienawiści / Zła jak osa / Złośnica | The Spitfire |
50 | Żona / Panna młoda | The Bride |
51 | Szturm na bank / Napad na bank | Bank Run |
52 | Zbieg | The Fugitive |
53 | Zemsta | Vengeance |
54 | Poborca podatkowy | The Tax Collector |
55 | Na ratunek / Odsiecz | The Rescue |
56 | Wrota szaleństwa / Bramy mroku | The Dark Gate |
57 | Książę | The Duke |
58 | Krwawy szlak | Cutthroat Junction |
59 | Prezent | The Gift |
60 | Rywal | The Rival |
61 | Piekielna machina | The Infernal Machine |
62 | Oszustwo w Thunderhead | The Thunderhead Swindle |
63 | Sekret | The Secret |
64 | Na skrzydłach marzeń | The Dream Riders |
65 | Ukochana Elizabeth | Elizabeth, My Love |
66 | Sam Hill | Sam Hill |
SERIA TRZECIA | ||
67 | Człowiek z uśmiechem na twarzy | The Smiler |
68 | Wiosna | Springtime |
69 | Honor Koczisa | The Honor of Cochise |
70 | Dom, w którym zamieszkała samotność | The Lonely House |
71 | Birmańskie cudo | The Burma Rarity |
72 | Niedokończona ballada | Broken Ballad |
73 | Wiele twarzy Gideona Flincha | The Many Faces of Gideon Flinch |
74 | Przyjaźń | The Friendship |
75 | Hrabina | The Countess |
76 | Ujeżdżacz koni | The Horse Breaker |
77 | Dzień smoka | Day of the Dragon |
78 | Francuz | The Frenchman |
79 | Gwiazda szeryfa | The Tin Badge |
80 | Gabrielle | Gabrielle |
81 | Grabież ziemi | Land Grab |
82 | Czarujący nieznajomy | The Tall Stranger |
83 | Dama z Baltimore | The Lady from Baltimore |
84 | Długa droga | The Ride |
85 | Burza | The Storm |
86 | Powrót do domu | The Auld Sold |
87 | Źródło życia | Gift of Water |
88 | Scyzoryk | The Jackknife |
89 | Winny | The Guilty |
90 | Abigail Jones | The Wooing of Abigail Jones |
91 | Szeryf | The Lawmaker |
92 | Podróż do gwiazd | Look to the Stars |
93 | Ryzyko | The Gamble |
94 | Ciężka próba | The Crucible |
95 | Inger, moja miłość | Inger, My Love |
96 | Błogosławieni, którzy niosą pokój | Blessed Are They |
97 | Posag | The Dowry |
98 | Długa noc | The Long Night |
99 | Dziewczyna gór | The Mountain Girl |
100 | Cudotwórca | The Miracle Maker |
SERIA CZWARTA | ||
101 | Syn pierworodny | The First Born |
102 | W poszukiwaniu własnej drogi | The Quest |
103 | Artysta | The Artist |
104 | Skazany na śmierć w upalny dzień | A Hot Day for a Hanging |
105 | Dezerter | The Deserter |
106 | W drodze | The Way Station |
107 | Wojna nadeszła do Nevady | The War Comes to Washoe |
108 | Szlachetny rycerz | Knight Errant |
109 | Nowe życie | The Beginning |
110 | Śmiertelna walka | The Deadly Ones |
111 | Synowie Galaghera | Gallagher’s Sons |
112 | Decyzja | The Decision |
113 | Dobry Samarytanin | The Good Samaritan |
114 | Ława przysięgłych | The Jury |
115 | Pułkownik | The Colonel |
116 | Pieśń w ciemności | Song in the Dark |
117 | Opowieść o zbrodni | Elegy for a Hangman |
118 | Człowiek z gór | Half a Rogue |
119 | Wizyta u fryzjera | The Last Haircut |
120 | Najdroższa Marie | Marie, My Love |
121 | Darmozjad | The Hayburner |
122 | Aktorka | The Actress |
123 | Nieznajomy | A Stranger Passed This Way |
124 | Córka Aarona | The Way of Aaron |
125 | Upadła kobieta | A Woman Lost |
126 | Przyjaciel Waltera | Any Friend of Walter’s |
127 | Lustrzane odbicie | Mirror of a Man |
128 | Opiekunka mojego brata | My Brother’s Keeper |
129 | Śmierć na pustyni | Five into the Wind |
130 | Opowieść o Whizzerze McGee | The Saga of Whizzer McGee |
131 | Eksplozja | Thunder Man |
132 | Niespodziewane bogactwo | Rich Man, Poor Man |
133 | Boss | The Boss |
134 | Mały wielki człowiek | Little Man – Ten Feet Tall |
SERIA PIĄTA | ||
135 | Piękność z San Francisco | She Walks in Beauty |
136 | W imię sprawiedliwości | A Passion for Justice |
137 | Zaklinacz deszczu | Rain From Heaven |
138 | Miasto widmo | Twilight Town |
139 | Nierówna walka | The Toy Soldier |
140 | Siła charakteru | A Question of Strength |
141 | Niespodziewani goście | Calamity over the Comstock |
142 | Pamiętna podróż | Journey Remembered |
143 | Miłosierdzie | Quality of Mercy |
144 | Odpowiednia chwila | The Waiting Game |
145 | Właściwa decyzja | The Legacy |
146 | Hoss i krasnale | Hoss and the Leprechauns |
147 | Odpoczynek | The Prime of Life |
148 | Oskarżona Lila Conrad | The Lila Conrad Story |
149 | Korrida w Ponderosie | Ponderosa Matador |
150 | Mój syn | My son, my son |
151 | Fałszywy Joe Cartwright | Alias Joe Cartwright |
152 | Gentleman z Nowego Orleanu | The Gentleman from New Orleans |
153 | Oszustwo | The Cheating Game |
154 | Przypadkowa narzeczona | Bullet for a Bride |
155 | Król gór | King of the Mountain |
156 | Nie kochaj mnie | Love me not |
157 | Szczera prawda | The Pure Truth |
158 | Prawdziwy mężczyzna | No Less a Man |
159 | Sprawa honoru | Return to Honor |
160 | Historia Muleya Jonesa | The Saga of Muley Jones |
161 | Atak na Ponderosę | The Roper |
162 | Różowa chmurka | A Pink Cloud Comes From Old Katay |
163 | Towarzysze broni | The Companeros |
164 | Sławny Thomas Bowers | Enter Thomas Bowers |
165 | Mroczna przeszłość | The Dark Past |
166 | Sprytny plan | The Pressure Game |
167 | Trójkąt | Triangle |
168 | Walter i przestępcy | Walter and the Outlaws |
Przypisy
- ↑ a b c d Bonanza (TV Series 1959–1973). [dostęp 2019-02-09].
- ↑ Peter Beresford: Hollywood. Romanse i skandale. Ring, 1991, s. 166–167. OCLC 830999173. (pol.).
- ↑ Program stacji FilmBox Action na dzień 1 sierpnia 2017
- ↑ Pierwsze tytuły według tłumaczenia TVP. Po ukośniku w przypadku rozbieżności alternatywne tytuły stacji Filmbox lub wydawnictw DVD.
Linki zewnętrzne
- Bonanza w bazie IMDb (ang.)
- Bonanza w bazie Filmweb
- Bonanza w Internetowej Bazie Filmowej (fdb.pl)
- Bonanza w bazie TV.com (ang.)
- Britannica: topic/Bonanza