Świnia (rodzaj ssaków)
Sus | |||||
Linnaeus, 1758[1] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – dzik euroazjatycki (S. scrofa) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Nadrząd | kopytne | ||||
Rząd | parzystokopytne | ||||
Rodzina | świniowate | ||||
Podrodzina | świnie | ||||
Rodzaj | świnia | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Sus scrofa Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
| |||||
| |||||
|
Świnia[22] (Sus) – rodzaj ssaków z podrodziny świń (Suinae) w obrębie rodziny świniowatych (Suidae).
Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i północnej Afryce[23][24][25].
Morfologia
Długość ciała 80–200 cm, długość ogona 15–40 cm, wysokość w kłębie 30–110 cm; masa ciała 20–320 kg[24][26].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10 wydaniu poblikacji swojego autorstwa dotyczącej systematyki zwierząt[1]. Linneusz wymienił cztery gatunki – Sus babyrussa Linnaeus, 1758, Sus porcus Linnaeus, 1758, Sus scrofa Linnaeus, 1758 i Sus tajacu Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) Sus scrofa Linnaeus, 1758.
Etymologia
- Sus: łac. sus, suis ‘świnia’, od gr. συς sus ‘świnia, wieprz’[27].
- Porcus: łac. porcus ‘wieprz’[28]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Porcus vulgaris S.D.W., 1836 (= Sus domesticus Linnaeus, 1758).
- Capriscus: gr. καπρίσκος kapriskos ‘mały dzik’, od κάπρος kapros ‘dzik’; przyrostek zdrabniający -ισκος -iskos[29]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus papuensis Lesson & Garnot, 1826 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Centuriosus: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Centurio J.E. Gray, 1842 (starzec) oraz rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[30]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus pliciceps J.E. Gray, 1842 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Gyrosus: gr. γυρoς gyros ‘okrągły’; rodzaj Sus Linnaeus, 1758[31]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus (Gyrosus) pliciceps J.E. Gray, 1842 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Ptychochoerus: gr. πτυξ ptux, πτυχος ptukhos ‘fałda’; χοιρος choiros ‘wieprz’[32].
- Eusus: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; συς sus ‘świnia, wieprz’[33]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus barbatus S. Müller, 1838.
- Scrofa: epitet gatunkowy Sus scrofa Linnaeus, 1758; łac. scrofa ‘locha, maciora’[34]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus domesticus Erxleben, 1777.
- Euhys: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; ύς us ‘świnia’[35]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus barbatus S. Müller, 1838.
- Aulacochoerus: gr. αυλαξ aulax, αυλακος aulakos ‘bruzda, wyżłobienie’; χοιρος choiros ‘wieprz’[36]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus vittatus S. Müller, 1842 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Dasychoerus: gr. δασυς dasus ‘włochaty, kudłaty’; χοιρος choiros ‘wieprz’[37]. Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Sus celebensis S. Müller & Schlegel, 1843 i Sus verrucosus Boie, 1832 – z których typem nomenklatorycznym jest Sus verrucosus S. Müller, 1840.
- Nesosus: gr. νησος nēsos ‘wyspa’; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[38]. Gatunek typowy: Heude wymienił kilka gatunków – Sus calamianensis Heude, 1892 (= Sus ahoenobarbus Huet, 1888), Sus barbatus S. Müller, 1838, †Sus bucculentus Heude, 1892 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758), Sus celebensis S. Müller & Schlegel, 1843, Sus vittatus[e] Boie, 1828 i Sus verrucosus Boie, 1832 – nie wyznaczając typu nomenklatorycznego.
- Sinisus: nowołac. Sina ‘Chiny’; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[39]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus leucorhinus Heude, 1892 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Annamisus: Annam (obecnie Wietnam); rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[40]. Gatunek typowy: Heude w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku.
- Rhinosus: gr. ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos’; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[41]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus calamianensis Heude, 1892 (= Sus barbatus ahoenobarbus Huet, 1888).
- Verrusus: fr. verrue ‘brodawka’; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia)[42]. Gatunek typowy: Heude w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku.
- Microsus: gr. μικρος mikros ‘mały’[43]; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia). Gatunek typowy: Heude wymienił trzy gatunki – Microsus macassaricus Heude, 1898 (= Sus celebensis S. Müller & Schlegel, 1843), Microsus maritimus Heude, 1898 (= Sus celebensis S. Müller & Schlegel, 1843) i Microsus floresianus Heude, 1899 (= Sus celebensis S. Müller & Schlegel, 1843) – nie wyznaczając typu nomenklatorycznego.
