Alojzy Gonzaga Jazon Żółkowski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 grudnia 1814 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 listopada 1889 | ||
Zawód | aktor, śpiewak | ||
Zespół artystyczny | |||
Warszawskie Teatry Rządowe | |||
|
Alojzy Gonzaga Jazon Żółkowski (ur. 4 grudnia 1814 w Warszawie, zm. 25 listopada 1889 tamże) – polski aktor, śpiewak.
Był synem znanego warszawskiego artysty komediowego, również Alojzego (1777–1822, jego drugie imię – Fortunat używane bywa do odróżnienia ojca od syna) oraz aktorki Marii Ludwiki z domu Ebel. Po śmierci ojca jego opiekunami zostali inni czołowi przedstawiciele warszawskiego życia teatralnego – aktor i dyrektor teatru Ludwik Adam Dmuszewski oraz aktor i reżyser Bonawentura Kudlicz. Pierwsze nauki pobierał u pijarów; planowano, że rozpocznie studia medyczne, ale ostatecznie wybrał rodzinny zawód aktora.
Wykształcenie zawodowe pobierał u Karola Kurpińskiego (muzyka) i Józefa Polkowskiego (śpiew). W 1832 dzięki staraniom matki otrzymał miejsce w chórze Opery Warszawskiej, co było równoznaczne ze zwolnieniem ze służby w wojsku rosyjskim. Rok później został przyjęty na etat w Warszawskich Teatrach Rządowych i zadebiutował jako Lord Kookburn w operze Fra Diavolo.
Od początku życzliwie przyjmowany przez publiczność warszawską – najpierw ze względu na pamięć ojca, potem dzięki własnemu stylowi gry, szczególnie w rolach komediowych. Tworząc sceniczne postacie kierował się przede wszystkim intuicją i wyobrażeniem odniesionym po lekturze scenariusza, w odróżnieniu od innego, współczesnego mu, wybitnego aktora Jana Walerego Królikowskiego, który opierał się na głębokich studiach obyczajowych dotyczących tła przedstawienia. Według Eugeniusza Szwankowskiego Żółkowski był aktorem oryginalnym i wyjątkowym; nie miał poprzednika i następcy, był zjawiskiem niepowtarzalnym w dziejach sceny polskiej. Otworzył on, a właściwie zapowiedział epokę gwiazd Teatru Rozmaitości i zamknął ją po 56 latach aktorskiej kariery.
Cieszył się popularnością zarówno wśród widzów z arystokracji, jak i rzemieślników i studentów. Występował niemal wyłącznie w Warszawie, którą rzadko opuszczał m.in. ze względu na chorobę (artretyzm). Uchodził za jednego z najlepiej opłacanych aktorów w Europie. W 1848 obchodził 25-lecie pracy artystycznej.[1] W 1878 uroczyście obchodził 45-lecie, a w czerwcu 1883 50-lecie pracy scenicznej. Po raz ostatni wystąpił na dwa tygodnie przed śmiercią. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 13-1-27/28/29/30)[2].
Z małżeństwa z Teklą ze Skalskich (ślub 19 lutego 1846) miał córkę Alojzę Rafaelę (ur. 1850), żonę lekarza Adolfa Ostrowskiego. Jego wnukiem był Adam Ostrowski (ur. 1872 lub 1873 – śpiewak operowy.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Alojzy_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowski_w_komedii_Helena_de_la_Segliere.jpg/200px-Alojzy_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowski_w_komedii_Helena_de_la_Segliere.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Alojzy_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowski_-_scena_ze_spektaklu.jpg/300px-Alojzy_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowski_-_scena_ze_spektaklu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Wyprowadzenie_zw%C5%82ok_Alojzego_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowskiego_z_ko%C5%9Bcio%C5%82a_%C5%9Bw._Antoniego_-_rys._Ksawery_Pillati%2C_1889.jpg/300px-Wyprowadzenie_zw%C5%82ok_Alojzego_%C5%BB%C3%B3%C5%82kowskiego_z_ko%C5%9Bcio%C5%82a_%C5%9Bw._Antoniego_-_rys._Ksawery_Pillati%2C_1889.jpg)
Przypisy
Bibliografia
- Stanisław Szenic, Cmentarz Powązkowski 1851-1890. Zmarli i ich rodziny, Warszawa 1981
Linki zewnętrzne
- Alojzy Żółkowski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-11] .
- Materiały dotyczące Alojzego Żółkowskiego w bibliotece Polona
- PWN: 4003094
- ETP: 42365
- Britannica: biography/Alojzy-Gonzaga-Zolkowski