Aythya
Aythya[1] | |||||
F. Boie, 1822[2] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – samiec głowienki preriowej (A. americana) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ptaki | ||||
Podgromada | Neornithes | ||||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||||
Rząd | blaszkodziobe | ||||
Rodzina | kaczkowate | ||||
Podrodzina | kaczki | ||||
Plemię | Aythyini | ||||
Rodzaj | Aythya | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Anas marila Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
| |||||
| |||||
|
Aythya – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae).
Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej, Eurazji, Australazji i Afryce[17].
Morfologia
Długość ciała 37–61 cm, rozpiętość skrzydeł 60–90 cm; masa ciała samców 470–1658 g, samic 464–1630 g[18].
Systematyka
Etymologia
- Penelope: gr. πηνελοψ pēnelops, πηνελοπος pēnelopos „typ kaczki”[19]. Gatunek typowy: Anas ferina Linnaeus, 1758.
- Aythya (Aethyja, Aethyia, Aithyia, Aithya): gr. αιθυια aithuia – „niezidentyfikowany ptak morski”, wymieniony przez Arystotelesa, Hezychiusza i innych autorów. W obecnych czasach nazwa ta jest przypisywana różnym ptakom, w tym burzykom, kormoranom, kaczkom i alkom[20].
- Nyroca: epitet gatunkowy Anas nyroca Güldenstädt, 1770[21]; ros. нырок nyrok „kaczka z rodzaju Aythya”[22]. Gatunek typowy: Anas nyroca Güldenstädt, 1770.
- Fuligula: epitet gatunkowy Anas fuligula Linnaeus, 1758[23]; łac. fuligo, fuliginis „sadza”; gula „gardło”[24]. Gatunek typowy: Anas fuligula Linnaeus, 1758.
- Fulix: łac. fulix, fulicis „typ ptactwa wodnego”, zwykle utożsamiany z łyskami z rodzaju Fulica[25]. Gatunek typowy: Anas fuligula Linnaeus, 1758.
- Glaucium: gr. γλαυκιον glaukion „typ kaczki z jaskrawymi oczami”, od γλαυκος glaukous „modry”[26]. Gatunek typowy: Anas fuligula Linnaeus, 1758.
- Marila: epitet gatunkowy Anas marila Linnaeus, 1761[27]; gr. μαριλη marilē „węgiel drzewny, pył węglowy”[28]. Gatunek typowy: Anas marila Linnaeus, 1761.
- Nettarion: gr. νητταριον nēttarion „mała kaczka, kaczątko”, od zdrobnienia νηττα nētta „kaczka”[29]. Gatunek typowy: Anas marila Linnaeus, 1761.
- Aristonetta: gr. αριστος aristos „najlepszy, szlachetny”; νηττα nētta „kaczka”[30]. Gatunek typowy: Anas valisineria A. Wilson, 1814.
- Ilyonetta: gr. ιλυς ilus, ιλυος iluos „błoto, szlam”; νηττα nētta „kaczka”[31]. Nowa nazwa dla Nyroca.
- Perissonetta: gr. περισσος perissos „wspaniały”; νηττα nētta „kaczka”[32]. Gatunek typowy: Anas collaris Donovan, 1809.
- Zeafulix: zbitka wyrazowa toponimu „Nowa Zelandia” i rodzaju Fulix Sundevall, 1836[33]. Gatunek typowy: Anas novaeseelandiae J.F. Gmelin, 1789.