- Vittatus: łac. vittatus ‘pasmowy, wstęgowy’, od vitta ‘pasmo, wstęga’[44]. Gatunek typowy: nie jest do końca jasne, czy miała to być nazwa rodzajowa (dla Sus vittatus).
- Taenisus: gr. ταινια tainia ‘wstęga, pasmo’[45]; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus calamianensis Heude, 1892 (= Sus ahoenobarbus Huet, 1888).
- Indisus: łac. Indicus ‘indyjski’, od India ‘Indie’[46]; rodzaj Sus Linnaeus, 1758 (świnia). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sus scrofoides Heude, 1892 (= Sus scrofa Linnaeus, 1758).
- Caprisculus: rodzaj Capriscus Gloger, 1841; łac. przyrostek zdrabniający -iscus[47].
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[48][26][49][23]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[22] | Podgatunki[24][23][26] | Rozmieszczenie geograficzne[24][23][26] | Podstawowe wymiary[24][26][f] | Status IUCN[50] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Sus cebifrons | Heude, 1888 | świnia wisajska | 2 podgatunki (w tym 1 wymarły) | Filipiny (zachodnie Visayas (Negros, Panay i prawdopodobnie Masbate)) | DC: około 100 cm DO: około 23 cm MC: 20–40 kg | CR |
![]() | Sus philippensis | Nehring, 1886 | świnia filipińska | 2 podgatunki | Filipiny (Luzon, Polilio, Catanduanes, Samar, Biliran, Leyte, Bohol, Camiguin, Mindanao i Basilan; dawniej Marinduque) | brak danych | VU |
Sus oliveri | Groves, 1997 | świnia samotna | gatunek monotypowy | Filipiny (Mindoro) | brak danych | VU | |
![]() | Sus ahoenobarbus | Huet, 1888 | świnia palawańska | gatunek monotypowy | Filipiny (Palawan i wyspy z nim związane) | DC: 100–160 cm DO: 15–25 cm MC: do 150 kg | NT |
![]() | Sus barbatus | S. Müller, 1838 | świnia brodata | 2 podgatunki | Półwysep Malajski, Sumatra, Bangka, Borneo i powiązane wyspy, prawdopodobnie Tawi-Tawi (Filipiny) | DC: 122–152 cm DO: 17–26 cm MC: 58–83 kg | VU |
![]() | Sus verrucosus | Boie, 1832 | świnia brodawkowata | 2 podgatunki | Indonezja (zachodnia i środkowa Jawa oraz wyspa Bawean) | DC: 90–190 cm DO: 15–25 cm MC: 35–150 kg | EN |
![]() | Sus celebensis | S. Müller & Schlegel, 1843 | świnia celebeska | gatunek monotypowy | Celebes i sąsiędnie wyspy (Buton, Kabaena, Muna, Peleng, Lembeh i Wyspy Togian); być może wymarły na wyspie Selayar | DC: 80–130 cm DO: 25–35 cm MC: 40–70 kg | NT |
![]() | Sus scrofa | Linnaeus, 1758 | dzik euroazjatycki | 19 podgatunków | Europa, Afryka Północna, Azja Zachodnia, Środkowa i Południowa do Rosyjskiego Dalekiego Wschodu, Chińskiej Republiki Ludowej, Japonii, Tajwanu i Azji Południowo-Wschodniej; intodukwany w Australii, Nowej Zelandii i Ameryce | DC: 90–200 cm DO: 15–40 cm MC: 44–320 kg | LC |
![]() | Sus domesticus | Linnaeus, 1758 | świnia domowa | gatunek monotypowy | udomowiony na całym świecie; wprowadzono dzikie populacje w różnych częściach świata, w tym w Australii, Nowej Zelandii, wschodnim Archipelagu Malajskim oraz Ameryce | DC: 90–180 cm DO: 15–40 cm MC: 140–300 kg | GU |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony; GU – gatunek udomowiony, nie podlega ocenie przez IUCN.
Opisano również szereg gatunków wymarłych:
- Sus adolescens Pilgrim, 1926[51] (Azja; miocen).
- Sus advena Pilgrim, 1926[52] (Azja).
- Sus apscheronicus Burchak-Abramovich & Dzhafarov, 1946[53] (Azja; plejstocen).
- Sus arvernensis (Croizet & Jobert, 1828)[54] (Europa; pliocen)
- Sus bakeri Pilgrim, 1926[55] (Azja; plejstocen).
- Sus bijiashanensis Han Defan, Xu Chunhua & Yi Guangyuan, 1975[56] (Azja; czwartorzęd).
