Antoni Grabowski (esperantysta)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/REF_new_%28questionmark%29.svg/50px-REF_new_%28questionmark%29.svg.png)
Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 11 czerwca 1857 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 lipca 1921 | ||
Miejsce spoczynku | |||
Narodowość | polska | ||
![]() | |||
| |||
|
Antoni Grabowski (ur. 11 czerwca 1857 we wsi Nowe Dobra, zm. 4 lipca 1921 w Warszawie) – polski inżynier chemik, publicysta, tłumacz i działacz międzynarodowego ruchu esperantystów.
Był nauczycielem języka esperanto, prelegentem i organizatorem. Od roku 1908 pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Esperantystów. Był współtwórcą Akademio de Esperanto, w której przez wiele lat kierował Sekcją Gramatyki. Opracował Słownik Języka Esperanto (1910).
Grabowski m.in. przełożył na esperanto „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, „Halkę”, wiele pieśni i arii, „Mazepę” Juliusza Słowackiego i dwie antologie poezji, m.in. „El parnaso de popoloj” („Z Parnasu narodów”), zawierająca przekłady z 30 języków.
Życiorys
Szkołę początkową ukończył w Toruniu. Potem uczęszczał do Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika. W latach 1879–1882 studiował chemię na Uniwersytecie Wrocławskim. Jako inżynier chemik pracował w Zawierciu oraz w Czechach i na Morawach. Ponieważ specjalizował się w farbiarstwie w 1887 roku, wyjechał do Iwanowo-Wozniesieńska w Rosji, gdzie przez 10 lat pracował w zakładach tekstylnych Paluszyna i Dierbienjewa. W 1898 roku wrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie[1]. Jego wnukiem jest Zbigniew Antoni Kruszewski, powstaniec warszawski i politolog związany z University of Texas w El Paso.
Esperanto i twórczość literacka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Polaj_e-poetoj.jpg/300px-Polaj_e-poetoj.jpg)
Zainteresowanie literaturą pojawiło się u Antoniego Grabowskiego już podczas studiów uniwersyteckich. W tym czasie został on aktywnym członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. Grabowski nie zajmował się jednak wyłącznie polszczyzną i jej dorobkiem literackim – krok po kroku przyswoił sobie także 9 języków na poziomie zaawansowanym, a kolejne 15 rozumiał.
Pierwszym sztucznym językiem, z którym zapoznał się Grabowski był Volapük. Podczas spotkania i rozmów z Johannem Martinem Schleyerem, autorem tego projektu językowego, okazało się, że nawet twórca Volapük nie włada nim biegle, z czego Grabowski wyciągnął wniosek, że język ten nie nadaje się do codziennej komunikacji.
W 1887 przestudiował wydaną w tym samym roku broszurę Dr Esperanto. Język międzynarodowy. Przedmowa i kompletny podręcznik autorstwa Ludwika Zamenhofa. Zamenhof przedstawił w niej swój projekt nowego języka międzynarodowego, który stał się znany jako „Esperanto”. Grabowskiego zafascynowała logiczna struktura esperanta oraz szybka do uzyskania łatwość wyrazu. Podróż do Warszawy i spotkanie z Zamenhofem doprowadziły do pierwszej rozmowy w tym języku.
Po spotkaniu z Zamenhofem Grabowski wyznaczył sobie jako cel przetłumaczenie ważniejszych dzieł literatury światowej na esperanto. W 1888 ukazało się jego tłumaczenie opowiadania Aleksandra Puszkina pt. Zamieć, w 1889 r. – Die Geschwister autorstwa Johanna Wolfganga von Goethego i inne.
Na początku lat 90. XIX stulecia Grabowski wyraził swe niezadowolenie zbyt powolnym rozprzestrzenianiem się esperanto. Powodem było jego zdaniem niedoskonałość tego języka. Nawoływał do wprowadzenia odpowiednich poprawek. Podczas głosowania nad reformą esperanto w 1894 odrzucił zgłoszone propozycje i trzymał się odtąd podstawowych zasad językowych zawartych w Fundamento de Esperanto.
Grabowski piastował stanowisko przewodniczącego w istniejącym od 1904 r. Warszawskim Związku Esperantystów, przekształconym w 1908 w Polski Związek Esperantystów. Od tego samego roku pełnił funkcję dyrektora sekcji gramatycznej w Akademii Esperanto.