- Dyseonetta: gr. δυω duō „nurkować, zanurzyć się”; νηττα nētta „kaczka”[34]. Gatunek typowy: Fuligula americana Eyton, 1838.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki[35]:
- Aythya ferina (Linnaeus, 1758) – głowienka zwyczajna
- Aythya valisineria (A. Wilson, 1814) – głowienka długodzioba
- Aythya americana (Eyton, 1838) – głowienka preriowa
- Aythya australis (Eyton, 1838) – podgorzałka australijska
- Aythya innotata (Salvadori, 1894) – podgorzałka madagaskarska
- Aythya baeri (Radde, 1863) – podgorzałka zielonogłowa
- Aythya nyroca (Güldenstädt, 1770) – podgorzałka zwyczajna
- Aythya novaeseelandiae (J.F. Gmelin, 1789) – ogorzałka nowozelandzka
- Aythya collaris (Donovan, 1809) – czerniczka
- Aythya fuligula (Linnaeus, 1758) – czernica
- Aythya marila (Linnaeus, 1761) – ogorzałka zwyczajna
- Aythya affinis (Eyton, 1838) – ogorzałka mała
Opisano również gatunki wymarłe w czasach prehistorycznych:
- Aythya denesi Zelenkow, 2016 – wymarły gatunek mioceński[36]
- Aythya molesta Zelenkow, 2016 – wymarły gatunek mioceński[36]
Fragment kladogramu obejmujący żyjące współcześnie gatunki rodzaju Aythya[37]:
Aythya |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Aythya, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ F. Boie: Tagebuch gehalten auf einer reise durch Norwegen im jahre 1817. Schleswig: gedruckt und verlegt im K. Taubstummen-institut, 1822, s. 351. (niem.).
- ↑ M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 384, 390. (fr. • łac.).
- ↑ J. Fleming: The philosophy of zoology, or, A general view of the structure, functions, and classification of animals. Cz. 2. Edinburgh: Hurst, Robinson & Co., 1822, s. 260. (ang.).
- ↑ J.F. Stephens: Fuligula. Pochard. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. Cz. 12. London: Printed for G. Kearsley, 1824, s. 187. (ang.).
- ↑ a b c C.W.L. Gloger. Etwas über einige ornithologische Gattungs bei nennungen. „Notizen aus dem Gebiete der Natur- und Heilkunde”. 16, s. 279, 1827. (niem.).
- ↑ F. Boie. Bemerkungen uber die Abtheilungen im naturlischen Systeme und deren Characteristik. „Isis von Oken”. 21, s. kol. 359, 1828. (niem.).
- ↑ C.J. Sundevall. Ornithologiskt System. „Kungliga Svenska vetenskapsakademiens handlingar”. 23, s. 129, 1835. (szw.).
- ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 75. (ang.).
- ↑ H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1852, s. VIII. (niem.).
- ↑ Baird 1858 ↓, s. 790.
- ↑ Baird 1858 ↓, s. 793.
- ↑ F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1890, s. 347. (niem.).
- ↑ H.Ch. Oberholser. The Anatinae genus Nyroca and its nearest allies. „Proceedings of the Indiana Academy of Science”. 1920, s. 110, 1920. (ang.).
- ↑ G.M. Mathews. Notes on New Zealand Ducks. „The Emu”. 37 (1), s. 32, 1937. (ang.).
- ↑ H.E. Wolters & H. von Boetticher: Beiträge zur Gattungssystematik der Vögel. Krefeld: Goecke & Evers, 1849, s. 43. (niem.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v11.2). [dostęp 2021-07-17]. (ang.).
- ↑ C. Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 615–618. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Penelope.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Aythya.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Nyroca.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. nyroca.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Fuligula.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. fuligula / fuligulae / fuligulus.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Fulix.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Glaucium.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Marila.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. marila.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Nettarion.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Aristonetta.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Ilyonetta.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Perissonetta.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Zeafulix.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Dyseonetta.
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Aythyini Delacour & Mayr, 1945 (wersja: 2021-04-05). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-07-17].
- ↑ a b N. Zelenkow. Revision of non-Passeriform birds from Polgárdi (Hungary, Late Miocene): 1. Anseriformes. „Paleontological Journal”. 50 (5), s. 514–517, 2016. DOI: 10.1134/S0031030116050142. (ang.).
- ↑ J. Boyd III: Anatidae: Ducks, Geese, Swans. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-07]. (ang.).
Bibliografia
- S.F. Baird: Order VI: Natatores. W: S.F. Baird, J. Cassin & G.N. Lawrence: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. Made under the direction of the secretary of war, in 1853-6, according to acts op congress of March 8, 1853, May 31, 1854, and August 5, 1854. Cz. 9: Birds. Washington: A.O.P. Nicholson, Printer [etc.], 1858, s. 754–921. (ang.).
- James A. Jobling: The Key to Scientific Names. [w:] Birds of the World [on-line]. Cornell Laboratory of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021. (ang.).
- Universalis: fuligule