- Sus brachygnathus Dubois, 1908[57] (Azja; plejstocen).
- Sus gadarensis Bate, 1937[58] (Azja; plejstocen).
- Sus hysudricus Falconer & Cautley, 1847[59] (Azja; plejstocen).
- Sus jiaoshanensis Zhao Zhongru, 1980[60] (Azja; plejstocen).
- Sus karnuliensis Lydekker, 1886[61] (Azja; plejstocen).
- Sus lydekkeri Zdansky, 1928[62] (Azja; plejstocen).
- Sus macrognathus Dubois, 1908[57] (Azja; plejstocen).
- Sus namadicus Pilgrim, 1926[63] (Azja; plejstocen).
- Sus natrunensis (Pickford, 2012)[64] (Afryka; miocen–pliocen).
- Sus peregrinus Pilgrim, 1926[65] (Azja; pliocen).
- Sus praecox Pilgrim, 1926[51] (Azja; miocen).
- Sus sondaari Van der Made, 1999[66] (Europa; plejstocen).
- Sus stremmi Koenigswald, 1933[67] (Azja; pliocen–plejstocen).
- Sus subtriquetra Xue Xiangxu, 1981[68] (Azja; plejstocen).
- Sus tamanensis Vereshchagin, 1957[69] (Azja; pliocen).
- Sus tatroti Prasad, 1970[70] (Azja).
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 49. (łac.).
- ↑ S.D.W.. The mammals of Britain systematically arranged. „The Analyst”. 4, s. 71, 1836. (ang.).
- ↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Cz. 1. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 130. (niem.).
- ↑ J.E. Gray. On the Skull of the Japanese Pig (Sus pliciceps). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1862, s. 17, 1862. (ang.).
- ↑ J.E. Gray: Fam. 3. Elephantidæ. W: E. Gerrard: Catalogue of the bones of Mammalia in the collection of the British museum. London: Printed by Order of the Trustees, 1862, s. 278. (ang.).
- ↑ Nowa nazwa dla Centuriosus .E. Gray, 1862.
- ↑ L. Fitzinger. Revision der bis jetzt bekannt gewordenen Artender Familie der Borstenth iere oder Schweine (Setigera). „Anzeiger der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 1, s. 182, 1864. (niem.).
- ↑ Gray 1868 ↓, s. 32.
- ↑ Gray 1868 ↓, s. 38.
- ↑ J.E. Gray: Catalogue of carnivorous, pachydermatous, and edentate Mammalia in the British museum. London: Printed by order of the Trustees, 1869, s. 339. (ang.).
- ↑ a b J.E. Gray. Observations on pigs (Sus, Linnæus; Setifera, Illiger) and their skulls, with the description of a new species. „The Annals and Magazine of Natural History”. Forth Series. 11, s. 435, 1873. (ang.).
- ↑ Heude 1892 ↓, s. 85.
- ↑ Heude 1892 ↓, s. 102.
- ↑ Heude 1892 ↓, s. 106.
- ↑ Heude 1894 ↓, s. 213.
- ↑ Heude 1894 ↓, s. 213, 222.
- ↑ Heude 1899a ↓, s. 115.
- ↑ Heude 1899a ↓, s. 120.
- ↑ Heude 1899b ↓, s. 39.
- ↑ Heude 1899b ↓, s. 40.
- ↑ E. Strand. Miscelanea nomenclatorica zoologica et palaeontologica I-II. „Archiv für Naturgeschichte”. Abteilung A. 92, s. 61, 1926. (niem.).
- ↑ a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 167. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 380–382. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b c d e E. Meijaard, J.-P. d’Huart & W. Oliver: Family Suidae (Pigs). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 283–290. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Sus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-02]. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 631–633. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 653.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 558.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 159.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 168.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 305.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 597.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 282.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 627.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 275.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 128.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 216.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 458.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 633.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 104.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 608.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 708.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 155.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 282.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 255.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 127.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 130.
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-12-07]. (ang.).
- ↑ Appendix 2: Domestic species. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 712. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-29]. (ang.).
- ↑ a b Pilgrim 1926 ↓, s. 60.
- ↑ Pilgrim 1926 ↓, s. 59.
- ↑ Н.И. Бурчак-Абрамович & Р.Д. Джафаров. Sus apscheronicus sp. п. в составе бинагадинской фауны. „Известия Академии Наук Азербайджанской ССР”. Отд. геол.-хим. наук и нефти. 2 (6), s. 26, 1946. (ros.).
