Żywotnikowiec japoński
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | nagonasienne | ||
Klasa | iglaste | ||
Rząd | cyprysowce | ||
Rodzina | cyprysowate | ||
Rodzaj | żywotnikowiec | ||
Gatunek | żywotnikowiec japoński | ||
Nazwa systematyczna | |||
Thujopsis dolabrata (L.f.) Siebold & Zucc. Fl. Jap. 2: 34 1844[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
| |||
|
Żywotnikowiec japoński (Thujopsis dolabrata L.f.) – gatunek drzewa z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae), reprezentujący monotypowy rodzaj żywotnikowiec (Thujopsis). Pochodzi z wilgotnych, górskich lasów z wysp Hokkaido, Honsiu i Kiusiu w Japonii[5]. Tworzy lasy na wysokościach od 600 do 1600 m n.p.m., w których rośnie razem z jodłą nikko, żywotnikiem japońskim i choiną różnoigłową[6]. Dostarcza cenionego drewna wykorzystywanego w budowie statków[7], odpornego na gnicie[6]. Do Europy sprowadzony w połowie XIX wieku[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Thujopsis_dolabrata_ies.jpg/220px-Thujopsis_dolabrata_ies.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Thujopsis_dolabrata2.jpg/220px-Thujopsis_dolabrata2.jpg)
(z prawej) i szyszki
- Pokrój
- Drzewo osiągające w naturze do 35 m wysokości o koronie stożkowatej i gęstej. W Europie do ok. 10 (Polska) – 20 m (Anglia)[6]. Gałązki ułożone w płaszczyźnie i podobne do żywotników, jednak bardziej tęgie, szersze i błyszczące[7]. Często rośnie wielopniowo, tworząc nawet do 30 wyprostowanych pni[6]. Konary poziomo rozpostarte, na końcach gałęzie zwieszone[5].
- Pień
- O średnicy do 1,5 m. W klimacie środkowoeuropejskim rośnie wolno, średnio 10 cm rocznie. Kora czerwonobrązowa, łuszcząca się.
- Liście
- Grube, łuskowate igły (do 8 mm długości) ciemnozielone, błyszczące, ściśle do siebie przylegają. Od spodu z charakterystyczną kredowo białą plamką.
- Kwiaty
- Drobne i rozdzielnopłciowe (drzewa jednopienne). Męskie kwiaty są czarniawe, zebrane w jajowate szyszeczki, a żeńskie niebieskawo-szare[6][5].
- Szyszki
- Kuliste, średnicy do 15 mm. Łuski szyszek w liczbie 6–10 zgrubiałe, drewniejące, z charakterystycznie odgiętym wyrostkiem, pokryte sinym nalotem woskowym. Nasiona spłaszczone i wąsko oskrzydlone (3-5 nasion pod jedną łuską)[6].
Systematyka i zmienność
Jedyny znany gatunek swego rodzaju, który jest siostrzany dla rodzaju żywotnik (Thuja) w obrębie podrodziny Cupressoideae w rodzinie cyprysowatych (Cupressaceae)[8]. W obrębie gatunku wyróżnia się jedną odmianę biologiczną i szereg uprawnych[6].
Odmiana Hondy – var. hondae Makino 1901: wyróżnia się bardziej zagęszczoną koroną i ulistnieniem, mniejszymi łuskami o prostych końcach, szyszkami osiągającymi do 20 mm średnicy z łuskami zgrubiałymi i pozbawionymi wyrostków[6]. Występuje od środkowej części Honsiu po Hokkaido, tj. w północnej części zasięgu gatunku[5].
Zastosowanie
Drzewo ozdobne sadzone w parkach i ogrodach[7]. Dostarcza cenionego, odpornego na gnicie[6] drewna wykorzystywanego w budowie statków[7], mebli i jako drewno konstrukcyjne[5].
Uprawa
Gatunek źle znosi suszę i mrozy, bardzo dobrze natomiast rośnie w cieniu. W warunkach Europy Środkowej najlepiej rośnie na obszarach pod większym wpływem klimatu morskiego[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ M.J.M.M.J.M. Christenhusz M.J.M.M.J.M. i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ Thujopsis dolabrata. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-05-11]. (ang.).
- ↑ Thujopsis dolabrata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 33. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b c d e f g h i j k Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. Tom II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 523-525. ISBN 83-01-05225-2.
- ↑ a b c d Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ Gadek, P. A., Alpers, D. L., Heslewood, M. M., & Quinn, C. J.. Relationships within Cupressaceae sensu lato: a combined morphological and molecular approach. „American Journal of Botany”. 87, s. 1044–1057, 2000. (ang.).
- BioLib: 2421
- EoL: 1059918
- Flora of China: 200005460
- Flora of North America: 200005460
- GBIF: 2684102
- identyfikator iNaturalist: 135553
- IPNI: 263878-1
- NCBI: 13727
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2434751
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:263878-1
- Tela Botanica: 78152
- identyfikator Tropicos: 9400642
- CoL: 7C9LX