W latach 1908–1914 Grabowski prowadził w kilku warszawskich szkołach kursy esperanto. W 1908 opublikował artykuł o szczególnym znaczeniu esperanto jako języka przygotowawczego (>propedeutyka) w nauce języków obcych. Na konkretnych przykładach pokazał, jak nauka tego języka poprzedzająca kursy francuskiego i łaciny przyspiesza naukę tych języków.
Antologia Z Parnasu narodów z roku 1913 zawiera 116 wierszy i poematów, reprezentujących 30 języków i kultur – w sumie 6 wierszy autorstwa Grabowskiego stworzonych oryginalnie w języku esperanto i 110 tłumaczeń na ten język.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej rodzina Grabowskiego wyemigrowała do Rosji. Sam Grabowski musiał z powodów zdrowotnych pozostać w Warszawie. Tam też przetłumaczył Pana Tadeusza.
W czasie wojny, chronicznie chory na serce i bez wystarczających środków finansowych nie był w stanie opłacić kosztów leczenia. Po wojnie, gdy do Warszawy powróciła jego rodzina, był niemal w stanie całkowitego wycieńczenia. Mimo wszystko kontynuował swą działalność na rzecz esperanto aż do śmierci na zawał serca w 1921. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[2] (kwatera Ł-5-25/26)[3].
Upamiętnienie
- we Wrocławiu w 2003 roku na ul. Kuźniczej 44 (w XIX wieku Schmiedebrücke) została odsłonięta tablica ufundowana przez mieszkającego w USA profesora historii i politologii Zbigniewa Kruszewskiego. Antoni Grabowski mieszkał w kamienicy Pod Dwoma Polakami w latach 1879-1892[4].
- Z okazji przypadającej setnej rocznicy wystawienia we Lwowie „Halki” Moniuszki w języku esperanto, wrocławscy esperantyści ogłosili na Dolnym Śląsku rok 2012 rokiem Antoniego Grabowskiego, autora przekładu[1].
Twórczość
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Antoni_Grabowski.Originalaj_poemoj_esperantaj.pdf/page1-240px-Antoni_Grabowski.Originalaj_poemoj_esperantaj.pdf.jpg)
Wybrane teksty
- Al la semanto
- Jubilea kantato
- La reveno de l’ filo
- La tagiĝo
- Saluto el Varsovio
- Sur unu kordo
Wybrane tłumaczenia
- Popolkantoj (Piosenki)
- Ĉielarka fabelo
- Vana plendo
- Kanto pri vento
- Laboru
Piotr Dalman:
- En la valo neĝa vento
- Fabletoj por infanoj
Józef Jankowski:
- Vi estas kiel aŭroro
- Al la virino
- Kiam iris reĝo
- Sur la Jungfrau
- Averto
- Konsilo
- Al la virino
- Libroj de profetoj
- La viburno
- Kozako en stepo
- Sinjorino Twardowska
- Sinjoro Tadeo
- Tri Budrisoj
- Anĝelet’ aŭ diableto
- Prometeo
- En Svisujo
- Himno dum subiro de l’ suno sur maro
- Patro de pestuloj en El-Arish
- De kiam estos vi edzino
- Bruas pinoj sur deklivo – ario el la opero „Halka”
- Kial en horo soleca – ario el la opero „Halka”
- Kiel rompita vente arbeto – ario el la opero „Halka”
- Supren flugi volus mi – ario el la opero „Halka”
- Svatita junulino
- Ensorĉita rondo
- La destino
![]() | Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews pt. Złożenie kwiatów pod tablicą poświęconą Antoniemu Grabowskiemu |
Przypisy
- ↑ a b Siemion I. Z., Lukjan K. Okruchy XXXI. Antoni Grabowski – Chemik-Esperantysta Wiadomości Chemiczne 2014 nr 68 s. 3-4
- ↑ Ku czci twórcy esperanta. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 179 z 11 sierpnia 1937.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: TADEUSZ GRABOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-05] .
- ↑ BeataB. Maciejewska BeataB., We Wrocławiu jest tablica ku czci Antoniego Grabowskiego [online], wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2019-07-23] .
- p
- d
- e
Język | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Kultura i ruch | |||||||
Pisarze |
| ||||||
Organizacje |
|
- PWN: 3907290