- ↑ J.-B. Croizet & A.C.G. Jobert: Recherches sur les ossemens fossiles du departement du Puy-de-Dôme. Paris: chez les principaux libraires, 1828, s. 160. (fr.).
- ↑ Pilgrim 1926 ↓, s. 62.
- ↑ D. Han, C. Xu & G. Yi. Quaternary mammalian fossils from Bijiashan, Liuzhou, Guangxi. „Vertebrata PalAsiatica”. 13 (4), s. 253, 1975. (ang.).
- ↑ a b E. Dubois. Das geologische Alter der Kendeng- oder Trinil-Fauna. „Tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap”. 2e Série. 25, s. 1264, 1908. (niem.).
- ↑ D.M.A. Bate. New Pleistocene mammals from Palestine. „The Annals and Magazine of Natural History”. Tenth series. 20, s. 400, 1937. DOI: 10.1080/00222933708655355. (ang.).
- ↑ H. Falconer & P.T. Cautley: Fauna antiqua sivalensis, being the fossil zoology of the Sewalik Hills, in the north of India. London: Smith, Elder and Co, 1847, s. ryc. 70, 71. (ang.).
- ↑ Z. Zhao. Fossil mammals from Jiaoshan Wuming, Guangxi. „Vertebrata PalAsiatica”. 18 (4), s. 301, 1980. (ang.).
- ↑ R. Lydekker. The fauna of the Karnul Caves. „Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica”. Series X. 4 (2), s. 49, 1886. (ang.).
- ↑ O. Zdansky. Die Säugetiere der Quartärfauna von Choukoutien. „Palaeontologia Sinca”. Series C. 5, s. 1–198, 1928. (ang.).
- ↑ Pilgrim 1926 ↓, s. 64.
- ↑ M. Pickford. Ancestors of Broom’s pigs. „Transactions of the Royal Society of South Africa”. 67 (1), s. 25, 2012. DOI: 10.1080/0035919X.2012.689265. (ang.).
- ↑ Pilgrim 1926 ↓, s. 61.
- ↑ J. van der Made. Biogeography and stratigraphy of the Mio-Pleistocene mammals of Sardinia and the description of some fossils. „Deinsea”. 7, s. 347, 1999. (ang.).
- ↑ G.H.R. von Koenigswald. Beitrag zur Kenntnis der fossilen Wirbeltiere Javas. „Dienst van den Mijnbouw Nederlandsch-Indië: Wetenschappelijke mededeelingen”. 23, s. 1–185, 1933. (ang.).
- ↑ X. Xue. An Early Pleistocene mammalian fauna and its stratigraphy of the river You, Weinan, Shensi. „Vertebrata PalAsiatica”. 19 (1), s. 40, 1981. (ang.).
- ↑ Н.К. Верещагин. Остатки млекопитающих из нижнечетвертичных отложений Таманского полуострова. „Труды зоологического института Академии наук СССР”. 22, s. 47, 1957. (ros.).
- ↑ K.N. Prasad. The vertebrate fauna from the Siwalik Beds of Haritalyangar, Himachal Pradesh, India. „Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica”. New series. 39, s. 34, 1970. (ang.).
Bibliografia
- J.E. Gray. Synopsis of the Species of Pigs (Suidæ) in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1868, s. 17-49, 1868. (ang.).
- P.M. Heude. Étude sur les suillens. Chapitre II. „Mémoires Concernant l’Histoire Naturelle de l’Empire Chinois par des Péres de la Compagnie de Jesus”. 2 (2), s. 85–111, 1892. (fr.).
- P.M. Heude. Étude sur les suillens. Chapitre IV. „Mémoires Concernant l’Histoire Naturelle de l’Empire Chinois par des Péres de la Compagnie de Jesus”. 2 (4), s. 212–247, 1894. (fr.).
- P.M. Heude. Étude sur les suilliens. Chapitre IV. Sangliers chinois. „Mémoires Concernant l’Histoire Naturelle de l’Empire Chinois par des Péres de la Compagnie de Jesus”. 4 (3), s. 113–133, 1899. (fr.).
- P.M. Heude. Crânes de quelques herbivores. „Mémoires Concernant l’Histoire Naturelle de l’Empire Chinois par des Péres de la Compagnie de Jesus”. 5 (1), s. 21–43, 1899. (fr.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- G.E. Pilgrim. The fossil Suidae of India. „Memoirs of the Geological Survey of India, Palaeontologia Indica”. 8, s. 1–68, 1926. (ang.).
- E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 3 (Revised second printing). Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316. (ang.).